Sukta 53
Sukta 10.53
Agni/Hotṛ-centered cycle (speaker representing the sacrificers seeking the true Hotṛ/Agni)
Agni (the sought knower of yajña)
Trishtubh (probable; requires metrical verification)
अयं सूक्तः यजमानानां सत्यं होतारम् अन्वेषणं वर्णयति—यज्ञस्य अन्तर्यामी ज्ञाता अग्निः, योऽस्माभ्यः पुरातनः, अन्तः उपविष्टः, उपासके देवताप्रतिष्ठां स्थापयितुं समर्थः। अत्र कर्मकाण्डीयं रूपकं (सूत्रं, वयनं, ज्योतिषां पन्थानः) अन्तर्मुखेन मनोवाक्संयमेन सह संयोज्यते; अन्ते च सृजनात्मक-गर्भधारणस्य दर्शनं निष्पद्यते, यत्र याज्ञिकी शक्तिः स्त्रीशक्तीनां गर्भे निधीयते, सम्यक्-करणेन (कारेण) च जयम् आप्नोति।
Mantras
Mantra 1
यमैच्छाम मनसा सोऽयमागाद्यज्ञस्य विद्वान्परुषश्चिकित्वान् । स नो यक्षद्देवताता यजीयान्नि हि षत्सदन्तरः पूर्वो अस्मत् ॥
यमैच्छाम मनसा सोऽयमागाद्यज्ञस्य विद्वान्परुषश्चिकित्वान्। स नो यक्षद्देवतातायजीयान्नि हि षत्सदन्तरः पूर्वो अस्मत्॥
Mantra 2
अराधि होता निषदा यजीयानभि प्रयांसि सुधितानि हि ख्यत् । यजामहै यज्ञियान्हन्त देवाँ ईळामहा ईड्याँ आज्येन ॥
आराधि होताऽऽसीनः यजीयान् सन् सुधितानि प्रयांसि अभि ख्यत्। यजामहे यज्ञियान् हन्त देवान्; ईळामहे ईड्यान् आज्येन—सुप्रसन्नेन उदारेण च मनसा।
Mantra 3
साध्वीमकर्देववीतिं नो अद्य यज्ञस्य जिह्वामविदाम गुह्याम् । स आयुरागात्सुरभिर्वसानो भद्रामकर्देवहूतिं नो अद्य ॥
साध्वीम् अकरत् देववीतिं नो अद्य; यज्ञस्य गुह्यां जिह्वाम् अविदाम अद्य। स आयुर् आगात् सुरभिर् वसानः; भद्राम् अकरत् देवहूतिं नो अद्य।
Mantra 4
तदद्य वाचः प्रथमं मसीय येनासुराँ अभि देवा असाम । ऊर्जाद उत यज्ञियासः पञ्च जना मम होत्रं जुषध्वम् ॥
तद् अद्य वाचः प्रथमं मसीय येनासुरान् अभि देवा असाम। ऊर्जाद् उत यज्ञियासः पञ्च जना मम होत्रं जुषध्वम्।
Mantra 5
पञ्च जना मम होत्रं जुषन्तां गोजाता उत ये यज्ञियासः । पृथिवी नः पार्थिवात्पात्वंहसोऽन्तरिक्षं दिव्यात्पात्वस्मान् ॥
पञ्च जना मम होत्रं जुषन्ताम्—गोजाता उत ये यज्ञियासः। पृथिवी नः पार्थिवाद् अंहसः पातु; अन्तरिक्षं दिव्यात् अंहसः पात्वस्मान्।
Mantra 6
तन्तुं तन्वन्रजसो भानुमन्विहि ज्योतिष्मतः पथो रक्ष धिया कृतान् । अनुल्बणं वयत जोगुवामपो मनुर्भव जनया दैव्यं जनम् ॥
तन्तुं तन्वन् रजसो भानुमन्विहि; ज्योतिष्मतः पथो रक्ष धिया कृतान्। अनुल्बणं वयत जोगुवाम्; मनुर्भव, जनय दैव्यं जनम्।
Mantra 7
अक्षानहो नह्यतनोत सोम्या इष्कृणुध्वं रशना ओत पिंशत । अष्टावन्धुरं वहताभितो रथं येन देवासो अनयन्नभि प्रियम् ॥
अक्षानहो नह्यतनोत सोम्याः; इष्कृणुध्वं रशना ओत पिंशत। अष्टावन्धुरं वहताभितो रथं, येन देवासो अनयन्नभि प्रियम्।
Mantra 8
अश्मन्वती रीयते सं रभध्वमुत्तिष्ठत प्र तरता सखायः । अत्रा जहाम ये असन्नशेवाः शिवान्वयमुत्तरेमाभि वाजान् ॥
अश्मन्वती रीयते—सं रभध्वम्; उत्तिष्ठत, प्र तरत, सखायः। अत्र जहाम ये असन्नशेवाः; शिवान् वयम् उत्तरेमाभि वाजान्।
Mantra 9
त्वष्टा माया वेदपसामपस्तमो बिभ्रत्पात्रा देवपानानि शंतमा । शिशीते नूनं परशुं स्वायसं येन वृश्चादेतशो ब्रह्मणस्पतिः ॥
त्वष्टा माया वेद, अपसाम् अपस्तमः; बिभ्रत् पात्रा देवपानानि शंतमा। शिशीते नूनं परशुं स्वायसं, येन वृश्चाद् एतशो ब्रह्मणस्पतिः।
Mantra 10
सतो नूनं कवयः सं शिशीत वाशीभिर्याभिरमृताय तक्षथ । विद्वांसः पदा गुह्यानि कर्तन येन देवासो अमृतत्वमानशुः ॥
सतो नूनं कवयः सं शिशीत वाशीभिर् याभिर् अमृताय तक्षथ। विद्वांसः पदा गुह्यानि कर्तन, येन देवासो अमृतत्वमानशुः।
Mantra 11
गर्भे योषामदधुर्वत्समासन्यपीच्येन मनसोत जिह्वया । स विश्वाहा सुमना योग्या अभि सिषासनिर्वनते कार इज्जितिम् ॥
गर्भे योषाम् अदधुः वत्सम्—आसन्यपीच्येन मनसा उत जिह्वया। स विश्वाहा सुमना योग्या अभि सिषासनि: वनते कार इज्जितिम्॥
Frequently Asked Questions
It is about finding and invoking Agni as the true Hotṛ (priest) who knows the sacrifice perfectly and also lives within the worshipper, enabling a correct offering and inner transformation.
The “thread” and “weaving” describe keeping the yajña continuous and error-free—both in the outer ritual sequence and in the inner continuity of attention, thought (dhī), and recitation.
Manu represents the archetypal human who establishes right order. The line suggests becoming properly aligned with dharma and yajña so that a ‘divine’ disposition—clarity, truth, and higher nature—arises within.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.