Sukta 12
Sukta 10.12
Agni (as Hotṛ) with cosmic frame Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)
Triṣṭubh (probable)
अयं सूक्तो द्यावापृथिव्योर्विशाले विश्वरूपे परिधौ होतारम् अग्निम् आह्वयति। यज्ञः स एव साधनं यत् मर्त्यान् देवान् उपगन्तुं योग्याञ् करोति इति निरूप्यते। आदौ ऋतस्य (विश्वसत्यस्य/व्यवस्थायाः) सत्यवाचश्च आदिमं दर्शनं प्रदर्श्यते; ततः दिव्यधर्मलङ्घनविषये स्वान्वेषणरूपा चिन्ता प्रवर्तते; अन्ते च अग्निं प्रति प्रत्यक्षं प्रार्थना—शृणोतु, वसुवाहनं रथं युञ्जीत, च द्यावापृथिवी उभे यज्ञे आनयतु—इति।
Mantras
Mantra 1
द्यावा ह क्षामा प्रथमे ऋतेनाभिश्रावे भवतः सत्यवाचा । देवो यन्मर्तान्यजथाय कृण्वन्त्सीदद्धोता प्रत्यङ्स्वमसुं यन् ॥
द्यावापृथिव्यौ प्रथमे ऋतेन सत्यवाचाभिश्रावे भवतः। यदा देवो मर्त्यान् यजथाय कृण्वन् होताऽसीदत्, तदा प्रत्यङ् स्वमसुम् ययौ—अन्तर्मुखोऽभवत्।
Mantra 2
देवो देवान्परिभूॠतेन वहा नो हव्यं प्रथमश्चिकित्वान् । धूमकेतुः समिधा भाऋजीको मन्द्रो होता नित्यो वाचा यजीयान् ॥
ऋतेन देवान् परिभूः स देवः प्रथमश्चिकित्वान् नो हव्यं वहतु। धूमकेतुः समिधा भृजीकः मन्द्रो होता नित्यो वाचा यजीयान् यज्ञं वहति।
Mantra 3
स्वावृग्देवस्यामृतं यदी गोरतो जातासो धारयन्त उर्वी । विश्वे देवा अनु तत्ते यजुर्गुर्दुहे यदेनी दिव्यं घृतं वाः ॥
यदा गोरतः जातास उर्व्यः देवस्यामृतं धारयन्ति, तदा विश्वे देवाः तत्ते यजुरनु गच्छन्ति। ते यथेव एनी (दीप्तयोः) दिव्यं घृतं दुहन्ति।
Mantra 4
अर्चामि वां वर्धायापो घृतस्नू द्यावाभूमी शृणुतं रोदसी मे । अहा यद्द्यावोऽसुनीतिमयन्मध्वा नो अत्र पितरा शिशीताम् ॥
घृतस्नू आपो द्यावाभूमी च वां वर्धायार्चामि; रोदसी मे वचः शृणुतम्। यद् द्यावो दीप्ताः असुनीतिं नयन्ति, तदत्र पितरौ नो मधु शिशीताम्—अन्तर्हव्यं तीक्ष्णं साधु च कुर्वीताम्।
Mantra 5
किं स्विन्नो राजा जगृहे कदस्याति व्रतं चकृमा को वि वेद । मित्रश्चिद्धि ष्मा जुहुराणो देवाञ्छ्लोको न यातामपि वाजो अस्ति ॥
किं स्विन्नो राजा जगृहे? कदस्याति व्रतं चकृम? को वा वेद? मित्रश्चिद्धि ष्मा जुहुराणो देवान् आह्वयन् श्लोक इव स्पष्टं यानमार्गं न लभते; तथापि वाजो बलसमृद्धिरस्ति।
Mantra 6
दुर्मन्त्वत्रामृतस्य नाम सलक्ष्मा यद्विषुरूपा भवाति । यमस्य यो मनवते सुमन्त्वग्ने तमृष्व पाह्यप्रयुच्छन् ॥
अत्रामृतस्य नाम दुर्मन्तु भवति—सलक्ष्मा सन् अपि विषुरूपा भवति। हे अग्ने ऋष्वन्, यमस्य यत् मनवते सुमन्तु, तत् अप्रयुच्छन् पाही; सन्मतिं सन्मार्गं च रक्ष।
Mantra 7
यस्मिन्देवा विदथे मादयन्ते विवस्वतः सदने धारयन्ते । सूर्ये ज्योतिरदधुर्मास्यक्तून्परि द्योतनिं चरतो अजस्रा ॥
यस्मिन् सदने देवा विदथे मादयन्ते, तत्र विवस्वतः सदनं धारयन्ते। सूर्ये ज्योतिरदधुः; मास्यक्तून् परि न्यधुः; अजरस्रा च युगला द्योतनिं परि चरतः।
Mantra 8
यस्मिन्देवा मन्मनि संचरन्त्यपीच्ये न वयमस्य विद्म । मित्रो नो अत्रादितिरनागान्त्सविता देवो वरुणाय वोचत् ॥
यस्मिन् गुह्ये मनोऽन्तरिक्षे देवाः सह सञ्चरन्ति—तद् वयं न विद्मः। अत्र मित्रोऽदितिश्चास्मान् अनागांसः कुरुताम्; सविता देवोऽस्माकं पक्षे वरुणाय वदतु—येनान्तःस्थितो ऋतः पुनः प्रतिष्ठेत, पन्थाश्च पुनर्विवृणुयात्।
Mantra 9
श्रुधी नो अग्ने सदने सधस्थे युक्ष्वा रथममृतस्य द्रवित्नुम् । आ नो वह रोदसी देवपुत्रे माकिर्देवानामप भूरिह स्याः ॥
श्रुधि नोऽग्ने सदने सधस्थे; अमृतस्य द्रविणं वहन्तं रथं युक्ष्व। आ नो वह रोदसी देवपुत्रे; मा किद् देवानाम् अप भूः—इहैवास्माभिः सह सन्निहितो भव, क्रियावान् च।
Frequently Asked Questions
Agni is the main deity, especially as Hotṛ (the priest who invokes the gods). Heaven and Earth (Dyāvā-Pṛthivī/Rodasī) form the cosmic setting that Agni is asked to bring near to the ritual.
It reflects anxiety about having crossed a divine rule (vrata) and not knowing the exact fault. The “King” sounds like the sovereign power of ṛta (often associated with Varuṇa-like authority), before the hymn returns to seeking restoration through Agni and the rite.
It is a direct ritual prayer: ‘Hear us, Agni; yoke your chariot of immortal riches; bring Heaven and Earth to us; stay present.’ In simple terms, it asks for divine attention, successful invocation, and a stable, fruitful ceremony.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.