
Sukta 1.22
Aśvinau
अयं सूक्तः प्रातःकालेऽश्विनोः प्रातराह्वानेनारभ्यते। शीघ्रगामिनौ नासत्यौ भिषजौ सोमपानायागच्छतामिति प्रार्थ्येते; ते प्रबोधनं रक्षां च प्रभाववन्तं सामर्थ्यं च ददतु। अनन्तरं प्रार्थना समर्थयितॄणि दिव्यानि बलानि प्रति विस्तरति—देवीगणोऽपि धारयित्रीः “राज्ञीः” इव स्मृतः। अन्ते च विष्णोः “परमं पदम्” इति प्रसिद्धं दर्शनं समाप्यते—यत् जाग्रद्भिः ऋषिभिः प्रज्वालितं परमं स्थानम्।
Mantra 1
प्रातर्युजा वि बोधयाश्विनावेह गच्छताम् । अस्य सोमस्य पीतये ॥
प्रातर्युजा उभौ बोधय; अश्विनौ इह आगच्छताम्—अस्य सोमस्य पीतये।
Mantra 2
या सुरथा रथीतमोभा देवा दिविस्पृशा । अश्विना ता हवामहे ॥
या सुरथा रथीतमौ—उभौ देवौ दिविस्पृशौ—अश्विनौ तौ हवामहे।
Mantra 3
या वां कशा मधुमत्यश्विना सूनृतावती । तया यज्ञं मिमिक्षतम् ॥
हे अश्विनौ, या वां कशा मधुमती सूनृतावती च, तया अस्माकं यज्ञं दृढं कृत्वा एकस्मिन् वर्धमाने हविष्कर्मणि मिमिक्षतम्।
Mantra 4
नहि वामस्ति दूरके यत्रा रथेन गच्छथः । अश्विना सोमिनो गृहम् ॥
वां न हि किञ्चिद् दूरकं; यत्र यत्र रथेन गच्छथः, हे अश्विनौ, तत्र तत्र सोमिनो गृहं प्राप्नुथः—आकाङ्क्षायाः सुसंस्कृतं अन्तर्निवासम्।
Mantra 5
हिरण्यपाणिमूतये सवितारमुप ह्वये । स चेत्ता देवता पदम् ॥
ऊतये अहं हिरण्यपाणिं सवितारम् उपह्वये; स चेतनः ज्ञाता देवतायाः पदं स्थापयति—अस्मासु देवत्वस्य सम्यक् स्थानं निबध्नाति।
Mantra 6
अपां नपातमवसे सवितारमुप स्तुहि । तस्य व्रतान्युश्मसि ॥
अपां नपातं सवितारम् अवसे उप स्तुहि। तस्य व्रतानि उश्मसि॥
Mantra 7
विभक्तारं हवामहे वसोश्चित्रस्य राधसः । सवितारं नृचक्षसम् ॥
वसोश्चित्रस्य राधसः विभक्तारं हवामहे। सवितारं नृचक्षसम्॥
Mantra 8
सखाय आ नि षीदत सविता स्तोम्यो नु नः । दाता राधांसि शुम्भति ॥
सखायः आ नि षीदत; सविता स्तोम्यो नु नः। दाता राधांसि शुम्भति॥
Mantra 9
अग्ने पत्नीरिहा वह देवानामुशतीरुप । त्वष्टारं सोमपीतये ॥
अग्ने पत्नीरीह वह देवानामुशतीरुप । त्वष्टारं सोमपीतये ॥
Mantra 10
आ ग्ना अग्न इहावसे होत्रां यविष्ठ भारतीम् । वरूत्रीं धिषणां वह ॥
आ ग्ना अग्न इहावसे होत्रां यविष्ठ भारतीम् । वरूत्रीं धिषणां वह ॥
Mantra 11
अभि नो देवीरवसा महः शर्मणा नृपत्नीः । अच्छिन्नपत्राः सचन्ताम् ॥
अभि नो देवीरवसा महः शर्मणा नृपत्नीः । अच्छिन्नपत्राः सचन्ताम् ॥
Mantra 12
इहेन्द्राणीमुप ह्वये वरुणानीं स्वस्तये । अग्नायीं सोमपीतये ॥
इहाहम् इन्द्राणीम् उप ह्वये, वरुणानीं च स्वस्तये; अग्नायीं सोमपीतये। एताः अधिष्ठातृदेव्यः अस्माकं स्वस्तिं समग्रतां च रक्षन्तु, यज्ञार्पणे अन्तर्निहितं हर्षं प्रकाशयन्तु।
Mantra 13
मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञं मिमिक्षताम् । पिपृतां नो भरीमभिः ॥
मही द्यौः पृथि्वी च नः इमं यज्ञं मिमिक्षताम्; पिपृतां नो भरीमभिः। अस्मान् धारकपोषकशक्तिभिः परिपूरयताम्।
Mantra 14
तयोरिद्घृतवत्पयो विप्रा रिहन्ति धीतिभिः । गन्धर्वस्य ध्रुवे पदे ॥
तयोः घृतवत् पयः विप्राः धीतिभिः रिहन्ति—गन्धर्वस्य ध्रुवे पदे, यत्र हर्षः स्थिरो धार्यते।
Mantra 15
स्योना पृथिवि भवानृक्षरा निवेशनी । यच्छा नः शर्म सप्रथः ॥
स्योना पृथिवि भवा नः, अक्षरा निवेशनी। यच्छा नः शर्म सप्रथः॥
Mantra 16
अतो देवा अवन्तु नो यतो विष्णुर्विचक्रमे । पृथिव्याः सप्त धामभिः ॥
अतो देवा अवन्तु नः, यतो विष्णुर्विचक्रमे। पृथिव्याः सप्त धामभिः॥
Mantra 17
इदं विष्णुर्वि चक्रमे त्रेधा नि दधे पदम् । समूळ्हमस्य पांसुरे ॥
इदं विष्णुर्वि चक्रमे, त्रेधा नि दधे पदम्। समूळ्हमस्य पांसुरे॥
Mantra 18
त्रीणि पदा वि चक्रमे विष्णुर्गोपा अदाभ्यः । अतो धर्माणि धारयन् ॥
विष्णुः त्रीणि पदानि विचक्रमे—अदाभ्यो गोपा। ततः स धर्माणि धारयन् जगतः ऋतं नियमं च धत्ते।
Mantra 19
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥
विष्णोः कर्माणि पश्यत—यतः स व्रतानि दर्शयामास। स इन्द्रस्य युज्यः सखा—शक्तिः तेजसा सह संयुक्ता।
Mantra 20
तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः । दिवीव चक्षुराततम् ॥
तद्विष्णोः परमं पदं सदा सूरयः पश्यन्ति—दिवीव चक्षुराततम्, नित्यं परमस्थानस्य दर्शनम्।
Mantra 21
तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते । विष्णोर्यत्परमं पदम् ॥
तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते—विष्णोः यत् परमं पदम्।
It begins by calling the Aśvins at dawn to come and drink Soma, asking for help, healing, and protection. It then rises to a higher vision centered on Viṣṇu’s “highest step,” a symbol of the supreme spiritual station.
The Aśvins are “dawn-yoked” powers—swift helpers who arrive with the first light. In ritual terms, dawn is the natural time to invite them to the morning Soma offering and to seek an auspicious start, clarity, and well-being.
Literally it is “Viṣṇu’s highest step/abode.” In the hymn it points to the supreme, stable standpoint that awakened seers strive to kindle and realize—both as a cosmic truth and as an inner goal of consciousness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.