Rig Veda 1.106.5: Mandala 1, Sukta 106, Mantra 5

Sukta 1.106

Rishi: Likely Kutsa Āṅgirasa (traditional for RV 1.106) or associated seer-family in anukramaṇī; requires confirmation by specific śākha anukramaṇī

Devata: Bṛhaspati (with refrain to Vasus)

Chandas: Jagatī (probable for RV 1.106.1 by syllable length; needs metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

बृहस्पते सदमिन्नः सुगं कृधि शं योर्यत्ते मनुर्हितं तदीमहे । रथं न दुर्गाद्वसवः सुदानवो विश्वस्मान्नो अंहसो निष्पिपर्तन ॥

Transliteration

bṛ́haspate sádam ín naḥ sugáṃ kṛdhi śáṃ yór yat te mánur hitaṃ tád īmahe | ráthaṃ na durgā́d vasavaḥ sudānavo víśvasmān no áṃhaso níṣ pipartana ||

Translation

हे बृहस्पते, सदम् अस्मभ्यं सुगं कृधि; यत् ते मनुर्हितं शं योर्, तद् ईमहे। हे वसवः सुदानवः, रथं न दुर्गात् निष्कृष्यते, एवं विश्वस्मात् अंहसः—सर्वस्मात् संकोचात् अन्तर्दोषाच्च—अस्मान् निष्पिपर्तन।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• बृहस्पते: O Bṛhaspati
• बृहस्पते: सम्बोधन
• Type: Noun (proper/title)
• Root: बृहस्पति- (प्रातिपदिक)

• सदम्: always
• सदम्: अधिकारण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदम् (अव्यय/निपात; ‘सदा’ से संबद्ध)

• इत्: indeed, just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• नः: for us / of us
• नः: सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• सुगम्: a good path, easy passage
• सुगम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: सु-गम् (प्रातिपदिक; ‘सु’ + ‘गम्’)

• कृधि: make!
• कृधि: —
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• शम्: well-being, peace
• शम्: कर्म (फल/भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय/नपुंसक ‘शम्’)

• योः: welfare, prosperity
• योः: कर्म (फल/भाव)
• Type: Indeclinable (fixed collocation element)
• Root: योस्/योः (नपुंसक द्वन्द्व-भाव; ‘शम्-योः’ स्थिरप्रयोग)

• यत्: that which
• यत्: कर्म (अभिप्रेत वस्तु) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम)

• ते: of you, your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• मनुः: Manu
• मनुः: कर्तृ (उपवाक्ये) / सम्बन्ध
• Type: Noun (proper)
• Root: मनु- (प्रातिपदिक)

• हितम्: placed, established; beneficial
• हितम्: कर्म (यत्…तत्) / विधेय
• Type: Participle/Adjective
• Root: हित (कृदन्त; √धा ‘to place’ → ‘हित’)

• तत्: that
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun (demonstrative)
• Root: तद् (सर्वनाम)

• ईमहे: we seek, we request
• ईमहे: —
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु) / (वैदिक) √ईम्/ई (इच्छा/याचनार्थे) परम्परापाठानुसार ‘ईमहे’ = ‘याचामहे/ईमहे’

• रथम्: a chariot
• रथम्: कर्म (उपमान-आधार) / उपमेय-संबन्ध
• Type: Noun
• Root: रथ- (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-निपात)

• दुर्गात्: from difficulty, from a hard pass
• दुर्गात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: दुर्ग- (प्रातिपदिक)

• वसवः: the Vasus
• वसवः: कर्तृ
• Type: Noun (deity-class)
• Root: वसु- (प्रातिपदिक)

• सुदानवः: good-giving, generous
• सुदानवः: कर्तृ (वसवः का विशेषणम्)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: सु-दानु/दानव (प्रातिपदिक; ‘सु’ + ‘दानव’)

• विश्वस्मात्: from every (side/thing)
• विश्वस्मात्: अपादान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)

• नः: us
• नः: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• अंहसः: from distress, sin, trouble
• अंहसः: अपादान
• Type: Noun
• Root: अंहस्- (प्रातिपदिक)

• निष्पिपर्तन: carry (us) out/through; rescue
• निष्पिपर्तन: —
• Type: Verb
• Root: निः-√पृ (धातु; ‘to bring across, rescue’) / वैदिक सघन-आवृत्तिरूप (intensive) ‘पिपर्त’