Shloka 19

मधुवनप्रवेशः — The Vanaras Enter Madhuvana

Honey-Grove Episode

Devanagari script

ततो वनं तत्परिभक्ष्यमाणं द्रुमांश्च विध्वंसितपत्रपुष्पान्।समीक्ष्य कोपाद्धधिवक्रनामा निवारयामास कपिः कपींस्तान्।।।।

Transliteration

tato vanaṃ tat paribhakṣyamāṇaṃ drumāṃś ca vidhvaṃsita-patra-puṣpān |

samīkṣya kopād dadhivakra-nāmā nivārayāmāsa kapiḥ kapīṃs tān ||

Translation

ततः वनं परिभक्ष्यमाणं द्रुमांश्च विध्वंसितपत्रपुष्पान् समीक्ष्य, कोपात् दधिवक्रनामा कपिः तान् कपीन् निवारयामास॥

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• वनम्: the grove
• वनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (vanam)

• परिभक्ष्यमाणम्: being ravaged/eaten up
• परिभक्ष्यमाणम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: परि-भक्ष् (धातु)
• Form: शानच्/मान-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (present passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (vanam)

• द्रुमान्: trees
• द्रुमान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्रुम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• विध्वंसितपत्रपुष्पान्: with leaves and flowers destroyed
• विध्वंसितपत्रपुष्पान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-ध्वंसित-पत्र-पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (drumān)

• समीक्ष्य: having seen
• समीक्ष्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम्-ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); ‘having seen/observed’

• कोपात्: from anger
• कोपात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (ablative)

• दधिवक्रनामा: (one) named Dadhivakra
• दधिवक्रनामा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दधि-वक्र-नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘whose name is Dadhivakra/Dadhimukha’

• निवारयामास: restrained/stopped
• निवारयामास: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-वारय् (धातु; causative of √vṛ ‘to restrain’)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative stem

• कपिः: the monkey
• कपिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कपीन्: the monkeys
• कपीन्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• तान्: those
• तान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण/अन्वय (kapīn)

Context

Beholding the destruction wrought by the vanaras to the garden, trees, leaves and flowers, and having drunk all the honey, Dadhimukha angrily asked them to stop and get out.

Characters & Entities

• Madhuvana (implied grove)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes protecting what one is entrusted with. Dadhimukha acts as a guardian of the grove, opposing destruction and asserting responsible stewardship over communal/royal property.

What is the narrative situation?

Dadhimukha witnesses the monkeys damaging the grove and attempts to stop them.

Which character virtue is emphasized?

Duty-bound vigilance and courage: he confronts a disorderly crowd to uphold his entrusted responsibility.