Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

हनूमत्सीतासंवादः

Hanumān–Sītā Dialogue and Identity Verification

का त्वं भवसि कल्याणि त्वमनिन्दितलोचने।कोपाद्वा यदि वा मोहाद्भर्तारमसितेक्षणे।।।।वसिष्ठं कोपयित्वा त्वं नासि कल्याण्यरुन्धती।

kā tvaṃ bhavasi kalyāṇi tvam anindita-locane |

kōpād vā yadi vā mohād bhartāram asitekṣaṇe ||

vasiṣṭhaṃ kopayitvā tvaṃ nāsi kalyāṇy arundhatī |

का त्वं भवसि कल्याणि त्वमनिन्दितलोचने। कोपाद्वा यदि वा मोहाद्भर्तारमसितेक्षणे॥ वसिष्ठं कोपयित्वा त्वं नासि कल्याण्यरुन्धती॥

काwho (fem.)
का:
कर्ता
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; प्रश्नवाचक
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा; एकवचन
भवसिare
भवसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्; मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
कल्याणिO auspicious lady
कल्याणि:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootकल्याणि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा; एकवचन
अनिन्दितलोचनेO faultless-eyed one
अनिन्दितलोचने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअनिन्दित + लोचन (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन
कोपात्from anger / out of anger
कोपात्:
हेतु/अपादान (cause/source)
TypeNoun
Rootकोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी (Ablative); एकवचन
वाor
वा:
विकल्प
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय
यदिif
यदि:
सम्बन्ध (condition marker)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तार्थक-अव्यय (conditional conjunction: "if")
वाor
वा:
विकल्प
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय
मोहात्from delusion
मोहात्:
हेतु/अपादान
TypeNoun
Rootमोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी; एकवचन
भर्तारम्husband
भर्तारम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन
असितेक्षणेO dark-eyed one
असितेक्षणे:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअसित + ईक्षण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन
वसिष्ठम्Vasiṣṭha
वसिष्ठम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
कोपयित्वाhaving angered
कोपयित्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (absolutive)
TypeVerb
Rootकुप्/कोपय् (धातु; causative of √कुप्)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); "having angered"
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा; एकवचन
not
:
निपात (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
असिare
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्; मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
कल्याणिO auspicious one
कल्याणि:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootकल्याणि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन
अरुन्धतीArundhatī
अरुन्धती:
कर्ता/प्रत्यय (predicate nominative)
TypeNoun
Rootअरुन्धती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; नाम

"O lady of lovely black eyes! who are you? Have you by any chance offended your husband out of anger or out of delusion? Are you the auspicious Arundhati dislodged for making your lord Vasistha angry?

A
Arundhatī
V
Vasiṣṭha

FAQs

The verse invokes the ideal of marital fidelity and restraint of anger/delusion, using Arundhatī as a cultural emblem of steadfast dharma; it also shows how dharma-language can be misused as manipulation.

Sītā is being addressed by an intruder (Rāvaṇa’s party/approach), who tries to unsettle her by questioning her identity and implying moral fault.

By contrast and implication, Sītā’s steadfastness and moral clarity (satya and dharma) are highlighted against attempts to provoke fear and self-doubt.