Shloka 29

हनूमत्सीतासंवादः

Hanumān–Sītā Dialogue and Identity Verification

Devanagari script

ते वयं भर्तुरादेशं बहुमान्य दृढव्रताः।।।।प्रविष्टास्स्म पुरादृष्टं वनं गम्भीरदर्शनम्।

Transliteration

te vayaṃ bhartur ādeśaṃ bahumānya dṛḍhavratāḥ | praviṣṭāḥ sma purādṛṣṭaṃ vanaṃ gambhīradarśanam ||

Translation

ते वयं भर्तुरादेशं बहुमान्य दृढव्रताः। प्रविष्टास्स्म पुरादृष्टं वनं गम्भीरदर्शनम्॥

Word by Word

• ते: they/then (those)
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम् (those/they)

• वयम्: we
• वयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, बहुवचनम्

• भर्तुः: of the lord/king
• भर्तुः: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गम्, षष्ठी (genitive), एकवचनम्

• आदेशम्: command
• आदेशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गम्, द्वितीया (accusative), एकवचनम्

• बहुमान्य: having honoured
• बहुमान्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: बहु-मान् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभावः; 'बहुमान्य' = having respected/honoured

• दृढव्रताः: firm in vows
• दृढव्रताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दृढ (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः (possessive: 'having firm vows'); पुल्लिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् वयम्

• प्रविष्टाः: entered
• प्रविष्टाः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुल्लिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम्; कर्तरि प्रयोगः (entered)

• स्मः: we (did)
• स्मः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present) सहायक-क्रिया (periphrastic with past participle), उत्तमपुरुषः (1st person), बहुवचनम्

• पुरा: formerly
• पुरा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (formerly)

• अदृष्टम्: unseen before
• अदृष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु)
• Form: नञ्-समासपूर्वक-क्त (past passive participle with negation): अ-दृष्ट; नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् वनम्

• वनम्: forest
• वनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• गम्भीरदर्शनम्: of formidable appearance
• गम्भीरदर्शनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: गम्भीर (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (descriptive: 'deep/terrible in appearance'); नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् वनम्

Context

"Respecting the king's order and determined firmly, we entered the impenetrable forest.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma
• Lakṣmaṇa
• the king (Daśaratha implied)
• forest (exile-forest)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Respect for rightful command and commitment to vows: dharma here is seen as disciplined adherence to duty even when it leads into hardship.

What is the narrative situation?

Sītā summarizes the moment of entering exile: the trio proceeds into an unknown and daunting forest in obedience to the royal order.

Which character virtue is emphasized?

Resolve (dṛḍhatā) and duty-bound obedience—choosing principled action over fear or comfort.