Valmiki Ramayana 2.50.2 — Ayodhya Kanda, Sarga 50, Shloka 2

गङ्गादर्शनम् तथा गुहसमागमः

Vision of the Gaṅgā and Meeting with Guha

Devanagari script

आपृच्छे त्वां पुरीश्रेष्ठे काकुत्स्थपरिपालिते।दैवतानि च यानि त्वां पालयन्ति वसन्ति च।।2.50.2।।

Transliteration

āpṛcche tvāṃ purīśreṣṭhe kākutstha-paripālite |

daivatāni ca yāni tvāṃ pālayanti vasanti ca ||2.50.2||

Translation

आपृच्छे त्वां पुरीश्रेष्ठे काकुत्स्थपरिपालिते। दैवतानि च यानि त्वां पालयन्ति वसन्ति च॥

Word by Word

• आपृच्छे: I take leave / ask permission
• आपृच्छे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + प्रच्छ् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद (Ātmanepada)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• पुरीश्रेष्ठे: in the best of cities
• पुरीश्रेष्ठे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुरी + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine); समासः श्रेष्ठा पुरी इति कर्मधारय; सम्बोधनार्थे अधिकरण (in the best city)

• काकुत्स्थपरिपालिते: ruled by the Kakutsthas
• काकुत्स्थपरिपालिते: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काकुत्स्थ + परि + पालित (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine); कृदन्त (क्त, 'protected/ruled'); समासः काकुत्स्थैः परिपालिते इति तृतीया-तत्पुरुष; विशेषणम् पुरीश्रेष्ठे

• दैवतानि: the deities
• दैवतानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैवत (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (Nom./Acc. Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); अत्र यानि इति सह प्रथमा (subject)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction 'and')

• यानि: which
• यानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा बहुवचन (Nominative Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• पालयन्ति: protect
• पालयन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पाल् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद (Parasmaipada)

• वसन्ति: dwell
• वसन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद (Parasmaipada)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (and)

Context

Here the Ganga runs deep but quiet, there she looks perturbed due to fast-flowing waters, here she flows with a deep groan and there with a dreadful roar.

Characters & Entities

• Ayodhyā
• Kakutstha (dynasty)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as reverence and gratitude: Rāma honors his city and its protecting deities before leaving, showing humility and acknowledgment of sacred guardianship.

What is the narrative situation?

Rāma is departing Ayodhyā for exile and formally takes leave of the city and its indwelling deities.

Which character virtue is emphasized?

Vinaya (humility) and kṛtajñatā (gratitude), expressed through respectful farewell and recognition of divine protection.