Adhyaya 51

Verse 1

ऋषय ऊचु । कर्मयोगः कथं सूत येन चाराधितो हरिः । प्रसीदति महाभाग वद नो वदतां वर

ऋषय ऊचुः—कर्मयोगः कथं सूत येन चाराधितो हरिः। प्रसीदति महाभाग वद नो वदतां वर॥

Verse 2

येनासौ भगवानीशः समाराध्यो मुमुक्षुभिः । तद्वदाखिललोकानां रक्षणं धर्मसंग्रहम्

येनासौ भगवानीशः समाराध्यो मुमुक्षुभिः। तद्वदाखिललोकानां रक्षणं धर्मसंग्रहम्॥

Verse 3

तं कर्मयोगं वद नः सूत मूर्तिमयस्तु यः । इति शुश्रूषवो विप्रा भवदग्रे व्यवस्थिताः

तं कर्मयोगं वद नः सूत मूर्तिमयस्तु यः। इति शुश्रूषवो विप्रा भवदग्रे व्यवस्थिताः॥

Verse 4

सूत उवाच । एवमेव पुरा पृष्टो व्यासः सत्यवतीसुतः । ऋषिभिरग्निसंकाशैर्व्यासस्तानाह तच्छृणु

सूत उवाच—एवमेव पुरा पृष्टो व्यासः सत्यवतीसुतः। ऋषिभिरग्निसंकाशैर्व्यासस्तानाह तच्छृणु॥

Verse 5

व्यास उवाच । शृणुध्वंमृषयः सर्वे वक्ष्यमाणं सनातनम् । कर्मयोगं ब्राह्मणानामात्यंतिकफलप्रदम्

व्यास उवाच—हे मुनयः सर्वे, शृणुत; अहं सनातनं वक्ष्यमाणं ब्रवीमि—ब्राह्मणानां कर्मयोगं, यः अत्यन्तिकफलप्रदः।

Verse 6

आम्नायसिद्धमखिलं ब्राह्मणार्थं प्रदर्शितम् । ऋषीणां शृण्वतां पूर्वं मनुराह प्रजापतिः

आम्नायसिद्धं यदखिलं ब्राह्मणार्थं प्रदर्शितं, तद् ऋषीणां शृण्वतां पूर्वं प्रजापतिर्मनुरुवाच।

Verse 7

सर्वव्याधिहरं पुण्यमृषिसंघैर्निषेवितम् । समाहितधियो यूयं शृणुध्वं गदतो मम

सर्वव्याधिहरं पुण्यं ऋषिसंघैर्निषेवितम्। समाहितधियो यूयं शृणुत मे गदतः वचः॥

Verse 8

कृतोपनयनो वेदानधीयीत द्विजोत्तमः । गर्भाष्टमेऽष्टमेवाब्दे स्वसूत्रोक्तविधानतः

कृतोपनयनो द्विजोत्तमो वेदानधीयीत, स्वसूत्रोक्तविधानतः गर्भाष्टमेऽष्टमेवाब्दे।

Verse 9

दंडी च मेखली सूत्री कृष्णाजिनधरो मुनिः । भिक्षाहारो गुरुहितो वीक्ष्यमाणो गुरोर्मुखम्

दण्डी मेखली सूत्री कृष्णाजिनधरो मुनिः। भिक्षाहारो गुरुहितो गुरोर्मुखं निरीक्षयन्॥

Verse 10

कार्पासमुपवीतार्थं निर्मितं ब्रह्मणा पुरा । ब्राह्मणानां त्रिवृत्सूत्रं कौशं वा वस्त्रमेव वा

पुरा ब्रह्मणा कार्पासः उपवीतार्थं निर्मितः। ब्राह्मणानां त्रिवृत्सूत्रं कौशं वा वस्त्रमेव वा उपवीतं विधीयते॥

Verse 11

सदोपवीती चैव स्यात्सदाबद्ध शिखो द्विजः । अन्यथा यत्कृतं कर्म्म तद्भवत्ययथाकृतम्

द्विजः सदोपवीती स्यात् सदाबद्धशिखोऽपि च। अन्यथा यत्कृतं कर्म तद्भवत्ययथाकृतम्॥

Verse 12

वसेदविकृतं वासः कार्पासं वा कषायकम् । तदेव परिधानीयं शुक्लं तांतवमुत्तमम्

अविकृतं वासो वसेत् कार्पासं वा कषायकम्। तदेव परिधानीयं शुक्लं तान्तवमुत्तमम्॥

Verse 13

उत्तरं तु समाम्नातं वासः कृष्णाजिनं शुभम् । अभावे गावयमपि रौरवं वा विधीयते

उत्तरवासः समाम्नातं शुभं कृष्णाजिनं स्मृतम्। तदभावे गावयाजिनं रौरवं वा विधीयते॥

Verse 14

उद्धृत्य दक्षिणं बाहुं सव्यबाहौ समर्पितम् । उपवीतं भवेन्नित्यं निवीतं कंठसज्जने

दक्षिणं बाहुमुद्धृत्य सव्यबाहौ समर्पितम्। उपवीतं भवेन्नित्यं निवीतं कण्ठसज्जने॥

Verse 15

सव्यबाहुं समुद्धृत्य दक्षिणे तु धृतं द्विजाः । प्राचीनावीतमित्युक्तं पित्र्येकर्मणि योजयेत्

सव्यबाहोः समुद्धृत्य यज्ञोपवीतं दक्षिणे निधाय, द्विजाः—एष प्राचीनावीतसंज्ञः; पितृकर्मणि तद् योजनीयम्।

Verse 16

अग्न्यागारे गवां गोष्ठे होमे तप्ये तथैव च । स्वाध्याये भोजने नित्यं ब्राह्मणानां च सन्निधौ

अग्न्यागारे गवां गोष्ठे होमे तपसि चैव, स्वाध्याये भोजने नित्यं ब्राह्मणसन्निधौ च—सदा नियमसंयमः कार्यः।

Verse 17

उपासने गुरूणां च संध्ययोः साधुसंगमे । उपवीती भवेन्नित्यं विधिरेष सनातनः

गुरूणामुपासने संध्याकाले साधुसंगमे च नित्यं उपवीती भवेत्; एष सनातनो विधिः।

Verse 18

मौंजी त्रिवृत्समां श्लिष्टां कुर्याद्विप्रस्य मेखलाम् । मुंजाभावे कुशेनाहुर्ग्रंथिनैकेन वा त्रिभिः

विप्रस्य मौञ्जी त्रिवृत्समा श्लिष्टा मेखला कार्या; मौञ्जाभावे कुशमेखलां कुर्युः—एकग्रन्थिना वा त्रिग्रन्थिना।

Verse 19

धारयेद्वैणवपालाशौ दंडौ केशांतिकौ द्विजः । यज्ञार्हवृक्षजं वाथ सौम्यमव्रणमेव च

द्विजः वैणवपालाशौ दण्डौ केशान्तिकौ धारयेत्; अथवा यज्ञार्हवृक्षजं सौम्यमव्रणं दण्डं धारयेत्।

Verse 20

सायंप्रातर्द्विजः संध्यामुपासीत समाहितः । कामाल्लोभाद्भयान्मोहात्त्यक्त्वैनां पतितो भवेत्

सायं प्रातश्च द्विजः समाहितचित्तः संध्यामुपासीत। कामलोभभयमोहैस्त्यक्त्वा तां पतितो भवेत्॥

Verse 21

अग्निकार्यं ततः कुर्यात्सायंप्रातः प्रसन्नधीः । स्नात्वा संतर्पयेद्देवानृषीन्पितृगणांस्तथा

ततः प्रसन्नधीः सायं प्रातश्चाग्निकार्यं कुर्यात्। स्नात्वा देवानृषीन्पितृगणांश्च संतर्पयेत्॥

Verse 22

देवताभ्यर्चनं कुर्यात्पुष्पैः पत्रैर्यवांबुभिः । अभिवादनशीलः स्यान्नित्यं वृद्धेषु धर्मतः

पुष्पैः पत्रैर्यवैर्वापि जलैश्च देवताः समर्चयेत्। वृद्धेषु धर्मतः नित्यं अभिवादनशीलो भवेत्॥

Verse 23

असावहं भो नामेति सम्यक्प्रणतिपूर्वकम् । आयुरारोग्यसिद्ध्यर्थं तंद्रादिपरिवर्जितः

“असावहं भो नामेति” सम्यक्प्रणतिपूर्वकम्। तन्द्रादिपरिवर्जितः आयुरारोग्यसिद्धये प्रयतेत्॥

Verse 24

आयुष्मान्भव सौम्येति वचो विप्रोऽभिवादने । आकारश्चास्य नाम्नोंऽते वाच्यः पूर्वाक्षरप्लुतः

अभिवादने विप्रो वदेत्—“आयुष्मान् भव सौम्य” इति। नामान्ते च ‘आ’कारो वाच्यः, पूर्वाक्षरं प्लुतं कृत्वा॥

Verse 25

यो न वेत्त्यभिवादस्य विप्रः प्रत्यभिवादनम् । नाभिवाद्यः स विदुषा यथा शूद्रस्तथैव सः

यो विप्रः प्रत्यभिवादनविधिं न वेत्ति, स विदुषा नाभिवाद्यः; स शूद्रतुल्य एव मन्यते।

Verse 26

व्यत्यस्तपाणिना कार्यं पादसंग्रहणं गुरोः । सव्येन सव्यः स्प्रष्टव्यो दक्षिणेन तु दक्षिणः

गुरोः पादसंग्रहणं व्यत्यस्तपाणिना कार्यम्; सव्येन सव्यः स्प्रष्टव्यः, दक्षिणेन तु दक्षिणः।

Verse 27

लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकमेव वा । अवाप्य प्रयतो ज्ञानं तं पूर्वमभिवादयेत्

लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकमेव वा ज्ञानं प्रयत्नेन अवाप्य, तं पूर्वं गुरुमभिवादयेत्।

Verse 28

नोदकं धारयेद्भैक्ष्यं पुष्पाणि समिधस्तथा । एवंविधानि चान्यानि न देवार्थेषु कर्म्मसु

नोदकं धारयेद्भैक्ष्यं पुष्पाणि समिधस्तथा; एवंविधानि चान्यानि न देवार्थेषु कर्मसु सञ्चिनुयात्।

Verse 29

ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत्क्षत्रबंधुमनामयम् । वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रमारोग्यमेव च

ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत्, क्षत्रबन्धुमनामयम्; वैश्यं क्षेमं समागम्य, शूद्रमारोग्यमेव च।

Verse 30

उपाध्यायः पिता ज्येष्ठो भ्राता त्राता च भीतितः । मातुलः श्वशुरश्चैव मातामह पितामहौ

उपाध्यायः पिता ज्येष्ठो भ्राता त्राता च भीतितः । मातुलः श्वशुरश्चैव मातामहपितामहौ—एते सर्वे विशेषेण पूज्याः स्मृताः ॥

Verse 31

वर्णश्रेष्ठः पितृव्यश्च पुंसोऽत्र गुरवः स्मृताः । माता मातामही गुर्वी पितुर्मातुश्च सोदराः

अत्र पुंसो गुरवः स्मृताः वर्णश्रेष्ठः पितृव्यश्च । माता मातामही गुर्वी पितुर्मातुश्च सोदराः ॥

Verse 32

श्वश्रूः पितामही ज्येष्ठा धात्री च गुरवः स्त्रियः । ज्ञेयस्तु गुरुवर्गोऽयं मातृतः पितृतो द्विजाः

श्वश्रूः पितामही ज्येष्ठा धात्री च गुरवः स्त्रियः । ज्ञेयस्तु गुरुवर्गोऽयं मातृतः पितृतो द्विजाः ॥

Verse 33

अनुवर्तनमेतेषां मनोवाक्कायकर्मभिः । गुरून्दृष्ट्वा समुत्तिष्ठेदभिवाद्य कृताञ्जलि

अनुवर्तनमेतेषां मनोवाक्कायकर्मभिः । गुरून्दृष्ट्वा समुत्तिष्ठेदभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥

Verse 34

नैतैरुपविशेत्सार्द्धं विवदेन्नात्मकारणात् । जीवितार्थमपि द्वेषाद्गुरुभिर्नैव भाषणम्

नैतैरुपविशेत्सार्द्धं विवदेन्नात्मकारणात् । जीवितार्थमपि द्वेषाद्गुरुभिर्नैव भाषणम् ॥

Verse 35

उद्रिक्तोऽपि गुणैरन्यैर्गुरुद्वेषी पतत्यधः । गुरूणामपि सर्वेषां पंच पूज्या विशेषतः

उद्रिक्तोऽपि गुणैरन्यैर्गुरुद्वेषी पतत्यधः। गुरूणामपि सर्वेषां पञ्च पूज्या विशेषतः॥

Verse 36

तेषामाद्यास्त्रयः श्रेष्ठास्तेषां माता सुपूजिता । यो भावयति या सूते येन विद्योपदिश्यते

तेषामाद्यास्त्रयः श्रेष्ठास्तेषां माता सुपूजिता। यो भावयति या सूते येन विद्योपदिश्यते॥

Verse 37

ज्येष्ठो भ्राता च भर्ता च पंचैते गुरवः स्मृताः । आत्मनः सर्वयत्नेन प्राणत्यागेन वा पुनः

ज्येष्ठो भ्राता च भर्ता च पञ्चैते गुरवः स्मृताः। आत्मनः सर्वयत्नेन प्राणत्यागेन वा पुनः॥

Verse 38

पूजनीया विशेषेण पंचैते भूतिमिच्छता । यावत्पिता च माता च द्वावेतौ निर्विकारिणौ

पूजनीया विशेषेण पञ्चैते भूतिमिच्छता। यावत्पिता च माता च द्वावेतौ निर्विकारिणौ॥

Verse 39

तावत्सर्वं परित्यज्य पुत्रः स्यात्तत्परायणः । पिता माता च सुप्रीतौ स्यातां पुत्रगुणैर्यदि

तावत्सर्वं परित्यज्य पुत्रः स्यात्तत्परायणः। पिता माता च सुप्रीतौ स्यातां पुत्रगुणैर्यदि॥

Verse 40

स पुत्रः सकलं धर्मं प्राप्नुयात्तेन कर्मणा । नास्ति मातृसमं दैवं नास्ति पितृसमो गुरुः

स पुत्रः तेनैव कर्मणा सकलं धर्मं प्राप्नुयात्। मातृसमं दैवं नास्ति, पितृसमो गुरुः नास्ति॥

Verse 41

तयोः प्रत्युपकारोऽपि न कथंचन विद्यते । तयोर्नित्यं प्रियं कुर्यात्कर्मणा मनसा गिरा

तयोः प्रत्युपकारोऽपि न कथंचन विद्यते। तस्मात् तयोर्नित्यं प्रियं कुर्यात् कर्मणा मनसा गिरा॥

Verse 42

न ताभ्यामननुज्ञातो धर्ममन्यं समाचरेत् । वर्जयित्वा मुक्तिफलं नित्यं नैमित्तिकं तथा

ताभ्यामननुज्ञातो धर्ममन्यं न समाचरेत्। वर्जयित्वा मुक्तिफलं नित्यं नैमित्तिकं तथा॥

Verse 43

धर्मसारः समुद्दिष्टः प्रेत्यानंतफलप्रदः । सम्यगाराध्य वक्तारं विसृष्टस्तदनुज्ञया

धर्मसारः समुद्दिष्टः प्रेत्यानन्तफलप्रदः। सम्यगाराध्य वक्तारं विसृष्टस्तदनुज्ञया॥

Verse 44

शिष्यो विद्याफलं भुंक्ते प्रेत्य चापद्यते दिवि । यो भ्रातरं पितृसमं ज्येष्ठं मूढोऽवमन्यते

शिष्यो विद्याफलं भुङ्क्ते प्रेत्य चापद्यते दिवि। यो भ्रातरं पितृसमं ज्येष्ठं मूढोऽवमन्यते॥

Verse 45

तेन दोषेण संप्रेत्य निरयं घोरमृच्छति । पुंसां वर्त्मनि सृष्टेन पूज्यो भर्ता तु सर्वदा

तेन दोषेण संप्रेत्य निरयं घोरमृच्छति । पुंसां वर्त्मनि सृष्टेन पूज्यो भर्ता तु सर्वदा ॥

Verse 46

अपि मातरि लोकेऽस्मिन्नुपकाराद्धि गौरवम् । मातुलांश्च पितृव्यांश्च श्वशुरानृत्विजो गुरून्

अपि मातरि लोकेऽस्मिन्नुपकाराद्धि गौरवम् । मातुलांश्च पितृव्यांश्च श्वशुरानृत्विजो गुरून् ॥

Verse 47

असावहमिति ब्रूयात्प्रत्युत्थायाभिवादयेत् । अवाच्यो दीक्षितो नाम्ना यवीयानपि यो भवेत्

असावहमिति ब्रूयात्प्रत्युत्थायाभिवादयेत् । अवाच्यो दीक्षितो नाम्ना यवीयानपि यो भवेत् ॥

Verse 48

भो भवत्पूर्वकं त्वेनमभिभाषेत धर्मवित् । अभिवाद्यश्च पूज्यश्च शिरसानम्य एव च

भो भवत्पूर्वकं त्वेनमभिभाषेत धर्मवित् । अभिवाद्यश्च पूज्यश्च शिरसानम्य एव च ॥

Verse 49

ब्राह्मणक्षत्रियाद्यैश्च श्रीकामैः सादरं सदा । नाभिवाद्याश्च विप्रेण क्षत्रियाद्याः कथंचन

ब्राह्मणक्षत्रियाद्यैश्च श्रीकामैः सादरं सदा । नाभिवाद्याश्च विप्रेण क्षत्रियाद्याः कथंचन ॥

Verse 50

ज्ञानकर्मगुणोपेता यद्यप्येते बहुश्रुताः । ब्राह्मणः सर्ववर्णानां स्वस्ति कुर्यादिति श्रुतिः

ज्ञानकर्मगुणसम्पन्ना अपि ये बहुश्रुताः स्युः, तथापि श्रुतिराह—सर्ववर्णानां स्वस्तिवाचनं ब्राह्मण एव कुर्यात्।

Verse 51

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे कर्मयोगकथनं । नाम एकपंचाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीपाद्ममहापुराणे स्वर्गखण्डे कर्मयोगकथनं नामैकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 52

पतिरेको गुरुः स्त्रीणां सर्वत्राभ्यागतो गुरुः । विद्याकर्मवयोबंधुर्वित्तं भवति पंचमम्

स्त्रीणां पतिरेवैकः सर्वत्र गुरुरुच्यते; विद्याकर्मवयोबन्धुवित्तानि च पञ्चमं वित्तम्।

Verse 53

मान्यस्थानानि पंचाहुः पूर्वं पूर्वं गुरूत्तरात् । पंचानां त्रिषु वर्णेषु भूयांसि बलवंति च

मान्यस्थानानि पञ्चेति प्राहुः, पूर्वं पूर्वं गुरुतरं परतः; तेषां पञ्चानां त्रिषु वर्णेषु भूयांसि बलवन्ति च।

Verse 54

यत्र स्युः सोऽत्र मानार्हः शूद्रोऽपि दशमीं गतः । पंथा देयो ब्राह्मणाय स्त्रियै राज्ञे विचक्षुषे

यत्र यत्र स्युः स तत्र मानार्हः, शूद्रोऽपि दशमीं गतः; ब्राह्मणाय स्त्रियै राज्ञे विचक्षुषे च पन्था देयः।

Verse 55

वृद्धाय भारभग्नाय रोगिणे दुर्बलाय च । भिक्षामाहृत्य शिष्टानां गृहेभ्यः प्रयतोऽन्वहम्

वृद्धाय भारभग्नाय रोगिणे दुर्बलाय च । शिष्टानां गृहेभ्योऽन्वहं यत्नतः भिक्षामाहृत्य ददाति स्म ॥

Verse 56

निवेद्य गुरुवेऽश्नीयाद्वाग्यतस्तदनुज्ञया । भवत्पूर्वं चरेद्भैक्ष्यमुपवीती द्विजोत्तमः

गुरवे निवेद्य तदनुज्ञया वाग्यतः पश्चादश्नीयात् । भवत्पूर्वं भैक्ष्यं चरेदुपवीती द्विजोत्तमः ॥

Verse 57

भवन्मध्यं तु राजन्यो वैश्यस्तु भवदुत्तरम् । मातरं वा स्वसारं वा मातुर्वा भगिनीं निजाम्

भवन्मध्यं तु राजन्यो वैश्यस्तु भवदुत्तरम् । मातरं वा स्वसारं वा मातुर्वा भगिनीं निजाम् ॥

Verse 58

भिक्षेत भिक्षांप्रथमं याचैनं न विमानयेत् । सजातीयगृहेष्वेव सार्ववर्णिकमेव वा

भिक्षां प्रथमं भिक्षेत, याचकं च न विमानयेत् । सजातीयगृहेष्वेव, अथवा सार्ववर्णिकेषु वा ॥

Verse 59

भैक्ष्यस्याचरणं प्रोक्तं पतिता दिवि वर्जितम् । वेदयज्ञैरहीनानां प्रशस्तानां स्वकर्म्मसु

भैक्ष्यस्याचरणं प्रोक्तं, पतितानां तु वर्जितम् । वेदयज्ञैरहीनानां, स्वकर्मसु प्रशस्तानां तु तत् प्रशस्यते ॥

Verse 60

ब्रह्मचार्य्याहरेद्भैक्ष्यं गृहेभ्यः प्रयतोऽन्वहम् । गुरोः कुले न भिक्षेत न ज्ञातिकुलबंधुषु

ब्रह्मचारी संयतः प्रयतः प्रतिदिनं गृहेभ्यो भैक्ष्यं हरेत्। गुरोः कुले न भिक्षेत, न स्वज्ञातिकुलबन्धुषु॥

Verse 61

अलाभेत्वन्यगेहानां पूर्वं पूर्वं विवर्जयेत् । सर्वं वा विचरेद्ग्रामं पूर्वोक्तानामसंभवे

अन्यगेहेषु अलाभे सति पूर्वं पूर्वं क्रमशो विवर्जयेत्। पूर्वोक्तानामसंभवे तु सर्वं ग्रामं विचरेत्॥

Verse 62

नियम्य प्रयतो वाचं दिशस्त्वनवलोकयन् । समाहृत्य तु भैक्ष्यान्नं यावदर्थममायया

वाचं नियम्य प्रयतः दिशश्चानवलोकयन्। यावदर्थं तु भैक्ष्यान्नं समाहरेद् अमायया॥

Verse 63

भुंजीत प्रयतो नित्यं वाग्यतोऽनन्यमानसः । भैक्ष्येण वर्तयेन्नित्यं नैवेकान्नो भवेद्व्रती

नित्यं प्रयतः भुञ्जीत् वाग्यतः अनन्यमानसः। भैक्ष्येणैव वर्तेत नित्यं, नैकान्नो भवेद् व्रती॥

Verse 64

भैक्ष्यैण वर्त्तिनो वृत्तिरुपवाससमा स्मृता । पूजयेदशनं नित्यमद्याच्चैनमकुत्सयन्

भैक्ष्येण वर्तिनो वृत्तिः उपवाससमा स्मृता। अशनं नित्यं पूजयेत्, अद्याच्चैनम् अकुत्सयन्॥

Verse 65

दृष्ट्वा हृष्येत्प्रसीदेच्च प्रतिनंदेच्च सर्वशः । अनारोग्यमनायुष्यमस्वर्ग्यं चातिभोजनम्

अन्नं दृष्ट्वा हृष्येत् प्रसीदेच्च सर्वथा प्रतिनन्दयेत्। अतिभोजनं तु अनारोग्यं, अनायुष्यं, अस्वर्ग्यं च भवति॥

Verse 66

अपुण्यं लोकविद्विष्टं तस्मात्तत्परिवर्जयेत् । प्राङ्मुखोऽन्नानि भुंजीत सूर्याभिमुखमेव वा

यदपुण्यं लोकविद्विष्टं तत्तस्मात् परिवर्जयेत्। प्राङ्मुखोऽन्नानि भुञ्जीत सूर्याभिमुखमेव वा॥

Verse 67

नाद्यादुदङ्मुखो नित्यं विधिरेष सनातनः । प्रक्षाल्य पाणिपादौ च भुंजानो द्विरुपस्पृशेत्

नित्यं न उदङ्मुखोऽद्याद्; एष विधिः सनातनः। प्रक्षाल्य पाणिपादौ च भुञ्जानो द्विरुपस्पृशेत्॥

Verse 68

शुद्धे देशे समासीनो भुक्त्वा च द्विरुपस्पृशेत्

शुद्धे देशे समासीनो भुक्त्वा च द्विरुपस्पृशेत्॥