Adhyaya 61

Verse 1

। द्विजाऊचुः । तुलसीपुष्पमाहात्म्यं श्रुतं त्वत्तो हरेः शुभम् । तस्या स्तोत्रं कृतं पुण्यं श्रोतुमिच्छामहे वयम्

द्विजा ऊचुः—हरेः! त्वत्तः तुलसीपुष्पमाहात्म्यं शुभं श्रुतम्। अधुना तस्याः स्तोत्रं पुण्यं कृतं श्रोतुमिच्छामहे वयम्।

Verse 2

व्यास उवाच । पुरा स्कंदपुराणे च यन्मया कीर्तितं द्विजाः । कथयामि पुराणं च पुरतो मोक्षहेतवे

व्यास उवाच—द्विजाः! पुरा स्कन्दपुराणे यन्मया कीर्तितम्, तत् पुराणं पुनरिह पुरतः कथयामि मोक्षहेतवे।

Verse 3

शतानंद मुनेः शिष्याः सर्वे ते संशितव्रताः । प्रणिपत्य गुरुं विप्राः पप्रच्छुः पुण्यतो हितम्

शतानन्दमुनेः शिष्याः सर्वे संशितव्रताः। गुरुम् प्रणिपत्य ते विप्राः पुण्यं हितं च पप्रच्छुः।

Verse 4

पूर्वं ब्रह्ममुखान्नाथ यच्छ्रुतं तुलसीस्तवम् । तद्वयं श्रोतुमिच्छामस्त्वत्तो ब्रह्मविदांवर

पूर्वं ब्रह्ममुखान्नाथ यच्छ्रुतं तुलसीस्तवम् । तद्वयं श्रोतुमिच्छामस्त्वत्तो ब्रह्मविदांवर ॥

Verse 5

शतानंद उवाच । नामोच्चारे कृते तस्याः प्रीणात्यसुरदर्पहा । पापानि विलयं यांति पुण्यं भवति चाक्षयम्

शतानंद उवाच । नामोच्चारे कृते तस्याः प्रीणात्यसुरदर्पहा । पापानि विलयं यांति पुण्यं भवति चाक्षयम् ॥

Verse 6

सा कथं तुलसी लोकैः पूज्यते वंद्यते नहि । दर्शनादेव यस्यास्तु दानं कोटिगवां भवेत्

सा कथं तुलसी लोकैः पूज्यते वंद्यते नहि । दर्शनादेव यस्यास्तु दानं कोटिगवां भवेत् ॥

Verse 7

धन्यास्ते मानवा लोके यद्गृहे विद्यते कलौ । सालग्रामशिलार्थं तु तुलसी प्रत्यहं क्षितौ

धन्यास्ते मानवा लोके यद्गृहे विद्यते कलौ । सालग्रामशिलार्थं तु तुलसी प्रत्यहं क्षितौ ॥

Verse 8

तुलसीं ये विचिन्वंति धन्यास्ते करपल्लवाः । केशवार्थं कलौ ये च रोपयंतीह भूतले

तुलसीं ये विचिन्वंति धन्यास्ते करपल्लवाः । केशवार्थं कलौ ये च रोपयंतीह भूतले ॥

Verse 9

किं करिष्यति संरुष्टो यमोपि सह किंकरैः । तुलसीदलेन देवेशः पूजितो येन दुःखहा

किं करिष्यति संरुष्टो यमोऽपि सह किंकरैः? यस्य तुलसीदलेन देवेशो दुःखहा सम्यक् पूजितः।

Verse 10

तीर्थयात्रादिगमनैः फलैः सिध्यति किन्नरः । स्नाने दाने तथा ध्याने प्राशने केशवार्चने

तीर्थयात्रादिगमनैः तद्‌फलैश्च सिध्यति किन्नरः; स्नाने दाने तथा ध्याने प्राशने केशवार्चने।

Verse 11

तुलसी दहते पापं कीर्तने रोपणे कलौ । तुलस्यमृतजन्मासि सदा त्वं केशवप्रिये

तुलसी कलौ कीर्तने रोपणे च पापं दहते। तुलस्य् अमृतजन्मासि, सदा त्वं केशवप्रिये।

Verse 12

केशवार्थं चिनोमि त्वां वरदा भव शोभने । त्वदंगसंभवैर्नित्यं पूजयामि यथाहरिम्

केशवार्थं चिनोमि त्वां; वरदा भव शोभने। त्वदङ्गसम्भवैर्नित्यं पूजयामि यथाहरिम्।

Verse 13

तथा कुरु पवित्रांगि कलौ मलविनाशिनि । मंत्रेणानेन यः कुर्याद्विचित्य तुलसीदलम्

तथा कुरु पवित्राङ्गि, कलौ मलविनाशिनि। मन्त्रेणानेन यः कुर्याद् विचित्य तुलसीदलम्…

Verse 14

पूजनं वासुदेवस्य लक्षकोटिगुणं भवेत् । प्रभावं तव देवेशि गायंति सुरसत्तमाः

वासुदेवस्य पूजनं लक्षकोटिगुणं पुण्यं जनयति। देवेशि, तव अद्भुतप्रभावं सुरसत्तमाः गायन्ति॥

Verse 15

मुनयः सिद्धगंधर्वाः पाताले नागराट्स्वयम् । न ते प्रभावं जानंति देवताः केशवादृते

मुनयः सिद्धगन्धर्वाः पाताले नागराडपि। केशवं विना देवताः अपि तस्य प्रभावं न जानन्ति॥

Verse 16

गुणानां परिमाणं तु कल्पकोटिशतैरपि । कृष्णानंदात्समुद्भूता क्षीरोदमथनोद्यमे

कल्पकोटिशतैरपि गुणानां परिमाणं न क्षीयते। क्षीरोदमथनोद्यमे कृष्णानन्दात् ते समुद्भूताः॥

Verse 17

उत्तमांगे पुरा येन तुलसी विष्णुना धृता । प्राप्यैतानि त्वया देवि विष्णोरंगानि सर्वशः

पुरा विष्णुना उत्तमाङ्गे तुलसी धृता। देवि, तां प्राप्य त्वया विष्णोरङ्गानि सर्वशः प्राप्तानि॥

Verse 18

पवित्रता त्वया प्राप्ता तुलसीं त्वां नमाम्यहम् । त्वदंगसंभवैः पत्रैः पूजयामि यथा हरिम्

तुलसी, त्वया पवित्रता प्राप्ता; त्वां नमाम्यहम्। त्वदङ्गसम्भवैः पत्रैः यथाविधि हरिं पूजयामि॥

Verse 19

तथा कुरुष्व मेऽविघ्नं यतो यामि परां गतिम् । रोपिता गोमतीतीरे स्वयं कृष्णेन पालिता

तथा कुरुष्व मेऽविघ्नं यतो यामि परां गतिम्। गोमतीतीरे रोपिता सा स्वयं कृष्णेन पालिता॥

Verse 20

जगद्धिताय तुलसी गोपीनां हितहेतवे । वृंदावने विचरता सेविता विष्णुना स्वयम्

जगद्धिताय तुलसी गोपीनां हितहेतवे। वृन्दावने विचरन्ती सेविता विष्णुना स्वयम्॥

Verse 21

गोकुलस्य विवृद्ध्यर्थं कंसस्य निधनाय च । वसिष्ठवचनात्पूर्वं रामेण सरयूतटे

गोकुलस्य विवृद्ध्यर्थं कंसस्य निधनाय च। वसिष्ठवचनात् पूर्वं रामेण सरयूतटे॥

Verse 22

राक्षसानां वधार्थाय रोपिता त्वं जगत्प्रिये । रोपिता तपसो वृद्ध्यै तुलसीं त्वां नमाम्यहम्

राक्षसानां वधार्थाय रोपिता त्वं जगत्प्रिये। रोपिता तपसो वृद्ध्यै तुलसीं त्वां नमाम्यहम्॥

Verse 23

वियोगे वासुदेवस्य ध्यात्वा त्वां जनकात्मजा । अशोकवनमध्ये तु प्रियेण सह संगता

वियोगे वासुदेवस्य ध्यात्वा त्वां जनकात्मजा। अशोकवनमध्ये तु प्रियेण सह संगता॥

Verse 24

शङ्करार्थं पुरा देवि पार्वत्या त्वं हिमालये । रोपिता तपसो वृद्ध्यै तुलसीं त्वां नमाम्यहम्

देवि! पुरा हिमालये पार्वत्या शङ्करार्थं तपोवृद्ध्यै रोपिता त्वम्। हे तुलसी! त्वां नमाम्यहम्॥

Verse 25

सर्वाभिर्देवपत्नीभिः किन्नरैश्चापि नंदने । दुःस्वप्ननाशनार्थाय सेविता त्वं नमोस्तु ते

नन्दने सर्वाभिर्देवपत्नीभिः किन्नरैश्चापि दुःस्वप्ननाशनार्थाय सेविता त्वम्। ते नमोऽस्तु॥

Verse 26

धर्मारण्ये गयायां च सेविता पितृभिः स्वयम् । सेविता तुलसी पुण्या आत्मनो हितमिच्छता

धर्मारण्ये गयायां च पितृभिः स्वयमेव सेविता। आत्मनो हितमिच्छता पुण्या तुलसी सेव्या॥

Verse 27

रोपिता रामचंद्रेण सेविता लक्ष्मणेन च । पालिता सीतया भक्त्या तुलसी दंडके वने

दण्डके वने तुलसी रामचन्द्रेण रोपिता, लक्ष्मणेन सेविता, सीतया भक्त्या पालिता॥

Verse 28

त्रैलोक्यव्यापिनी गंगा यथा शास्त्रेषु गीयते । तथैव तुलसी देवी दृश्यते सचराचरे

यथा शास्त्रेषु त्रैलोक्यव्यापिनी गङ्गा गीयते, तथैव तुलसी देवी सचराचरे सर्वत्र दृश्यते॥

Verse 29

ऋश्यमूके च वसता कपिराजेन सेविता । तुलसी वालिनाशाय तारासंगम हेतवे

ऋश्यमूके निवसन्ती सा कपिराजेन सेविता । वालिनाशाय च तथा तारायाः संगमहेतवे ॥

Verse 30

प्रणम्य तुलसीदेवीं सागरोत्क्रमणं कृतम् । कृतकार्यः प्रहृष्टश्च हनूमान्पुनरागतः

तुलसीदेवीं प्रणम्य सागरोत्क्रमणं कृतम् । कृतकार्यः प्रहृष्टश्च हनूमान् पुनरागतः ॥

Verse 31

तुलसीग्रहणं कृत्वा विमुक्तो याति पातकैः । अथवा मुनिशार्दूल ब्रह्महत्यां व्यपोहति

तुलसीग्रहणं कृत्वा विमुक्तो याति पातकैः । अथवा मुनिशार्दूल ब्रह्महत्यां व्यपोहति ॥

Verse 32

तुलसीपत्रगलितं यस्तोयं शिरसा वहेत् । गंगास्नानमवाप्नोति दशधेनुफलप्रदम्

तुलसीपत्रगलितं योऽम्बु शिरसा वहते नरः । गङ्गास्नानफलं प्राप्य दशधेनुफलप्रदम् ॥

Verse 33

प्रसीद देवि देवेशि प्रसीद हरिवल्लभे । क्षीरोदमथनोद्भूते तुलसि त्वां नमाम्यहम्

प्रसीद देवि देवेशि प्रसीद हरिवल्लभे । क्षीरोदमथनोद्भूते तुलसि त्वां नमाम्यहम् ॥

Verse 34

द्वादश्यां जागरे रात्रौ यः पठेत्तुलसीस्तवम् । द्वात्रिंशदपराधांश्च क्षमते तस्य केशवः

द्वादश्यां रात्रौ जागरं कृत्वा यः तुलसीस्तवं पठति, तस्य द्वात्रिंशदपराधान् केशवः क्षमते।

Verse 35

यत्पापं यौवने बाल्ये कौमारे वार्द्धके कृतम् । तत्सर्वं विलयं याति तुलसीस्तव पाठतः

बाल्ये कौमारे यौवने वार्द्धके च यत्पापं कृतं, तत्सर्वं तुलसीस्तवपाठतः विलयं याति।

Verse 36

प्रीतिमायाति देवेशस्तुष्टो लक्ष्मीं प्रयच्छति । कुरुते शत्रुनाशं च सुखं विद्यां प्रयच्छति

देवेशः प्रीतः सन् तुष्टो लक्ष्मीं प्रयच्छति; शत्रुनाशं करोति, सुखं विद्यां च ददाति।

Verse 37

तुलसीनाममात्रेण देवा यच्छंति वांछितम् । गर्ह्याणमपि देवेशो मुक्तिं यच्छति देहिनाम्

तुलसीनाममात्रेण देवा वाञ्छितं यच्छन्ति; गर्ह्याणामपि देहिनां देवेशो मुक्तिं ददाति।

Verse 38

तुलसी स्तवसंतुष्टा सुखं वृद्धिं ददाति च । उद्गतं हेलया विद्धि पापं यमपथे स्थितम्

तुलसी स्तवसंतुष्टा सुखं वृद्धिं च ददाति; हेलया कृतमपि पापम् उद्गतं यमपथे स्थितं विद्धि।

Verse 39

यस्मिन्गृहे च लिखितो विद्यते तुलसीस्तवः । नाशुभं विद्यते तस्य शुभमाप्नोति निश्चितम्

यस्मिन् गृहे लिखितः तुलसीस्तवः विद्यते, तस्य गृहे नाशुभं किञ्चिदपि न विद्यते; स गृहः निश्चितं शुभमाप्नोति।

Verse 40

सर्वं च मंगलं तस्य नास्ति किंचिदमंगलम् । सुभिक्षं सर्वदा तस्य धनं धान्यं च पुष्कलम्

तस्य सर्वं मङ्गलं भवति, किञ्चिदप्यमङ्गलं नास्ति; तस्य सदा सुभिक्षं भवति, धनं धान्यं च पुष्कलम्।

Verse 41

निश्चला केशवे भक्तिर्न वियोगश्च वैष्णवैः । जीवति व्याधिनिर्मुक्तो नाधर्मे जायते मतिः

केशवे निश्चला भक्तिर्भवति, वैष्णवैश्च न वियोगः; व्याधिनिर्मुक्तो जीवति, नाधर्मे मतिः जायते।

Verse 42

द्वादश्यां जागरे रात्रौ यः पठेत्तुलसीस्तवम् । तीर्थकोटिसहस्रैस्तु यत्फलं लक्षकोटिभिः

द्वादश्यां जागरे रात्रौ यः तुलसीस्तवं पठेत्, स तीर्थकोटिसहस्रैः लक्षकोटिभिश्च यत्फलं, तत्फलं प्राप्नोति।

Verse 43

तत्फलं समवाप्नोति पठित्वा तुलसीस्तवम्

तुलसीस्तवं पठित्वा स एव तत्फलं समवाप्नोति।

Verse 61

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे तुलसीस्तवमाहात्म्यं नामैकषष्टितमोऽध्यायः

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखण्डे ‘तुलसीस्तवमाहात्म्यम्’ नामैकषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः।