
Puṣkara Invocation, the Dharma-Wheel at Naimiṣa, and the Padma Purāṇa Prologue
अध्यायोऽयं पुष्करतीर्थस्य पावनसलिलस्य मङ्गलाचरणेन आरभ्यते। ततः पुराणपरम्पराप्रवहः प्रदर्श्यते—व्यासशिष्यपरम्परया सूतः (उग्रश्रवाः) धर्मप्रश्नानां समाधानार्थं मुनिसभां प्रति प्रेष्यते। नैमिषारण्ये धर्मचक्रप्रसङ्गः प्रतिष्ठाप्यते—स्वयं प्रभुः हरिः कथयति यत्र चक्रस्य नेमिः क्षीयते तत् परमं पुण्यक्षेत्रम्; ततः स अन्तर्हितो भवति, मुनयश्च दीर्घं सत्रयज्ञं समारभन्ते। सूतस्य आगमनं सत्कारश्च वर्ण्यते; शौनकप्रमुखा ऋषयः पद्मपुराणश्रवणं याचन्ति, सृष्टिप्रश्नं च—पद्मात् ब्रह्मणः प्रादुर्भावः इत्यादि। प्रस्तावनायां सूतस्य पौराणिकधर्मः, व्यासस्य नारायणत्वस्तुतिः, तथा पद्मपुराणस्य खण्डविभागः विषयसंक्षेपश्च—सृष्टिः, तीर्थमहिमा, राजधर्मः, वंशानुचरितम्, मोक्षमार्गश्च—संक्षेपेण निर्दिश्यते।
Verse 1
स्वच्छं चंद्रावदातं करिकरमकरक्षोभसंजातफेनं । ब्रह्मोद्भूतिप्रसक्तैर्व्रतनियमपरैः सेवितं विप्रमुख्यैः । कारालंकृतेन त्रिभुवनगुरुणा ब्रह्मणा दृष्टिपूतं । संभोगाभोगरम्यं जलमशुभहरं पौष्करं वः पुनातु
स्वच्छं चन्द्रावदातं करिकरमकरक्षोभजनितफेनं, व्रतनियमपरैर्विप्रमुख्यैर्ब्रह्मोद्भूतिप्रसक्तैः सेवितम्। त्रिभुवनगुरुणा ब्रह्मणा कारालङ्कृतेन दृष्टिपूतं, संभोगाभोगरम्यं जलमशुभहरं पौष्करं वः पुनातु॥
Verse 2
सूतमेकांतमासीनं व्यासशिष्यं महामतिः । लोमहर्षणनामा वा उग्रश्रवसमाह तत्
सूतं एकान्तमासीनं व्यासशिष्यं महामतिः। लोमहर्षणनामानं वा उग्रश्रवसमाह तत्॥
Verse 3
ऋषीणामाश्रमांस्तात गत्वा धर्मान्समासतः । पृच्छतां विस्तराद्ब्रूहि यन्मत्तः श्रुतवानसि
ऋषीणामाश्रमांस्तात गत्वा धर्मान् समासतः। पृच्छतां विस्तराद् ब्रूहि यन्मत्तः श्रुतवानसि॥
Verse 4
वेदव्यासान्मया पुत्र पुराणान्यखिलानि च । तवाख्यातानि प्राप्तानि मुनिभ्यो वद विस्तरात्
वेदव्यासान्मया पुत्र पुराणान्यखिलानि च। तवाख्यातानि प्राप्तानि मुनिभ्यो वद विस्तरात्॥
Verse 5
प्रयागे मुनिवर्यैश्च यथापृष्टः स्वयं प्रभुः । पृष्टेन चानुशिष्टास्ते मुनयो धर्मकांक्षिणः
प्रयागे मुनिवर्यैश्च यथापृष्टः स्वयं प्रभुः। पृष्टेन चानुशिष्टास्ते मुनयो धर्मकाङ्क्षिणः॥
Verse 6
देशं पुण्यमभीप्संतो विभुना च हितैषिणा । सुनाभं दिव्यरूपं च सत्यगं शुभविक्रमं
पुण्यदेशमभीप्सन्तो विभुना हितैषिणा सह । दिव्यरूपं सुनाभं च सत्यगं शुभविक्रमम् ॥
Verse 7
अनौपम्यमिदं चक्रं वर्तमानमतंद्रिताः । पृष्टतो यातनियमात्पदं प्राप्स्यथ यद्धितम्
अनौपम्यं इदं चक्रं प्रवर्ततेऽतन्द्रिताः । पृष्ठतो यातनियमात् पदं प्राप्स्यथ यद्धितम् ॥
Verse 8
गच्छतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिर्विशीर्यते । पुण्यः स देशो मंतव्य इत्युवाच स्वयं प्रभुः
गच्छतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिर्विशीर्यते । पुण्यः स देशो मन्तव्य इत्युवाच स्वयं प्रभुः ॥
Verse 9
उक्त्वा चैवमृषीन्सर्वानदृश्यत्वमगात्पुनः । गंगावर्तसमाहारो नेमिर्यत्र व्यशीर्यत
उक्त्वैवं सर्वऋषीन् स पुनरदृश्यतामगात् । गङ्गावर्तसमाहारो यत्र नेमिर्व्यशीर्यत ॥
Verse 10
ईजिरे दीर्घसत्रेण ऋषयो नैमिषे तदा । तत्र गत्वा तु तान्ब्रूहि पृच्छतो धर्मसंशयान्
ईजिरे दीर्घसत्रेण ऋषयो नैमिषे तदा । तत्र गत्वा तु तान् ब्रूहि पृच्छतो धर्मसंशयान् ॥
Verse 11
उग्रश्रवास्ततो गत्वा ज्ञानविन्मुनिपुंगवान् । अभिगम्योपसंगृह्य नमस्कृत्वा कृतांजलिः
ततः उग्रश्रवाः ज्ञानसमृद्धान् मुनिपुङ्गवान् गत्वा, तान् अभिगम्योपसंगृह्य, कृताञ्जलिर्नमस्कृत्वा प्रणनाम।
Verse 12
तोषयामास मेधावी प्रणिपातेन तानृषीन् । ते चापि सत्रिणः प्रीताः ससदस्या महात्मने
मेधावी स प्रणिपातेन तानृषीन् तोषयामास; तेऽपि सत्रिणः ससदस्याः महात्मने प्रीताः अभवन्।
Verse 13
तस्मै समेत्य पूजां च यथावत्प्रतिपेदिरे । ऋषय ऊचुः । कुतस्त्वमागतः सूत कस्माद्देशादिहागतः
तस्मै समेत्य ते पूजां यथावत् प्रतिपेदिरे। ऋषय ऊचुः— कुतस्त्वमागतः सूत, कस्माद्देशादिहागतः?
Verse 14
कारणं चागमे ब्रूहि वृंदारकसमद्युते । सूत उवाच । पित्राहं तु समादिष्टो व्यासशिष्येण धीमता
कारणं चागमे ब्रूहि वृन्दारकसमद्युते। सूत उवाच— पित्राहं तु समादिष्टो व्यासशिष्येण धीमता।
Verse 15
शुश्रूषस्व मुनीन्गत्वा यत्ते पृच्छंति तद्वद । वदंतु भगवंतो मां कथयामि कथां तु यां
शुश्रूषस्व मुनीन् गत्वा यत्ते पृच्छन्ति तद्वद। वदन्तु भगवन्तो मां, कथयामि कथां तु याम्।
Verse 16
पुराणं चेतिहासं वा धर्मानथ पृथग्विधान् । तां गिरं मधुरां तस्य शुश्रुवुरृषिसत्तमाः
पुराणमितिहासं वा नानाविधधर्मविषयम् । तस्य मधुरां गिरं श्रुत्वा ऋषिसत्तमा हृष्टाः शुश्रुवुः ॥
Verse 17
अथ तेषां पुराणस्य शुश्रूषा समपद्यत । दृष्ट्वा तमतिविश्वस्तं विद्वांसं लौमहर्षणिं
अथ तेषां पुराणश्रवणे शुश्रूषा समपद्यत । लौमहर्षणिपुत्रं तं विद्वांसं विश्वसनीयमवेक्ष्य ॥
Verse 18
तस्मिन्सत्रे कुलपतिस्सर्वशास्त्राविशारदः । शौनको नाम मेधावी विज्ञानारण्यके गुरुः
तस्मिन्सत्रे कुलपतिः सर्वशास्त्राविशारदः । शौनको नाम मेधावी विज्ञानारण्यके गुरुः ॥
Verse 19
इत्थं तद्भावमालंब्य धर्माञ्छुश्रूषुराह तम् । त्वया सूत महाबुद्धे भगवान्ब्रह्मवित्तमः
इत्थं तद्भावमालम्ब्य धर्मान् श्रोतुमिच्छया । स सूतं महाबुद्धिं तमुवाच ब्रह्मवित्तमः ॥
Verse 20
इतिहासपुराणार्थं व्यासः सम्यगुपासितः । दुदोहिथमतिं तस्य त्वं पुराणाश्रयां शुभां
इतिहासपुराणार्थे व्यासः सम्यगुपासितः । दुदोहिथ मतिं तस्य त्वं पुराणाश्रयां शुभाम् ॥
Verse 21
अमीषां विप्रमुख्यानां पुराणं प्रति सम्प्रति । शुश्रूषाऽस्ते महाबुद्धे तछ्रावयितुमर्हसि
अधुना, महाबुद्धे, विप्रमुख्यैः समुपदिष्टं पुराणमिदं श्रोतुमहं समुत्सुकः; अतस्त्वं तद् आख्यातुमर्हसि।
Verse 22
सर्वे हीमे महात्मानो नानागोत्राः समागताः । स्वान्स्वानंशान्पुराणोक्ताञ्छृण्वन्तु ब्रह्मवादिनः
इमे सर्वे महात्मानो नानागोत्रसमुद्भवाः समागताः; ब्रह्मवादिनोऽमी स्वस्वभागान् पुराणोक्तान् शृण्वन्तु।
Verse 23
संपूर्णे दीर्घसत्रेस्मिंस्तांस्त्वं श्रावय वै मुनीन् । पाद्मं पुराणं सर्वेषां कथयस्व महामते
अस्मिन् दीर्घसत्रे संपूर्णे त्वं तान् मुनीन् निश्चयेन श्रावय; महामते, सर्वेषां हिताय पाद्मपुराणं कथय।
Verse 24
कथं पद्मं समुद्भूतं ब्रह्म तत्र कथं न्वभूत् । प्रोद्भूतेन कथं सृष्टिः कृता तां तु तथा वद
पद्मं कथं समुद्भूतं, तत्र ब्रह्मा कथं न्वभवत्? प्रोद्भूतेन तेन कथं सृष्टिः कृता—तत् यथावृत्तं मे वद।
Verse 25
एवं पृष्टस्ततस्तांस्तु प्रत्युवाच शुभां गिरम् । सूक्ष्मं च न्यायसंयुक्तं प्राब्रवीद्रौमहर्षणिः
एवं पृष्टः स तदा तान् प्रति शुभां गिरं प्रत्युवाच; सूक्ष्मं न्यायसमन्वितं च वचनं रौमहर्षणिः प्राब्रवीत्।
Verse 26
प्रीतोस्म्यनुगृहीतोस्मि भवद्भिरिह चोदनात् । पुराणार्थं पुराणज्ञैः सर्वधर्मपरायणैः
प्रीतोऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि भवद्भिरिह चोदनात्। पुराणार्थं पुराणज्ञैः सर्वधर्मपरायणैः प्रेरितः प्रवक्ष्यामि॥
Verse 27
यथाश्रुतं सुविख्यातं तत्सर्वं कथयामि वः । धर्म एष तु सूतस्य सद्भिर्दृष्टः सनातनः
यथाश्रुतं सुविख्यातं तत्सर्वं कथयामि वः। एष सूतस्य सनातनो धर्मः सद्भिर्निरीक्षितः॥
Verse 28
देवतानामृषीणां च राज्ञां चामिततेजसाम् । वंशानां धारणं कार्यं स्तुतीनां च महात्मनाम्
देवतानामृषीणां च राज्ञां चामिततेजसाम्। वंशानां धारणं कार्यं स्तुतीनां च महात्मनाम्॥
Verse 29
इतिहासपुराणेषु दृष्टा ये ब्रह्मवादिनः । न हि वेदेष्वधीकारः कश्चित्सूतस्य दृश्यते
इतिहासपुराणेषु दृष्टा ये ब्रह्मवादिनः। न हि वेदेष्वधीकारः कश्चित्सूतस्य दृश्यते॥
Verse 30
वैन्यस्य हि पृथोर्यज्ञे वर्त्तमाने महात्मनः । मागधश्चैव सूतश्च तमस्तौतां नरेश्वरम्
वैन्यस्य हि पृथोर्यज्ञे वर्तमाने महात्मनः। मागधश्चैव सूतश्च तमस्तौतां नरेश्वरम्॥
Verse 31
तुष्टेनाथ तयोर्द्दत्तो वरो राज्ञा महात्मना । सूताय सूतविषयो मगधो मागधाय च
अथ तयोः तुष्टः स महात्मा राजा वरं ददौ—सूताय सूतविषयं दत्तवान्, मागधाय च मगधदेशम् अपि।
Verse 32
तत्र सूत्यां समुत्पन्नः सूतो नामेह जायते । ऐन्द्रे सत्रे प्रवृत्ते तु ग्रहयुक्ते बृहस्पतौ
तत्र सूत्यां समुत्पन्नः कश्चित् सूतो नामेहाभवत्; ऐन्द्रे सत्रे प्रवृत्ते, ग्रहयुक्ते च बृहस्पतौ।
Verse 33
तमेवेंद्रं बार्हस्पत्ये तत्र सूतो व्यजायत । शिष्यहस्तेन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः
तत्र बार्हस्पत्ये कर्मणि स एव इन्द्रः सूतं व्यजायत; शिष्यहस्तेन मिश्रितं गुरोर्हविः अभिभूतं यतः।
Verse 34
अधरोत्तरधारेण जज्ञे तद्वर्णसंकरम् । येत्र क्षत्रात्समभवन्ब्राह्मण्याश्चैव योनितः
अधरोत्तरधारेण तद्वर्णसंकरं जज्ञे; यत्र केचित् क्षत्रात् समभवन् ब्राह्मण्याश्चैव योनितः।
Verse 35
पूर्वेणैव तु साधर्म्याद्वैधर्मास्ते प्रकीर्तिताः । मध्यमो ह्येष सूतस्य धर्मः क्षेत्रोपजीविनः
पूर्वेणैव तु साधर्म्याद् वैधर्म्यास्ते प्रकीर्तिताः; मध्यमो ह्येष सूतस्य धर्मः क्षेत्रोपजीविनः।
Verse 36
पुराणेष्वधिकारो मे विहितो ब्राह्मणैरिह । दृष्ट्वा धर्ममहं पृष्टो भवद्भिर्ब्रह्मवादिभिः
पुराणेष्वधिकारो मे ब्राह्मणैरिह विनिर्दिष्टः। धर्मनिष्ठां मम दृष्ट्वा भवद्भिर्ब्रह्मवादिभिः पृष्टोऽहम्॥
Verse 37
तस्मात्सम्यग्भुवि ब्रूयां पुराणमृषिपूजितम् । पितॄणां मानसी कन्या वासवं समपद्यत
तस्मात्सम्यगिह लोके ब्रूयां पुराणमृषिपूजितम्। पितॄणां मानसी कन्या वासवं समपद्यत॥
Verse 38
अपध्याता च पितृभिर्मत्स्यगर्भे बभूव सा । अरणीव हुताशस्य निमित्तं पुण्यजन्मनः
अपध्याता च पितृभिः सा मत्स्यगर्भे बभूव ह। अरणीव हुताशस्य निमित्तं पुण्यजन्मनः॥
Verse 39
तस्यां बभूव पूतात्मा महर्षिस्तु पराशरात् । तस्मै भगवते कृत्वा नमः सत्याय वेधसे
तस्यां बभूव पूतात्मा महर्षिः पराशरात्। तस्मै भगवते कृत्वा नमः सत्याय वेधसे॥
Verse 40
पुरुषाय पुराणाय ब्रह्मवाक्यानुवर्तिने । मानवच्छद्मरूपाय विष्णवे शंसितात्मने
पुरुषाय पुराणाय ब्रह्मवाक्यानुवर्तिने। मानवच्छद्मरूपाय विष्णवे शंसितात्मने नमः॥
Verse 41
जातमात्रं च यं वेद उपतस्थे ससंग्रहः । मतिमंथानमाविध्य येनासौ श्रुतिसागरात्
जातमात्रे तस्मिन् वेदः ससंग्रहः समुपस्थितः। स मतिमन्थानमाविध्य श्रुतिसागरात् ज्ञानं समुद्धृतवान्॥
Verse 42
प्रकाशो जनितो लोके महाभारत चंद्रमाः । भारतं भानुमान्विष्णुर्यदि न स्युरमी त्रयः
लोके प्रकाशः प्रादुर्भूतः—महाभारतं चन्द्रमाः। भारतं भानुमान् विष्णुः; एते त्रयो न स्युः चेत् प्रकाशो न स्यात्॥
Verse 43
ततोऽज्ञानतमोंधस्य कावस्था जगतो भवेत् । कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम्
अन्यथा अज्ञानतमोऽन्धस्य जगतः का अवस्था भवेत्? कृष्णद्वैपायनं व्यासं नारायणं प्रभुं विद्धि॥
Verse 44
को ह्यन्यः पुंडरीकाक्षान्महाभारतकृद्भवेत् । तस्मादहमुपाश्रौषं पुराणं ब्रह्मवादिनः
पुण्डरीकाक्षात् परं कोऽन्यो महाभारतकृत् भवेत्? तस्मादहं ब्रह्मवादिभिः प्रोक्तं पुराणमिदं सम्यगश्रौषम्॥
Verse 45
सर्वज्ञात्सर्वलोकेषु पूजिताद्दीप्ततेजसः । पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणा स्मृतम्
सर्वज्ञेन ज्ञातं सर्वलोकेषु पूजितं दीप्ततेजसम्। पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणा स्मृतम्॥
Verse 46
उत्तमं सर्वलोकानां सर्वज्ञानोपपादकम् । त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम्
एतत् सर्वलोकानामुत्तमं सर्वज्ञानप्रदं, त्रिवर्गसाधनं पुण्यं, शतकोटिप्रमाणविस्तरं महदिति।
Verse 47
निःशेषेषु च लोकेषु वाजिरूपेण केशवः । ब्रह्मणस्तु समादेशाद्वेदानाहृतवानसौ
निःशेषेषु लोकेषु वाजिरूपेण केशवः, ब्रह्मणः समादेशात् वेदान् आहृतवान्।
Verse 48
अंगानि चतुरो वेदान्पुराणन्यायविस्तरम् । असुरेणाखिलं शास्त्रमपहृत्यात्मसात्कृतम्
वेदाङ्गानि चतुरो वेदाः पुराणानि न्यायविस्तरश्च—अखिलं शास्त्रमसुरेणापहृत्यात्मसात्कृतम्।
Verse 49
मत्स्यरूपेणाजहार कल्पादावुदकार्णवे । अशेषमेतदवददुदकांतर्गतो विभुः
मत्स्यरूपेण विभुः कल्पादौ उदकार्णवे तत् सर्वमाजहार; उदकान्तर्गतोऽपि समग्रमेवैतदवदत्।
Verse 50
श्रुत्वा जगाद च मुनीन्प्रतिवेदांश्चतुर्मुखः । प्रवृत्तिस्सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्तदा
श्रुत्वा चतुर्मुखो ब्रह्मा मुनीन् प्रतिवेदविदश्च जगाद; तदा सर्वशास्त्राणां विशेषतः पुराणस्य प्रवृत्तिरभवत्।
Verse 51
कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य तदा विभुः । व्यासरूपस्तदा ब्रह्मा संग्रहार्थं युगे युगे
कालेन पुराणस्याग्रहणं दृष्ट्वा तदा विभुः । व्यासरूपं समास्थाय ब्रह्मा संग्रहमाचरत् युगे युगे ॥
Verse 52
चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे जगौ । तदाष्टादशधा कृत्वा भूलोकेस्मिन्प्रकाशितं
चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे जगौ । तदष्टादशधा कृत्वा भूलोकेऽस्मिन् प्रकाशितम् ॥
Verse 53
अद्यापि देवलोकेषु शतकोटिप्रविस्तरम् । तदेवात्र चतुर्लक्षं संक्षेपेण निवेशितम्
अद्यापि देवलोकेषु शतकोटिप्रविस्तरम् । तदेवात्र चतुर्लक्षं संक्षेपेण निवेशितम् ॥
Verse 54
प्रवक्ष्यामि महापुण्यं पुराणं पाद्मसञ्ज्ञितम् । सहस्रं पञ्चपञ्चाशत्पंचखण्डैस्समन्वितम्
प्रवक्ष्यामि महापुण्यं पुराणं पाद्मसञ्ज्ञितम् । पञ्चपञ्चाशत्सहस्रं पञ्चखण्डैः समन्वितम् ॥
Verse 55
तत्रादौ सृष्टिखण्डं स्याद्भूमिखण्डं ततः परम् । स्वर्गखण्डं ततः पश्चात्ततः पातालखण्डकम्
तत्रादौ सृष्टिखण्डं स्याद् भूमिखण्डं ततः परम् । स्वर्गखण्डं ततः पश्चात् ततः पातालखण्डकम् ॥
Verse 56
पञ्चमं च ततः ख्यातमुत्तरं खण्डमुत्तमम् । एतदेव महापद्ममुद्भूतं यन्मयं जगत्
ततः पञ्चमं ख्यातमुत्तराखण्डमुत्तमम् । एतस्मादेव महापद्मादुद्भूतं जगदिदं तन्मयम् ॥
Verse 57
तद्वृत्तान्ताश्रयं यस्मात्पाद्ममित्युच्यते ततः । एतत्पुराणममलं विष्णुमाहात्म्यनिर्मलम्
तद्वृत्तान्ताश्रयत्वात् पाद्ममित्यभिधीयते । एतत्पुराणममलं विष्णुमाहात्म्यनिर्मलम् ॥
Verse 58
देवदेवो हरिर्यद्वै ब्रह्मणे प्रोक्तवान्पुरा । ब्रह्मणाभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये
देवदेवो हरिः पूर्वं ब्रह्मणे यदुदीरितवान् । तदेव ब्रह्मणा पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये ॥
Verse 59
एतदेव च वै ब्रह्मा पाद्मं लोके जगाद वै । सर्वभूताश्रयं तच्च पाद्ममित्युच्यते बुधैः
एतदेव च वै ब्रह्मा लोके पाद्ममिति जगाद । सर्वभूताश्रयत्वाच्च पाद्ममित्याह बुधजनः ॥
Verse 60
पाद्मं तत्पंचपंचाशत्सहस्राणीह पठ्यते । पंचभिः पर्वभिः प्रोक्तं संक्षेपाद्व्यासकारितात्
पाद्मं तत् पञ्चपञ्चाशत्सहस्रश्लोकसंयुतम् । पञ्चभिः पर्वभिः प्रोक्तं व्यासेन संक्षेपतः कृतम् ॥
Verse 61
पौष्करं प्रथमं पर्व यत्रोत्पन्नः स्वयं विराट् । द्वितीयं तीर्थपर्व स्यात्सर्वग्रहगणाश्रयम्
पौष्करं प्रथमं पर्व, यत्र स्वयं विराट् प्रादुरभवत्। द्वितीयं तीर्थपर्व प्रोक्तं, यत् सर्वग्रहगणानां आश्रय-आधारभूतम्॥
Verse 62
तृतीयपर्वग्रहणा राजानो भूरिदक्षिणाः । वंशानुचरितं चैव चतुर्थे परिकीर्तितम्
तृतीयपर्वणि व्रतग्रहणशीलाः राजानो भूरिदक्षिणाः वर्ण्यन्ते। चतुर्थे तु वंशानुचरितं इतिहासश्च परिकीर्त्यते॥
Verse 63
पंचमे मोक्षतत्वं च सर्वतत्वं निगद्यते । पौष्करे नवधा सृष्टिः सर्वेषां ब्रह्मकारिता
पञ्चमे मोक्षतत्त्वं च सर्वतत्त्वं च निगद्यते। पौष्करे नवधा सृष्टिः सर्वेषां ब्रह्मणा कृता वर्ण्यते॥
Verse 64
देवतानां मुनीनां च पितृसर्गस्तथापरः । द्वितीये पर्वताश्चैव द्वीपाः सप्त ससागराः
देवतासर्गो मुनीनां च पितृसर्गस्तथापरः कथ्यते। द्वितीयपर्वणि पर्वताश्चैव सप्तद्वीपाः ससागराः वर्ण्यन्ते॥
Verse 65
तृतीये रुद्रसर्गस्तु दक्षशापस्तथैव च । चतुर्थे संभवो राज्ञां सर्ववंशानुकीर्त्तनम्
तृतीयपर्वणि रुद्रसर्गः, दक्षशापश्च तथैव कथ्यते। चतुर्थे राज्ञां संभवः सर्ववंशानुकीर्तनं च॥
Verse 66
अन्त्येपवर्गसंस्थानं मोक्षशास्त्रानुकीर्त्तनम् । सर्वमेतत्पुराणेऽस्मित्कथयिष्यामि वो द्विजाः
अन्त्येऽपवर्गस्य संस्थानं मोक्षशास्त्रानुकीर्तनं च—एतत्सर्वं पुराणेऽस्मिन् वो द्विजाः कथयिष्यामि।
Verse 67
इदं पवित्रं यशसो निधानमिदं पितॄणामतिवल्लभं स्यात् इदं च देवस्य सुखाय नित्यमिदं महापातकभिच्च पुंसाम्
इदं पवित्रं यशसो निधानम्; इदं पितॄणामतिवल्लभं भवेत्। इदं च देवस्य नित्यं सुखाय; महापातकनाशनं च पुंसाम्॥