Adhyaya 19

Verse 1

शौनक उवाच । अज्ञानात्प्राश्य विण्मूत्रं सुरां संस्पृश्य वा पुनः । यथा शुद्धिर्भवेत्तेषां कथयामि शृणु द्विज

शौनक उवाच—अज्ञानात् विण्मूत्रं प्राश्य, सुरां संस्पृश्य वा पुनः, तेषां यथा शुद्धिर्भवेत् तत् कथयामि; शृणु द्विज।

Verse 2

प्राजापत्यद्वयं कुर्य्यात्तीर्थाभिगमनं मुने । वृषैकादशगोदानं सशिखं वपनं ततः

मुने, प्राजापत्यद्वयं कुर्यात्, ततस्तीर्थाभिगमनं कुर्यात्। ततः वृषैकादशगोदानं कृत्वा, सशिखं वपनं कुर्यात्।

Verse 3

गत्वा चतुष्पथं सर्वं प्राजापत्यव्रतं तथा । गोद्वयं तु ततो दद्यात्पंचगव्यं पिबेत्ततः

सर्वं चतुष्पथं गत्वा, ततः प्राजापत्यव्रतं कुर्यात्। ततः गोद्वयं दद्यात्, अनन्तरं पञ्चगव्यं पिबेत्।

Verse 4

ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु शुद्ध्यत्यत्र न संशयः । चांडालान्नं जलं चैव ज्ञानतोऽपि विपत्तिषु

ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु शुद्ध्यति—अत्र न संशयः। चाण्डालान्नं जलं चैव विपत्तिषु ज्ञानतोऽपि (गृहीत्वा) भवति।

Verse 5

यदि भुङ्क्ते नरः कश्चित्कृच्छ्रं चांद्रायणं चरेत् । सशिखं वपनं कृत्वा पंचगव्यं ततः पिबेत्

यदि कश्चिन्नरः निषिद्धान्नं भुङ्क्ते, स कृच्छ्रं चान्द्रायणं चरेत्। सशिखं वपनं कृत्वा ततः पञ्चगव्यं पिबेत्॥

Verse 6

एकद्वित्रिचतुर्गावो देयाद्विप्रेष्वनुक्रमात् । वृषलान्नं सूतकान्नं अभोज्यान्नं जलं च वै

एकद्वित्रिचतुर्गावो विप्रेष्वनुक्रमात् देयाः। वृषलान्नं सूतकान्नम् अभोज्यान्नं जलं चापि वर्जयेत्॥

Verse 7

शूद्रोच्छिष्टं यदा भुंक्ते ज्ञानतो वा विपत्तिषु । प्राजापत्यद्वयं कुर्याच्चांद्रायणत्रयं तथा

शूद्रोच्छिष्टं यदा भुङ्क्ते ज्ञानतो वा विपत्तिषु। प्राजापत्यद्वयं कुर्याच्चान्द्रायणत्रयं तथा॥

Verse 8

गोद्वयं तु ततो दद्यात्पंचगव्यं पिबेद्द्विज । हुत्वा ह्यग्नौ बहून्विप्रान्भोज्यशुद्धो भवेद्ध्रुवम्

ततो गोद्वयं दद्यात्, पञ्चगव्यं पिबेद्द्विजः। अग्नौ हुत्वा बहून् विप्रान् भोजयित्वा शुद्धो भवेद्ध्रुवम्॥

Verse 9

आखुनकुलमार्ज्जारैरन्नं चेद्भक्षितं द्विज । तिलदर्भोदकैः प्रोक्ष्य शुद्ध्यत्येव न संशयः

आखुनकुलमार्जारैः खादितं चेद् अन्नं द्विज। तिलदर्भोदकैः प्रोक्ष्य शुद्ध्यत्येव न संशयः॥

Verse 10

पलांडुं लशुनं शिग्रुमलाबुं गृंजनं पलम् । भुंक्ते यो वै नरो ब्रह्मन्व्रतं चांद्रायणं चरेत्

पलाण्डुं लशुनं शिग्रुं अलाबुं गृञ्जनं पलम् । यो वै नरो भुङ्क्ते ब्रह्मन् स चान्द्रायणव्रतं चरेत् प्रायश्चित्तार्थम् ॥

Verse 11

मद्यमांसप्रियं शूद्रं नीचकर्म्मानुवर्त्तनैः । तं शूद्रं वर्जयेद्विप्र श्वपाकमिव दूरतः

मद्यमांसप्रियं शूद्रं नीचकर्मानुवर्तिनम् । तं शूद्रं वर्जयेद्विप्रः श्वपाकमिव दूरतः ॥

Verse 12

द्विजसेवानुरक्ता ये मद्यमांसविवर्जिताः । दान स्वकर्म्मनिरतास्ते ज्ञेया वृषलोत्तमाः

द्विजसेवानुरक्ता ये मद्यमांसविवर्जिताः । दानस्वकर्मनिरतास्ते ज्ञेया वृषलोत्तमाः ॥

Verse 13

अज्ञानाद्भुंजते विप्र सूतके मृतके यदि । गायत्रीदशभिर्विप्रः सहस्रैश्च शुचिर्भवेत्

अज्ञानाद्भुञ्जते विप्र सूतके मृतके यदि । गायत्रीदशसहस्रैस्तदा विप्रः शुचिर्भवेत् ॥

Verse 14

सहस्रैः क्षत्रियश्चैव वैश्यः पंचसहस्रकैः । पंचगव्यैर्भवेच्छुद्धो वृषलोऽपि तपोधन

सहस्रैः क्षत्रियश्चैव वैश्यः पञ्चसहस्रकैः । पञ्चगव्यैर्भवेच्छुद्धो वृषलोऽपि तपोधन ॥

Verse 15

आज्यं तु तोयं नीचस्य भांडस्थं दधि यः पिबेत् । अज्ञानतोऽपि यो वर्णः प्राजापत्यव्रतं चरेत्

आज्यं जलमिव पीत्वा, नीचपात्रस्थं दधि यः पिबेत्। अज्ञानतोऽपि कृतं चेत्, स वर्णः प्राजापत्यव्रतं चरेत् प्रायश्चित्तार्थम्॥

Verse 16

दानं बहुतरं दद्याच्छुद्धो ह्यग्नौ यथाविधि । शूद्राणां नोपवासोऽपि दानेनैव विशुद्ध्यति

शुद्धो ह्यग्नौ यथाविधि, बहुतरं दानं प्रदद्यात्। शूद्राणां नोपवासोऽपि; दानेनैव विशुद्ध्यति॥

Verse 17

सशिखं वपनं कुर्यादहोरात्रोपवासतः । नीचैर्दंडादिभिश्चैव ताडितो यो नरो द्विज

अहोरात्रोपवासतः सशिखं वपनं कुर्यात्। नीचैर्दण्डादिभिश्चैव ताडितो यो नरो, हे द्विज॥

Verse 18

प्राज्ञापत्यव्रतं कुर्य्याच्चांद्रायणव्रतं तु वा । सशिखं वपनं चैव पंचगव्यं पिबेत्ततः

प्राजापत्यव्रतं कुर्य्यात्, चान्द्रायणव्रतं तु वा। सशिखं वपनं चैव कृत्वा, ततः पञ्चगव्यं पिबेत्॥

Verse 19

इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकसंवादे एकोनविंशोऽध्यायः

इति श्रीपाद्ममहापुराणे ब्रह्मखण्डे सूतशौनकसंवादे एकोनविंशोऽध्यायः समाप्तः॥

Verse 20

यदि भुंक्ते नरः कश्चित्पात्यः सोऽपि कुलान्नरः । गोबीजहंता यो विप्रच्छेदकश्च दलस्य च

यदि कश्चिन्नरः तद् भुङ्क्ते, सोऽपि पतितो भवति, कुलं च पातयति। गोबीजघ्नो यः, यो विप्रं हिंसति, यश्च दलस्य छेदकः—तेऽपि तथा।

Verse 21

स्वर्णस्तेयी भवेत्कृच्छ्रं प्राजापत्यत्रयं चरेत् । सशिखं वपनं कृत्वा पंचगव्यं तथा पिबेत्

स्वर्णस्तेयी कृच्छ्रं कुर्यात्, प्राजापत्यत्रयं चरेत्। सशिखं वपनं कृत्वा, पञ्चगव्यं तथा पिबेत्।

Verse 22

यथाविधिहुतं चाग्नौ दद्याद्धेनुत्रयं तथा । तस्य भुक्तं जलं चैव ग्राह्यं स्याद्वै तपोधन

यथाविधि अग्नौ हुत्वा, धेनुत्रयं दद्यात् तथा। तस्य भुक्तं जलं चैव ग्राह्यं स्यात्, वै तपोधन।

Verse 23

प्रातस्त्र्यहं तु चाश्नीयात्र्यहं सायमयाचितम् । त्र्यहं चैव तु नाश्नीयात्प्राजापत्यमिदं व्रतम्

प्रातः त्र्यहं तु अश्नीयात्, त्र्यहं सायम् अयाचितम्। त्र्यहं चैव तु न अश्नीयात्—प्राजापत्यमिदं व्रतम्।

Verse 24

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधिसर्पिः कुशोदकम् । दिनद्वयं पिबेद्विप्र चैकरात्रमुपोषितः । सर्वपापहरं कृच्छ्रं मुने सांतपनं स्मृतम्

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्। एकरात्रमुपोष्य, दिनद्वयं पिबेद्विप्रः। सर्वपापहरं कृच्छ्रं, मुने, सान्तपनं स्मृतम्।

Verse 25

ग्रासं त्र्यहं तु चैकैकं प्रातःसायमयाचितम् । अद्यात्त्र्यहं चोपवसेदतिकृच्छ्रमिदं व्रतम्

त्र्यहं प्रातःसायमयाचितं ग्रासमेकैकं भुञ्जीत; ततः परं त्र्यहं निराहार उपवसेत। एषोऽतिकृच्छ्रनाम व्रतविशेषः स्मृतः।

Verse 26

प्रतित्र्यहं पिबेदुष्णं जलं क्षीरं घृतं द्विज । सकृत्स्नायी तप्तकृच्छ्रं स्मृतं पापहरं मुने

प्रतित्र्यहं द्विज उष्णं जलं क्षीरं घृतं च पिबेत। सकृत्स्नायी एष तप्तकृच्छ्रः स्मृतः, पापहरो मुने।

Verse 27

अभोजनं द्वादशाहं कृच्छ्रोऽयं पापनाशनः । पराको नाम विज्ञेयः प्रसिद्धश्च तपोधन

द्वादशाहं निरभोजनं यः करोति स कृच्छ्रोऽयं पापनाशनः। पराको नाम विज्ञेयः, प्रसिद्धश्च तपोधन।

Verse 28

एकैकं वर्द्धयेत्पिंडं शुक्ले कृष्णे च ह्रासयेत् । इंदुक्षये न भुंजीत चांद्रायणव्रतं स्मृतम्

शुक्लपक्षे प्रतिदिनं पिण्डमेकैकं वर्धयेत्, कृष्णपक्षे चैकैकं ह्रासयेत्। इन्दुक्षये न भुञ्जीत—चांद्रायणव्रतं स्मृतम्।

Verse 29

अश्नीयाच्चतुरः प्रातः पिंडान्विप्र समाहितः । चतुरोऽस्तमिते चार्के शिशुचांद्रायणं स्मृतम्

समाहितो विप्रः प्रातश्चतुरः पिण्डानश्नीयात्, अर्कास्तमये च चतुरः। एतच्छिशुचांद्रायणं स्मृतम्।

Verse 30

कूष्मांडघाती या नारी पंचगव्यं पिबेत्त्र्यहम् । कूष्मांडपंचकं दद्यात्ससुवर्णं सवस्त्रकम् । तस्या वारि तथा भक्तं ग्राह्यं स्याद्वै तपोधन

कूष्माण्डघातिनी या नारी सा त्र्यहं पञ्चगव्यं पिबेत्। ततः कूष्माण्डपञ्चकं ससुवर्णं सवस्त्रकं दद्यात्। ततोऽस्याः वारि तथा भक्तं ग्राह्यं स्याद् वै, हे तपोधन।