Adhyaya 96

Verse 1

सुबाहुरुवाच । कीदृशैः कर्मभिः प्रेत्य गच्छंति नरकं नराः । स्वर्गं तु कीदृशैः प्रेत्य तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

सुबाहुरुवाच—हे मुने, केन कर्मभिः प्रेत्य नराः नरकं यान्ति? केन च कर्मभिः प्रेत्य स्वर्गं यान्ति? तत् सर्वं मे त्वं यथावत् वक्तुमर्हसि।

Verse 2

जैमिनिरुवाच । ब्राह्मण्यं पुण्यमुत्सृज्य ये द्विजा लोभमोहिताः । कुकर्माण्युपजीवंति ते वै निरयगामिनः

जैमिनिरुवाच—ये द्विजा लोभमोहिताः ब्राह्मण्यस्य पुण्यधर्मान् उत्सृज्य कुकर्मोपजीवनं कुर्वन्ति, ते निश्चयेन निरयगामिनः।

Verse 3

नास्तिका भिन्नमर्यादाः कंदर्पविषयोन्मुखाः । दांभिकाश्च कृतघ्नाश्च ते वै निरयगामिनः

नास्तिकाः भिन्नमर्यादाः कन्दर्पविषयोन्मुखाः। दाम्भिकाः कृतघ्नाश्च ते निश्चयेन निरयगामिनः॥

Verse 4

ब्राह्मणेभ्यः प्रतिश्रुत्य न प्रयच्छंति ये धनम् । ब्रह्मस्वानां च हर्तारो नरा निरयगामिनः

ये ब्राह्मणेभ्यः धनं प्रतिश्रुत्य न प्रयच्छन्ति, ये च ब्रह्मस्वं हरन्ति, ते नराः निश्चयेन निरयगामिनः।

Verse 5

पुरुषाः पिशुनाश्चैव मानिनोऽनृतवादिनः । असंबद्धप्रलापाश्च ते वै निरयगामिनः

पिशुनाः मानिनोऽनृतवादिनः असम्बद्धप्रलापाश्च ये पुरुषाः, ते निश्चयेन निरयगामिनः।

Verse 6

ये परस्वापहर्तारः परदूषणसूचकाः । परस्त्रीगामिनो ये च ते वै निरयगामिनः

ये परस्वापहर्तारः परदूषणसूचकाः । परस्त्रीगामिनो ये च ते वै निरयगामिनः ॥

Verse 7

प्राणिनां प्राणहिंसायां ये नरा निरताः सदा । परनिंदारता ये वै ते वै निरयगामिनः

प्राणिनां प्राणहिंसायां ये नरा निरताः सदा । परनिंदारता ये वै ते वै निरयगामिनः ॥

Verse 8

सुकूपानां तडागानां प्रपानां च परंतप । सरसां चैव भेत्तारो नरा निरयगामिनः

सुकूपानां तडागानां प्रपानां च परंतप । सरसां चैव भेत्तारो नरा निरयगामिनः ॥

Verse 9

विपर्यस्यंति ये दाराञ्छिशून्भृत्यातिथींस्तथा । उत्सन्नपितृदेवेज्या नरा निरयगामिनः

विपर्यस्यंति ये दाराञ्छिशून्भृत्यातिथींस्तथा । उत्सन्नपितृदेवेज्या नरा निरयगामिनः ॥

Verse 10

प्रव्रज्यादूषका राजन्ये चैवाश्रमदूषकाः । सखीनां दूषकाश्चैव ते वै निरयगामिनः

प्रव्रज्यादूषका राजन्ये चैवाश्रमदूषकाः । सखीनां दूषकाश्चैव ते वै निरयगामिनः ॥

Verse 11

आद्यं पुरुषमीशानं सर्वलोकमहेश्वरम् । न चिंतयंति ये विष्णुं ते वै निरयगामिनः

ये विष्णुं न चिन्तयन्ति—आद्यं पुरुषम् ईशानं सर्वलोकमहेश्वरम्—ते नूनं निरयं गच्छन्ति।

Verse 12

प्रयाजानां मखानां च कन्यानां सुहृदां तथा । साधूनां च गुरूणां च दूषका निरयगामिनः

प्रयाजानां मखानां च कन्यानां सुहृदां तथा । साधूनां गुरूणां च ये दूषकाः, ते निरयगामिनः॥

Verse 13

काष्ठैर्वा शंकुभिर्वापि शून्यैरश्मभिरेव वा । ये मार्गानुपरुंधंति ते वै निरयगामिनः

काष्ठैर्वा शङ्कुभिर्वापि शून्यैरश्मभिरेव वा । ये मार्गान् उपरुन्धन्ति, ते वै निरयगामिनः॥

Verse 14

सर्वभूतेष्वविश्वस्ताः कामेनार्तास्तथैव च । सर्वभूतेषु जिह्माश्च ते वै निरयगामिनः

सर्वभूतेष्वविश्वस्ताः कामेनार्तास्तथैव च । सर्वभूतेषु जिह्माश्च ते वै निरयगामिनः॥

Verse 15

आगतान्भोजनार्थं तु ब्राह्मणान्वृत्तिकर्शितान् । प्रतिषेधं च कुर्वंति ते वै निरयगामिनः

आगतान् भोजनार्थं तु ब्राह्मणान् वृत्तिकर्शितान् । ये प्रतिषेधं कुर्वन्ति, ते वै निरयगामिनः॥

Verse 16

क्षेत्रवृत्तिगृहच्छेदं प्रीतिच्छेदं च ये नराः । आशाच्छेदं प्रकुर्वंति ते वै निरयगामिनः

क्षेत्रवृत्तिगृहच्छेदं प्रीतिच्छेदं च ये नराः । आशाच्छेदं प्रकुर्वंति ते वै निरयगामिनः

Verse 17

शस्त्राणां चैव कर्त्तारः शल्यानां धनुषां तथा । विक्रेतारश्च राजेंद्र नरा निरयगामिनः

शस्त्राणां चैव कर्त्तारः शल्यानां धनुषां तथा । विक्रेतारश्च राजेंद्र नरा निरयगामिनः

Verse 18

अनाथं विक्लवं दीनं रोगार्त्तं वृद्धमेव च । नानुकंपंति ये मूढास्ते वै निरयगामिनः

अनाथं विक्लवं दीनं रोगार्त्तं वृद्धमेव च । नानुकंपंति ये मूढास्ते वै निरयगामिनः

Verse 19

नियमान्पूर्वमादाय ये पश्चादजितेंद्रियाः । अतिक्रामंति चांचल्यात्ते वै निरयगामिनः

नियमान्पूर्वमादाय ये पश्चादजितेंद्रियाः । अतिक्रामंति चांचल्यात्ते वै निरयगामिनः

Verse 20

इत्येते कथिता राजन्नरा निरयगामिनः । स्वर्गलोकस्य गंतारो ये जनास्तान्निबोध मे

इत्येते कथिता राजन्नरा निरयगामिनः । स्वर्गलोकस्य गंतारो ये जनास्तान्निबोध मे

Verse 21

सत्येन तपसा क्षांत्या दानेनाध्ययनेन च । ये धर्ममनुवर्तंते ते नराः स्वर्गगामिनः

सत्येन तपसा क्षान्त्या दानेनाध्ययनेन च । ये धर्ममनुवर्तन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः ॥

Verse 22

ये च होमपरा ध्यानदेवतार्चनतत्पराः । आददाना महात्मानस्ते नराः स्वर्गगामिनः

ये च होमपराः ध्यानदेवतार्चनतत्पराः । आददानाः महात्मानस्ते नराः स्वर्गगामिनः ॥

Verse 23

शुचयश्च शुचौ देशे वासुदेवपरायणाः । पठंति विष्णुं गायंति ते नराः स्वर्गगामिनः

शुचयश्च शुचौ देशे वासुदेवपरायणाः । पठन्ति विष्णुं गायन्ति ते नराः स्वर्गगामिनः ॥

Verse 24

मातापित्रोश्च शुश्रूषां ये कुर्वंति सदादृताः । वर्जयंति दिवास्वप्नं ते नराः स्वर्गगामिनः

मातापित्रोश्च शुश्रूषां ये कुर्वन्ति सदादृताः । वर्जयन्ति दिवास्वप्नं ते नराः स्वर्गगामिनः ॥

Verse 25

सर्वहिंसानिवृत्ताश्च साधुसंगाश्च ये नराः । सर्वस्यापि हिते युक्तास्ते नराः स्वर्गगामिनः

सर्वहिंसानिवृत्ताश्च साधुसङ्गाश्च ये नराः । सर्वस्यापि हिते युक्तास्ते नराः स्वर्गगामिनः ॥

Verse 26

सर्वलोभनिवृत्ताश्च सर्वसाहाश्च ये नराः । सर्वस्याश्रयभूताश्च ते नराः स्वर्गगामिनः

ये नराः सर्वलोभनिवृत्ताः, सर्वसाहससमन्विताः, सर्वेषां च आश्रयभूताः—ते नराः स्वर्गं गच्छन्ति।

Verse 27

शुश्रूषाभिस्तपोभिश्च गुरूणां मानदा नराः । प्रतिग्रहनिवृत्ता ये ते नराः स्वर्गगामिनः

ये नराः शुश्रूषाभिः तपोभिश्च गुरूणां मानदाः, प्रतिग्रहनिवृत्ताश्च—ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 28

सहस्रपरिवेष्टारस्तथैव च सहस्रदाः । त्रातारश्च सहस्राणां ते नराः स्वर्गगामिनः

ये नराः सहस्रपरिवेष्टारः, सहस्रदाः, सहस्राणां त्रातारश्च—ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 29

भयात्पापात्तपाच्छोकाद्दारिद्र्यव्याधिकर्शितान् । विमुंचंति च ये जंतूंस्ते नराः स्वर्गगामिनः

ये नराः भयात् पापात् तपात् शोकात् दारिद्र्यव्याधिकर्शितान् जन्तून् विमुञ्चन्ति—ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 30

आत्मस्वरूपवंतश्च यौवनस्थाश्च भारत । ये वै जितेंद्रिया धीरास्ते नराः स्वर्गगामिनः

हे भारत, ये नराः आत्मस्वरूपवन्तः, यौवनस्थेष्वपि धीराः, जितेन्द्रियाश्च—ते वै स्वर्गगामिनः।

Verse 31

सुवर्णस्य च दातारो गवां भूमेश्च भारत । अन्नानां वाससां चैव ते नराः स्वर्गगामिनः

हे भारत, सुवर्णस्य गवां भूमेश्च तथा अन्नवस्त्रयोश्च ये दातारः, ते नराः पुण्यकर्माणः स्वर्गं गच्छन्ति।

Verse 32

ये याचिताः प्रहृष्यंति प्रियं दत्वा वदंति च । त्यक्तदानफलेच्छाश्च ते नराः स्वर्गगामिनः

ये याचिताः सन्तः हर्षेण ददति, प्रियं च दत्त्वा मधुरं वदन्ति, दानफलाभिलाषं त्यक्त्वा ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 33

निवेशनानां धान्यानां नराणां च परंतप । स्वयमुत्पाद्य दातारः पुरुषाः स्वर्गगामिनः

हे परंतप, ये निवेशनानि धान्यानि च स्वयमुत्पाद्य, नराणां चोपकारं कृत्वा ददति, ते पुरुषाः स्वर्गगामिनः।

Verse 34

द्विषतामपि ये दोषान्न वदंति कदाचन । कीर्तयंति गुणान्ये च ते नराः स्वर्गगामिनः

ये द्विषतामपि दोषान् कदाचन न वदन्ति, गुणान् एव कीर्तयन्ति, ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 35

ये परेषां श्रियं दृष्ट्वा न वितप्यंति मत्सरात् । प्रहृष्टाश्चाभिनंदंति ते नराः स्वर्गगामिनः

ये परेषां श्रियं दृष्ट्वा मत्सरात् न वितप्यन्ति, अपि तु प्रहृष्टाः सन्तः अभिनन्दन्ति, ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 36

प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च श्रुतिशास्त्रोक्तमेव च । आचरंति महात्मानस्ते नराः स्वर्गगामिनः

प्रवृत्तौ निवृत्तौ च श्रुतिशास्त्रविहितमेव यथावत् आचरन्ति ये महात्मानः, ते नराः स्वर्गं गच्छन्ति।

Verse 37

ये नराणां वचो वक्तुं न जानंति च विप्रियम् । प्रियवाक्यैकविज्ञातास्ते नराः स्वर्गगामिनः

ये नराः परेषां विप्रियं वचो वक्तुं न जानन्ति, प्रियवाक्यैकविज्ञाताः सन्ति, ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 38

ये नामभागान्कुर्वंति क्षुत्तृष्णा श्रमपीडिताः । हंतकारस्य कर्तारस्ते नराः स्वर्गगामिनः

क्षुत्तृष्णाश्रमपीडिताः सन्तोऽपि ये नामभागान् कुर्वन्ति, हन्तकारस्य कर्तारः सन्ति, ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 39

वापीकूपतडागानां प्रपानां चैव वेश्मनाम् । आरामाणां च कर्तारस्ते नराः स्वर्गगामिनः

वापीकूपतडागानां प्रपाणां वेश्मनाम्, आरामाणां च ये कर्तारः, ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 40

असत्येष्वपि ये सत्या ऋजवो नार्जवेष्वपि । रिपुष्वपिहिता ये च ते नराः स्वर्गगामिनः

असत्येष्वपि ये सत्याः, ऋजवो नार्जवेष्वपि; रिपुष्वपि हिता ये च, ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 41

यस्मिन्कस्मिन्कुले जाता बहुपुत्राः शतायुषः । सानुक्रोशाः सदाचारास्ते नराः स्वर्गगामिनः

यस्मिन्कस्मिन्कुले जाता ये नराः बहुपुत्रसमृद्धाः शतायुषश्च, सानुक्रोशाः सदाचाराः, ते स्वर्गं गच्छन्ति।

Verse 42

कुर्वंत्यवंध्यं दिवसं धर्मेणैकेन सर्वदा । व्रतं गृह्णंति ये नित्यं ते नराः स्वर्गगामिनः

ये नराः धर्मेणैकेनापि सर्वदा दिवसं अवन्ध्यं कुर्वन्ति, नित्यं च व्रतं गृह्णन्ति, ते स्वर्गगामिनः।

Verse 43

आक्रोशंतं स्तुवंतं च तुल्यं पश्यंति ये नराः । शांतात्मानो जितात्मानस्ते नराः स्वर्गगामिनः

ये नराः आक्रोशन्तं स्तुवन्तं च समं पश्यन्ति, शान्तात्मानः जितात्मानश्च, ते स्वर्गगामिनः।

Verse 44

ये चापि भयसंत्रस्तान्ब्राह्मणांश्च तथा स्त्रियः । सार्थान्वा परिरक्षंति ते नराः स्वर्गगामिनः

ये च भयसन्त्रस्तान् ब्राह्मणान् स्त्रियश्च, सार्थान् वा परिरक्षन्ति, ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 45

गंगायां पुष्करे तीर्थे गयायां च विशेषतः । पितृपिंडप्रदातारस्ते नराः स्वर्गगामिनः

गङ्गायां पुष्करतीर्थे गयायां च विशेषतः, ये पितृपिण्डान् प्रददति, ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 46

न वशे चेंद्रियाणां च ये नराः संयमस्थिताः । त्यक्तलोभभयक्रोधास्ते नराः स्वर्गगामिनः

ये नराः इन्द्रियाणां वशे न भवन्ति, संयमस्थिताः सन्तः लोभ-भय-क्रोधान् त्यक्तवन्तः; ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 47

यूका मत्कुणदंशादीन्ये जंतूंस्तुदतस्तनुम् । पुत्रवत्परिरक्षंति ते नराः स्वर्गगामिनः

यूका-मत्कुण-दंशादीन् ये जन्तून् तनुं तुदतः अपि पुत्रवत् परिरक्षन्ति; ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 48

अज्ञानाच्च यथोक्तेन विधिना संचयंति च । सर्वद्वंद्वसहा लोके ते नराः स्वर्गगामिनः

अज्ञानात् अपि यथोक्तेन विधिना ये संचयंन्ति, लोके सर्वद्वन्द्वसहाः सन्तः; ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 49

ये पूताः परदारांश्च कर्मणा मनसा गिरा । रमयंति न सत्वस्थास्ते नराः स्वर्गगामिनः

ये नराः पूताः सत्त्वस्थाः, कर्मणा मनसा गिरा च परदारान् न रमयन्ति; ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 50

निंदितानि न कुर्वंति कुर्वंति विहितानि च । आत्मशक्तिं विजानंति ते नराः स्वर्गगामिनः

ये नराः निन्दितानि कर्माणि न कुर्वन्ति, विहितानि च कुर्वन्ति, आत्मशक्तिं च विजानन्ति; ते नराः स्वर्गगामिनः।

Verse 51

एवं ते कथितं सर्वं मया तत्त्वेन पार्थिव । दुर्गतिः सद्गतिश्चैव प्राप्यते कर्मभिर्यथा

एवं हे पार्थिव, मया तत्त्वतः सर्वं ते कथितम्—यथा कर्मभिः दुर्गतिः सद्गतिश्च प्राप्यते।

Verse 52

नरः परेषां प्रतिकूलमाचरन्प्रयाति घोरं नरकं सुदारुणम् । सदानुकूलस्य नरस्य जीविनः सुखावहा मुक्तिरदूरसंस्थिता

परेषां प्रतिकूलमाचरन् नरः घोरं सुदारुणं नरकं प्रयाति; सदानुकूलजीविनः नरस्य सुखावहा मुक्तिरदूरसंस्थिता।

Verse 96

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे षण्णवतितमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे षण्णवतितमोऽध्यायः समाप्तः।