Adhyaya 88

Verse 1

कुंजल उवाच । व्रतं स्तोत्रं महाज्ञानं ध्यानं चैव सुपुत्रक । मयाख्यातं तवाग्रे वै विष्णोः पापप्रणाशनम्

कुञ्जल उवाच—वत्स सुपुत्रक, व्रतं स्तोत्रं महाज्ञानं ध्यानं च मया तव पुरा प्रोक्तं; विष्णोः पापप्रणाशनम्।

Verse 2

एवं चतुष्टयं सा हि यदा पुण्यं समाचरेत् । प्रयाति वैष्णवं लोकं देवानामपि दुर्लभम्

एवं चतुष्टयं यदा सा पुण्यं सम्यक् समाचरेत्, तदा वैष्णवं लोकं प्रयाति—यो देवानामपि दुर्लभः।

Verse 3

इतो गत्वा व्रतं वत्स दिव्यां देवीं प्रबोधय । अशून्यशयनं नाम व्रतराजं वदस्व ताम्

इतो गत्वा वत्स, दिव्यां देवीं व्रताय प्रबोधय; अशून्यशयनं नाम व्रतराजं तस्यै वद।

Verse 4

समुद्धर महापापाद्राजकन्यां यशस्विनीम् । त्वया पृष्टं मया ख्यातं पुण्यदं पापनाशनम्

महापापात् यशस्विनीं राजकन्यां समुद्धर; त्वया पृष्टं मया ख्यातं पुण्यदं पापनाशनम्।

Verse 5

गच्छ गच्छ महाभाग इत्युक्त्वा विरराम सः । श्रीविष्णुरुवाच । उज्ज्वलोप्येवमुक्तस्तु स पित्रा कुंजलेन हि

“गच्छ गच्छ महाभाग” इत्युक्त्वा स विरराम। श्रीविष्णुरुवाच—एवं पित्रा कुञ्जलेन संबोधितोऽपि उज्ज्वलो हि…

Verse 6

प्रणम्य पादौ धर्मात्मा मातापित्रोर्महामतिः । जगाम त्वरितो राजन्प्लक्षद्वीपं स उज्ज्वलः

धर्मात्मा महामतिः स मातापित्रोः पादौ प्रणम्य, राजन्, त्वरितं प्लक्षद्वीपं जगाम उज्ज्वलः।

Verse 7

तं गिरिं सर्वतोभद्रं नानाधातुसमाकुलम् । नानारत्नमयैस्तुंगैः शिखरैरुपशोभितम्

सर्वतोभद्रं तं गिरिं नानाधातुसमाकुलम्। नानारत्नमयैस्तुङ्गैः शिखरैरुपशोभितम्॥

Verse 8

नानाप्रवाहसंपूर्णैरुदकैरुज्ज्वलैर्नृप । नद्यः संति स्वच्छनीरास्तस्मिन्गिरिवरोत्तमे

नृप, तस्मिन् गिरिवरोत्तमे नानाप्रवाहसंपूर्णाः स्वच्छनीराः उज्ज्वलोदकाः नद्यः सन्ति।

Verse 9

किन्नरास्तत्र गायंति गंधर्वाः सुस्वरैर्नृप । अप्सरोभिः समाकीर्णं देववृंदैरुपावृतम्

तत्र किन्नराः गायन्ति, नृप, गन्धर्वाः सुस्वरैः। अप्सरोभिः समाकीर्णं देववृन्दैः समावृतम्॥

Verse 10

सिद्धचारणसंघुष्टं मुनिवृंदैरलंकृतम् । नानापक्षिनिनादैश्च सर्वत्र परिनादितम्

सिद्धचारणनिनादैः प्रतिनादितं, मुनिवृन्दैः समलंकृतं च; नानापक्षिगणकूजितैः सर्वत्र परिनादितं तद् दिगन्तरं व्यनादयत्।

Verse 11

एवं गिरिं समासाद्य उज्ज्वलो लघुविक्रमः । सुस्वरेणापि सा कन्या गिरौ तस्मिन्प्ररोदिति

एवं गिरिं समासाद्य उज्ज्वलो लघुविक्रमः; सा कन्या तस्मिन्गिरौ सुस्वरेणापि प्ररोदिति।

Verse 12

रोरूयमाणां स प्राज्ञो वचनं चेदमब्रवीत् । का त्वं भवसि कल्याणि कस्माद्रोदिषि सांप्रतम्

रोरूयमाणां तां दृष्ट्वा स प्राज्ञो वचनमब्रवीत्— का त्वं भवसि कल्याणि, कस्माद्रोदिषि सांप्रतम्?

Verse 13

कमाश्रिता महाभागे केन ते विप्रियं कृतम् । समाचक्ष्व ममाद्यैव सर्वदुःखस्य कारणम्

कमाश्रिता महाभागे, केन ते विप्रियं कृतम्? समाचक्ष्व ममाद्यैव सर्वदुःखस्य कारणम्।

Verse 14

दिव्यादेव्युवाच । विपाको हि महाभाग कर्मणां मम सांप्रतम् । इह तिष्ठामि दुःखेन वैधव्येन समन्विता

दिव्यादेव्युवाच— महाभाग, मम कर्मणां विपाक एष सांप्रतम्; अहं दुःखेन वैधव्येन समन्विता इह तिष्ठामि।

Verse 15

भवान्को हि महाभाग कृपया मम पीडितः । पक्षिरूपधरो वत्स सोत्सवं परिभाषते

हे महाभाग! भवान् को हि? कृपया मम पीडितस्य समीपे पक्षिरूपधरो वत्सः सन् सोत्सवं परिभाषसे।

Verse 16

एवमाकर्ण्य तत्सर्वं भाषितं राजकन्यया । अहं पक्षी महाभागे कृपया तव पीडितः

राजकन्यया भाषितं तत्सर्वम् एवमाकर्ण्य स उवाच—हे महाभागे! अहं पक्षी; तव कृपया मम पीडा प्रशमिता।

Verse 17

पक्षिरूपधरो भद्रे नाहं सिद्धो न ज्ञानवान् । रुदमानां महालापैर्भवतीं दृष्टवानिह

हे भद्रे! अहं पक्षिरूपधरोऽस्मि; नाहं सिद्धो न ज्ञानवान्। इह भवतीं महालापैः रुदमानां दृष्टवान्।

Verse 18

ततः पृच्छाम्यहं देवि वद मे कारणं त्विह । पितुर्गेहे यथावृत्तमात्मवृत्तांतमेव हि

ततः पृच्छामि, देवि, वद मे कारणं त्विह। पितुर्गेहे यथावृत्तं तथा आत्मवृत्तान्तं सम्यक् निवेदय।

Verse 19

तया निवेदितं सर्वं यथासंख्येन दुःखदम् । समासेन समाकर्ण्य उज्ज्वलस्तु महमनाः

तया यथासंख्येन दुःखदं सर्वं निवेदितम्। तत्समासेन समाकर्ण्य उज्ज्वलो महमनाः अतिदुःखितोऽभवत्।

Verse 20

तामुवाच महापक्षी दिव्यादेवीं सुदुःखिताम् । यथा विवाहकाले ते भर्तारो मरणं गताः

तां दिव्यां देवीं सुदुःखितां दृष्ट्वा महापक्षी तमुवाच— “हे देवि, विवाहकाले तव भर्तारः कथं मरणं गताः?”

Verse 21

स्वयंवरनिमित्तं ते क्षयं याताश्च क्षत्रियाः । एतत्ते चेष्टितं सर्वं मया पितरि भाषितम्

तव स्वयंवरनिमित्तं क्षत्रियाः क्षयं गताः; एतत्ते चेष्टितं सर्वं मया पितरि निवेदितम्।

Verse 22

अन्यजन्मकृतंकर्मतव पापं सुलोचने । मम पित्रा ममाग्रे तु कृपया परिभाषितम्

हे सुलोचने, अन्यजन्मकृतं तव पापकर्म; तत् मम पित्रा ममाग्रे कृपया पूर्वमेव व्याख्यातम्।

Verse 23

तेन दोषेण संपुष्टा लिप्ता जाता वरानने । एतावत्कारणं सर्वं तातेन परिभाषितम्

तेन दोषेण संपुष्टा लिप्ता च जाता, हे वरानने; एतावत्पर्यन्तं कारणं सर्वं तातेन व्याख्यातम्।

Verse 24

पूर्वकर्मविपाकं तु भुंक्ष्व त्वं च समाश्वस । एवं सा भाषितं तस्य श्रुत्वा कन्योज्ज्वलस्य तत्

पूर्वकर्मविपाकं तु भुङ्क्ष्व, समाश्वस च। इति तस्य वचनं श्रुत्वा सा कन्योज्ज्वला तदनन्तरम्…

Verse 25

प्रत्युवाच महात्मानं ब्रुवंतं पक्षिणं पुनः । प्रणता दीनया वाचा कुरु पक्षिन्कृपां मम

सा महात्मानं पक्षिणं ब्रुवन्तं पुनः प्रत्युवाच। प्रणता दीनया वाचा—“कुरु पक्षिन् मम कृपाम्” इति॥

Verse 26

कथयस्व प्रसादेन तस्य पापस्य निष्कृतिम् । प्रायश्चित्तं सुपुण्यं च मम पातकशोधनम्

प्रसादेन कथयस्व तस्य पापस्य निष्कृतिम्। सुपुण्यं प्रायश्चित्तं च मम पातकशोधनम्॥

Verse 27

येन व्रजाम्यहं पुण्यं विशुद्धाधौतकल्मषा । प्रायश्चित्तं महाभाग वद मे त्वं प्रसादतः

येनाहं पुण्यं व्रजामि विशुद्धाधौतकल्मषा। महाभाग प्रायश्चित्तं वद मे त्वं प्रसादतः॥

Verse 28

उज्ज्वल उवाच । तवार्थं तु महाभागे पितरं पृष्टवानहम् । समाख्यातमतः पित्रा प्रायश्चित्तमनुत्तमम्

उज्ज्वल उवाच—तवार्थं तु महाभागे पितरं पृष्टवानहम्। अतः पित्रा समाख्यातं प्रायश्चित्तमनुत्तमम्॥

Verse 29

तत्त्वं कुरु महाभागे सर्वपातकशोधनम् । ध्यायस्व हि हृषीकेशं शतनामजपस्व च

तत्त्वं कुरु महाभागे सर्वपातकशोधनम्। ध्यायस्व हृषीकेशं च शतनाम जपस्व च॥

Verse 30

भव ज्ञानपरा नित्यं कुरु व्रतमनुत्तमम् । अशून्यशयनं पुण्यं व्रतं पापप्रणाशकम्

भव नित्यं ज्ञानपरः, कुरु च व्रतम् अनुत्तमम्। अशून्यशयनाख्यं पुण्यं व्रतं पापप्रणाशकम्॥

Verse 31

समाचष्ट स धर्मात्मा सर्वज्ञानप्रकाशकम् । ज्ञानं स्तोत्रं व्रतं ध्यानं विष्णोश्चैव महात्मनः

स धर्मात्मा तदा सर्वज्ञानप्रकाशकं समाचष्ट— ज्ञानं स्तोत्रं व्रतं ध्यानं च महात्मनो विष्णोः॥

Verse 32

विष्णुरुवाच । तस्मात्सा हि प्रजग्राह संस्थिता निर्जने वने । सर्वद्वंद्वविनिर्मुक्ता संजाता तपसि स्थिता

विष्णुरुवाच— तस्मात्सा तद् एव प्रजग्राह; निर्जने वने संस्थिता सर्वद्वन्द्वविनिर्मुक्ता तपसि स्थिरतां ययौ॥

Verse 33

व्रतं चक्रे जिताहारा निराधारा सुदुःखिता । कामक्रोधविहीना सा वर्गं संयम्य नित्यशः

सा जिताहारा व्रतं चक्रे; निराधारा सुदुःखिता। कामक्रोधविहीना नित्यशः संयम्य वर्गम्॥

Verse 34

इंद्रियाणां महाराज महामोहं निरस्य सा । अब्दे चतुर्थके प्राप्ते सुप्रसन्नो जनार्दनः

हे महाराज, सा इन्द्रियजन्यं महामोहं निरस्य; चतुर्थेऽब्दे प्राप्ते जनार्दनः सुप्रसन्नोऽभवत्॥

Verse 35

तस्यै वरं दातुकामश्चायातो वरनायकः । तस्यै संदर्शयामास स्वरूपं वरदः प्रभुः

तस्यै वरं दातुमिच्छन् वरनायकः स्वयमेव तामुपेत्य, वरदः प्रभुः स्वस्वरूपं तस्यै प्रकाशयामास।

Verse 36

सूत उवाच । इंद्रनीलघनश्यामं शंखचक्रगदाधरम् । सर्वाभरणशोभाढ्यं पद्महस्तं महेश्वरम्

सूत उवाच—इन्द्रनीलघनश्यामं शङ्खचक्रगदाधरम्। सर्वाभरणशोभाढ्यं पद्महस्तं महेश्वरम्॥

Verse 37

बद्धांजलिपुटा भूत्वा वेपमाना निराश्रया । उवाच गद्गदैर्वाक्यैः प्रणता मधुसूदनम्

बद्धाञ्जलिपुटा भूत्वा वेपमाना निराश्रया। उवाच गद्गदैर्वाक्यैः प्रणता मधुसूदनम्॥

Verse 38

तेजसा तव दिव्येन स्थातुं शक्नोमि नैव हि । दिव्यरूपो भवेः कस्त्वं कृपया मम चाग्रतः

तेजसा तव दिव्येन स्थातुं शक्नोमि नैव हि। दिव्यरूपो भवेः कस्त्वं कृपया मम चाग्रतः॥

Verse 39

कथयस्व प्रसादेन किमत्र तव कारणम् । सर्वमेव प्रसादेन प्रब्रवीहि महामते

कथयस्व प्रसादेन किमत्र तव कारणम्। सर्वमेव प्रसादेन प्रब्रवीहि महामते॥

Verse 40

देवमेवं विजानामि तेजसा इंगितैस्तव । ज्ञानहीना जगन्नाथ न जाने रूपनामनी

देव! त्वां तथा एव विजानामि—तव तेजसा सूक्ष्मैश्च इंगितैः। ज्ञानहीनोऽहं जगन्नाथ! तव रूपं नामानि च न जानामि॥

Verse 41

किं ब्रह्मा वा भवान्विष्णुः किं वा शंकर एव हि । एवमुक्त्वा प्रणम्यैवं दंडवद्धरणीं गता

किं भवान् ब्रह्मा? अथवा विष्णुः? किं वा शंकर एव हि? इत्युक्त्वा सा प्रणम्य दण्डवद्धरणीं गता॥

Verse 42

तामुवाच जगन्नाथः प्रणतां राजनंदिनीम् । श्रीभगवानुवाच । त्रयाणामपि देवानामंतरं नास्ति शोभने

तां प्रणतां राजनन्दिनीं जगन्नाथ उवाच। श्रीभगवानुवाच—त्रयाणामपि देवानामन्तरं नास्ति शोभने॥

Verse 43

ब्रह्मा समर्चितो येन शंकरो वा वरानने । तेनाहमर्चितो नित्यं नात्र कार्या विचारणा

येन ब्रह्मा समर्चितः शंकरो वा वरानने। तेनाहं नित्यमर्चितो नात्र कार्या विचारणा॥

Verse 44

एतौ ममाभिन्नतरौ नित्यं चापि त्रिरूपवान् । अहं हि पूजितो यैश्च तावेतौ तैः सुपूजितौ

एतौ ममाभिन्नतरौ नित्यं त्रिरूपवानपि। अहं यैः पूजितो नित्यं तैरेतौ सुपूजितौ॥

Verse 45

अहं देवो हृषीकेशः कृपया तव चागतः । स्तवेनानेन पुण्येन व्रतेन नियमेन च

अहं देवो हृषीकेशः करुणया तव समीपमागतः । अनेन पुण्यस्तवेन तथा व्रतनियमैश्च प्रेरितः ॥

Verse 46

संजाता कल्मषैर्हीना वरं वरय शोभने । दिव्यादेव्युवाच । विजयस्व हृषीकेश कृष्णक्लेशापहारक

कल्मषैर्विहीना संजाता; वरं वरय शोभने, वरं वृणीष्व। दिव्यादेवी उवाच— विजयस्व हृषीकेश, कृष्णक्लेशापहारक ॥

Verse 47

नमामि चरणद्वंद्वं मामुद्धर सुरेश्वर । वरं मे दातुकामोऽसि चक्रपाणे प्रसीद मे

तव चरणद्वन्द्वं नमामि; मामुद्धर सुरेश्वर। वरं दातुकामोऽसि; हे चक्रपाणे, मयि प्रसीद ॥

Verse 48

आत्मपादयुगस्यापि भक्तिं देहि ममानघ । दर्शयस्व जगन्नाथ मोक्षमार्गं निरामयम्

आत्मपादयुगस्यापि भक्तिं देहि ममानघ। दर्शयस्व जगन्नाथ मोक्षमार्गं निरामयम् ॥

Verse 49

दासत्वं देहि वैकुंठ यदि तुष्टो जनार्दन । श्रीभगवानुवाच । एवमस्तु महाभागे गच्छ निर्धूतकल्मषा

वैकुण्ठे दासत्वं देहि यदि तुष्टो जनार्दन। श्रीभगवानुवाच— एवमस्तु महाभागे, गच्छ निर्धूतकल्मषा ॥

Verse 50

वैष्णवं परमं लोकं दुर्लभं योगिभिः सदा । गच्छ गच्छ परं लोकं प्रसादान्मम सांप्रतम्

वैष्णवः परमः लोकः सदा योगिभिरपि दुर्लभः। गच्छ गच्छ परं लोकं मम प्रसादात् इदानीमेव॥

Verse 51

एवमुक्ते ततो वाक्ये माधवेन महात्मना । दिव्यादेवी अभूद्दिव्या सूर्यतेजः समप्रभा

एवमुक्ते तदा वाक्ये महात्मना माधवेन। सा देवी दिव्यरूपा अभूत् सूर्यतेजःसमप्रभा॥

Verse 52

पश्यतां सर्वलोकानां दिव्याभरणभूषिता । दिव्यमालान्विता सा च दिव्यहारविलंबिनी

पश्यतां सर्वलोकानां सा दिव्याभरणभूषिता। दिव्यमालान्विता चैव दिव्यहारविलम्बिनी॥

Verse 53

गता सा वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितम् । पुनः पक्षी समायातः स्वगृहं हर्षसंयुतः

गता सा वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितम्। पुनः पक्षी समायातः स्वगृहं हर्षसंयुतः॥

Verse 54

तत्सर्वं कथयामास पितरं प्रति सत्तमः

तत्सर्वं कथयामास पितरं प्रति सत्तमः॥

Verse 88

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रेऽष्टाशीतितमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थप्रशंसायां च्यवनचरित्रवर्णने च अष्टाशीतितमोऽध्यायः समाप्तः।