
Yayāti Episode: Indra’s Anxiety, the Messenger Motif, and a Discourse on Time (Kāla) and Karma
अध्यायेऽस्मिन् सुकर्मा पृच्छति—महात्मा नहुषपुत्रो राजा ययातिः पराक्रमपुण्यसम्पन्नः सन् इन्द्रेण कुतो भीयते इति। ततो देवराज इन्द्रः मेनकां नामाप्सरसां दूत्या प्रेषयित्वा ययातिं कामकन्यायाः समीपं समाह्वयितुं नियुङ्क्ते; तत्र चाश्रुबिन्दुमती नाम स्त्री सत्यधर्मबन्धनेन नृपं नियच्छति, राजसभायां नाट्यवत् प्रसङ्गो जायते। अनन्तरं कथा कालकर्मविषये दीर्घं उपदेशरूपं प्रवर्तते। कालः कर्म च देहिनां गतिं, जन्ममरणयोः स्थितिं, दुःखसुखयोः कारणं च नियच्छतः; कर्मफलस्यावश्यंभावः, मानुषोपायानां मर्यादा, छायावत् कर्मणः अनुगमनं च प्रतिपाद्यते। पूर्वकृतकर्मविपाकजन्यां चिन्तां दृष्ट्वा ययातिः स्वात्मनि विचारं कृत्वा अन्ते हरौ मधुसूदने शरणं गत्वा रक्षणाय प्रार्थयते।
Verse 1
सुकर्मोवाच । यथेंद्रोसौ महाप्राज्ञः सदा भीतो महात्मनः । ययातेर्विक्रमं दृष्ट्वा दानपुण्यादिकं बहु
सुकर्मोवाच—यथाऽसौ महाप्राज्ञ इन्द्रः सदा महात्मनः भयभीतः अभवत्, ययातेर्विक्रमं दृष्ट्वा दान-पुण्यादिकं बहु च कथम्?
Verse 2
मेनकां प्रेषयामास अप्सरां दूतकर्मणि । गच्छ भद्रे महाभागे ममादेशं वदस्व हि
स मेनकां नामाप्सरसं दूतकर्मणि प्रेषयामास—“गच्छ भद्रे महाभागे, ममादेशं नूनं वदस्व।”
Verse 3
कामकन्यामितो गत्वा देवराजवचो वद । येनकेनाप्युपायेन राजानं त्वमिहानय
“इतो गत्वा कामकन्यां देवराजवचो वद; येन केनाप्युपायेन राजानं त्वमिह आनय।”
Verse 4
एवं श्रुत्वा गता सा च मेनका तत्र प्रेषिता । समाचष्ट तु तत्सर्वं देवराजस्य भाषितम्
एवं श्रुत्वा सा मेनका तत्र प्रेषिता गता; देवराजस्य भाषितं तत्सर्वं समाचष्ट।
Verse 5
एवमुक्ता गता सा च मेनका तत्प्रचोदिता । गतायां मेनकायां तु रतिपुत्री मनस्विनी
एवमुक्ता सा मेनका तत्प्रचोदिता गता; मेनकायां गतायां तु रतिपुत्री मनस्विनी (अवशिष्टा/प्रवृत्ता)।
Verse 6
राजानं धर्मसंकेतं प्रत्युवाच यशस्विनी । राजंस्त्वयाहमानीता सत्यवाक्येन वै पुरा
यशस्विनी धर्मसंकेतं राजानं प्रत्युवाच— “राजन्, त्वयैव अहं पुरा सत्यवाक्येनैव अत्र आनीता।”
Verse 7
स्वकरश्चांतरे दत्तो भवनं च समाहृता । यद्यद्वदाम्यहं राजंस्तत्तत्कार्यं हि वै त्वया
स्वहस्तं तव हस्तेऽन्तरे दत्तं, गृहं च समाहृतम्। यद्यद् वदाम्यहं राजन्, तत्तत् कार्यं हि वै त्वया॥
Verse 8
तदेवं हि त्वया वीर न कृतं भाषितं मम । त्वामेवं तु परित्यक्ष्ये यास्यामि पितृमंदिरम्
तदेवं वीर, त्वया मम भाषितं न कृतम्। अतः त्वामेवं परित्यज्य यास्यामि पितृमन्दिरम्॥
Verse 9
राजोवाच । यथोक्तं हि त्वया भद्रे तत्ते कर्त्ता न संशयः । असाध्यं तु परित्यज्य साध्यं देवि वदस्व मे
राजोवाच— “भद्रे, यथोक्तं त्वया, तत्ते कर्तुं न संशयः। असाध्यं परित्यज्य, साध्यं देवि वदस्व मे।”
Verse 10
अश्रुबिंदुमत्युवाच । एतदर्थे महीकांत भवानिह मया वृतः । सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वधर्मसमन्वितः
अश्रुबिन्दुमती उवाच— “एतदर्थे महीकान्त, भवानिह मया वृतः। सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वधर्मसमन्वितः।”
Verse 11
सर्वं साध्यमिति ज्ञात्वा सर्वधर्तारमेव च । कर्त्तारं सर्वधर्माणां स्रष्टारं पुण्यकर्मणाम्
सर्वं साध्यमिति विदित्वा स एव सर्वधर्ता; स सर्वधर्मकर्त्ता पुण्यकर्मणां च स्रष्टेति।
Verse 12
त्रैलोक्यसाधकं ज्ञात्वा त्रैलोक्येऽप्रतिमं च वै । विष्णुभक्तमहं जाने वैष्णवानां महावरम्
त्रैलोक्यसाधकं विदित्वा त्रैलोक्येऽप्रतिमं च; अहं तं विष्णुभक्तं जाने वैष्णवानां महावरम्।
Verse 13
इत्याशया मया भर्त्ता भवानंगीकृतः पुरा । यस्य विष्णुप्रसादोऽस्ति स सर्वत्र परिव्रजेत्
इत्याशया मया भर्ता भवान् अङ्गीकृतः पुरा; यस्य विष्णुप्रसादोऽस्ति स सर्वत्र परिव्रजेत्।
Verse 14
दुर्लभं नास्ति राजेंद्र त्रैलोक्ये सचराचरे । सर्वेष्वेव सुलोकेषु विद्यते तव सुव्रत
दुर्लभं नास्ति राजेन्द्र त्रैलोक्ये सचराचरे; सर्वेष्वेव सुलोकेषु विद्यते तव सुव्रत।
Verse 15
विष्णोश्चैव प्रसादेन गगने गतिरुत्तमा । मर्त्यलोकं समासाद्य त्वयैव वसुधाधिप
विष्णोश्चैव प्रसादेन गगने गतिरुत्तमा; मर्त्यलोकं समासाद्य त्वयैव वसुधाधिप।
Verse 16
जरापलितहीनास्तु मृत्युहीना जनाः कृताः । गृहद्वारेषु सर्वेषु मर्त्यानां च नरर्षभ
जरापलितवर्जिता मर्त्याः कृताः, मृत्युरपि तेषां नाभवत्। नरर्षभ, सर्वेषां गृहद्वारेषु एष एव भावः प्रावर्तत॥
Verse 17
कल्पद्रुमा अनेकाश्च त्वयैव परिकल्पिताः । येषां गृहेषु मर्त्यानां मुनयः कामधेनवः
त्वयैव बहवः कल्पद्रुमाः परिकल्पिताः। येषां मर्त्यानां गृहेषु मुनयः वसन्ति, तेषां कामधेनवोऽपि सन्ति॥
Verse 18
त्वयैव प्रेषिता राजन्स्थिरीभूताः सदा कृताः । सुखिनः सर्वकामैश्च मानवाश्च त्वया कृताः
राजन्, त्वयैव ते प्रेषिताः; त्वयैव सदा स्थिरीकृताः। त्वयैव मानवाः सर्वकामैः समृद्धाः सुखिनश्च कृताः॥
Verse 19
गृहैकमध्ये साहस्रं कुलीनानां प्रदृश्यते । एवं वंशविवृद्धिश्च मानवानां त्वया कृता
एकस्मिन् गृहे सहस्रं कुलीनानां सन्तानानां प्रदृश्यते। एवं मानवानां वंशविवृद्धिः त्वयैव कृता॥
Verse 20
यमस्यापि विरोधेन इंद्रस्य च नरोत्तम । व्याधिपापविहीनस्तु मर्त्यलोकस्त्वया कृतः
नरोत्तम, यमस्येन्द्रस्य च विरोधेनापि त्वया मर्त्यलोकः व्याधिपापविहीनः कृतः॥
Verse 21
स्वतेजसाहंकारेण स्वर्गरूपं तु भूतलम् । दर्शितं हि महाराज त्वत्समो नास्ति भूपतिः
स्वतेजसा राजगर्वेण त्वया भूतलमेव स्वर्गरूपं प्रदर्शितम्। महाराज, त्वत्समो भूपतिः कश्चिदपि नास्ति॥
Verse 22
नरो नैव प्रसूतो हि नोत्पत्स्यति भवादृशः । भवंतमित्यहं जाने सर्वधर्मप्रभाकरम्
भवादृशो नरो न कदाचिदपि प्रसूतो, न च पुनरुत्पत्स्यति। भवंतं सर्वधर्मप्रभाकरं इति अहं निश्चयेन जाने॥
Verse 23
तस्मान्मया कृतो भर्ता वदस्वैवं ममाग्रतः । नर्ममुक्त्वा नृपेंद्र त्वं वद सत्यं ममाग्रतः
तस्मात् मया त्वं भर्ता कृतः; एवं ममाग्रतः स्पष्टं वद। नर्मं विहाय, नृपेन्द्र, ममाग्रतः सत्यं वद॥
Verse 24
यदि ते सत्यमस्तीह धर्ममस्ति नराधिप । देवलोकेषु मे नास्ति गगने गतिरुत्तमा
यदि तेऽत्र सत्यमस्ति धर्मोऽस्ति नराधिप, तर्हि मे देवलोकेष्वपि गगने उत्तमा गतिः नास्ति॥
Verse 25
सत्यं त्यक्त्वा यदा च त्वं नैव स्वर्गं गमिष्यसि । तदा कूटं तव वचो भविष्यति न संशयः
यदा त्वं सत्यं त्यक्ष्यसि तदा नैव स्वर्गं गमिष्यसि। तदा तव वचः कूटं वक्रं भविष्यति, न संशयः॥
Verse 26
पूर्वंकृतं हि यच्छ्रेयो भस्मीभूतं भविष्यति । राजोवाच । सत्यमुक्तं त्वया भद्रे साध्यासाध्यं न चास्ति मे
पूर्वकृतं हि यच्छ्रेयः सर्वं भस्मीभूतं भविष्यति । राजोवाच—सत्यमुक्तं त्वया भद्रे; मम साध्यासाध्यभेदो नास्ति, सर्वं मे साध्यमेव ।
Verse 27
सर्वंसाध्यं सुलोकं मे सुप्रसादाज्जगत्पते । स्वर्गं देवि यतो नैमि तत्र मे कारणं शृणु
जगत्पते, तव सुप्रसादात् मे सर्वं साध्यं जातं, सुलोकश्च मे भाग्यं भवति । देवि, यतोऽहं स्वर्गं गमिष्यामि, तस्य कारणं मे शृणु ।
Verse 28
आगंतुं तु न दास्यंति लोके मर्त्ये च देवताः । ततो मे मानवाः सर्वे प्रजाः सर्वा वरानने
आगन्तुं तु न दास्यन्ति देवताः लोके मर्त्ये । ततो मे मानवाः सर्वे, प्रजाः सर्वाः वरानने, तदनुगताः भविष्यन्ति ।
Verse 29
मृत्युयुक्ता भविष्यंति मया हीना न संशयः । गंतुं स्वर्गं न वाञ्छामि सत्यमुक्तं वरानने
मृत्युयुक्ता भविष्यन्ति मया हीनाः, न संशयः । स्वर्गं गन्तुं न वाञ्छामि; सत्यमुक्तं वरानने ।
Verse 30
देव्युवाच । लोकान्दृष्ट्वा महाराज आगमिष्यसि वै पुनः । पूरयस्व ममाद्यत्वं जातां श्रद्धां महातुलाम्
देव्युवाच—लोकान् दृष्ट्वा महाराज, आगमिष्यसि वै पुनः । पूरयस्व ममाद्यत्वं जातां श्रद्धां महातुलाम् ।
Verse 31
राजोवाच । सर्वमेवं करिष्यामि यत्त्वयोक्तं न संशयः । समालोक्य महातेजा ययातिर्नहुषात्मजः
राजोवाच—सर्वमेवं करिष्यामि यत्त्वयोक्तं न संशयः। समालोक्य महातेजा ययातिर्नहुषात्मजः पुनरब्रवीत्।
Verse 32
एवमुक्त्वा प्रियां राजा चिंतयामास वै तदा । अंतर्जलचरो मत्स्यः सोपि जाले न बध्यते
एवमुक्त्वा प्रियां राजा चिन्तयामास वै तदा। अन्तर्जलचरो मत्स्यः सोऽपि जाले न बध्यते॥
Verse 33
मरुत्समानवेगोपि मृगः प्राप्नोति बंधनम् । योजनानां सहस्रस्थमामिषं वीक्षते खगः
मरुत्समानवेगोऽपि मृगः प्राप्नोति बन्धनम्। योजनानां सहस्रस्थम् आमिषं वीक्षते खगः॥
Verse 34
सकंठलग्नपाशं च न पश्येद्दैवमोहितः । कालः समविषमकृत्कालः सन्मानहानिदः
सकण्ठलग्नपाशं च न पश्येद्दैवमोहितः। कालः समविषमकृत्कालः सन्मानहानिदः॥
Verse 35
परिभावकरः कालो यत्रकुत्रापि तिष्ठतः । नरं करोति दातारं याचितारं च वै पुनः
परिभावकरः कालो यत्रकुत्रापि तिष्ठतः। नरं करोति दातारं याचितारं च वै पुनः॥
Verse 36
भूतानि स्थावरादीनि दिवि वा यदि वा भुवि । सर्वं कलयते कालः कालो ह्येक इदं जगत्
भूतानि स्थावरादीनि दिवि वा यदि वा भुवि । सर्वाणि कलयत्येष कालः; काल एव हि सर्वमिदं जगत् ॥
Verse 37
अनादिनिधनो धाता जगतः कारणं परम् । लोकान्कालः स पचति वृक्षे फलमिवाहितम्
अनादिनिधनो धाता जगतः कारणं परम् । स एव कालरूपेण लोकान् पचति वृक्षे फलमिवाहितम् ॥
Verse 38
न मंत्रा न तपो दानं न मित्राणि न बांधवाः । शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम्
न मन्त्राः न तपो दानं न मित्राणि न बान्धवाः । शक्नुवन्ति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम् ॥
Verse 39
त्रयः कालकृताः पाशाः शक्यंते नातिवर्तितुम् । विवाहो जन्ममरणं यदा यत्र तु येन च
त्रयः कालकृताः पाशाः शक्यन्ते नातिवर्तितुम् । विवाहो जन्ममरणं यदा यत्र तु येन च ॥
Verse 40
यथा जलधरा व्योम्नि भ्राम्यंते मातरिश्वना । तथेदं कर्मयुक्तेन कालेन भ्राम्यते जगत्
यथा जलधराः व्योम्नि भ्राम्यन्ते मातरिश्वना । तथेदं कर्मयुक्तेन कालेन भ्राम्यते जगत् ॥
Verse 41
सुकर्मोवाच । कालोऽयं कर्मयुक्तस्तु यो नरैः समुपासितः । कालस्तु प्रेरयेत्कर्म न तं कालः करोति सः
सुकर्मोवाच—अयं कालः कर्मयुक्तो नरैः समुपासितः। काल एव कर्म प्रेरयति; स तु कालः स्वयं तत्कर्म न करोति॥
Verse 42
उपद्रवा घातदोषाः सर्पाश्च व्याधयस्ततः । सर्वे कर्मनियुक्तास्ते प्रचरंति च मानुषे
ततः उपद्रवाः घातदोषाः सर्पाश्च व्याधयश्च जायन्ते। ते सर्वे कर्मनियुक्ताः मानुषेषु प्रचरन्ति॥
Verse 43
सुखस्य हेतवो ये च उपायाः पुण्यमिश्रिताः । ते सर्वे कर्मसंयुक्ता न पश्येयुः शुभाशुभम्
सुखहेतवो ये उपायाः पुण्यमिश्रिताश्च कीर्तिताः। ते सर्वे कर्मसंयुक्ताः; तस्मात् शुभाशुभं न पश्येत्॥
Verse 44
कर्मदा यदि वा लोके कर्मसंबधि बांधवाः । कर्माणि चोदयंतीह पुरुषं सुखदुःखयोः
कर्मदा यदि वा लोके कर्मसंबन्धि बान्धवाः। इह कर्माण्येव पुरुषं सुखदुःखयोः चोदयन्ति॥
Verse 45
सुवर्णं रजतं वापि यथा रूपं विनिश्चितम् । तथा निबध्यते जंतुः स्वकर्मणि वशानुगः
यथा सुवर्णरजतयोः रूपं विनिश्चितं भवति। तथा जन्तुः स्वकर्मणि वशानुगः निबध्यते॥
Verse 46
पंचैतानीह सृज्यंते गर्भस्थस्यैव देहिनः । आयुः कर्म च वित्तं च विद्यानिधनमेव च
अत्र देहिनः गर्भस्थस्यापि पञ्चैतानि नियतं सृज्यन्ते—आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च।
Verse 47
यथा मृत्पिंडतः कर्ता कुरुते यद्यदिच्छति । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति
यथा मृत्पिण्डतः कर्ता यद्यदिच्छति तत्करोति; तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति।
Verse 48
देवत्वमथ मानुष्यं पशुत्वं पक्षिता तथा । तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं च प्राप्यते च स्वकर्मभिः
स्वकर्मभिः देवत्वं मानुष्यं पशुत्वं पक्षिता तथा; तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं च प्राप्यते।
Verse 49
स एव तत्तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मना । आत्मना विहितं दुःखं चात्मना विहितं सुखम्
स एव नित्यं तत्तथा भुङ्क्ते यदात्मना विहितम्; आत्मना विहितं दुःखं चात्मना विहितं सुखम्।
Verse 50
गर्भशय्यामुपादाय भुंजते पूर्वदैहिकम् । संत्यजंति स्वकं कर्म न क्वचित्पुरुषा भुवि
गर्भशय्यामुपादाय पूर्वदैहिकं भुञ्जते; स्वकं कर्म पुरुषा भुवि न क्वचित् संत्यजन्ति।
Verse 51
बलेन प्रज्ञया वापि समर्थाः कर्तुमन्यथा । सुकृतान्युपभुंजंति दुःखानि च सुखानि च
बलेन प्रज्ञया वा जनाः कर्तुमन्यथा समर्था अपि, पूर्वसुकृतफलानि एवोपभुञ्जते—दुःखानि च सुखानि च।
Verse 52
हेतुं प्राप्य नरो नित्यं कर्मबंधैस्तु बध्यते । यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विंदति मातरम्
हेतुं प्राप्य नरो नित्यं कर्मबन्धैस्तु बध्यते; यथा धेनुसहस्रेषु वत्सः स्वमातरं विन्दति।
Verse 53
तथा शुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति । उपभोगादृते यस्य नाश एव न विद्यते
तथा शुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति; उपभोगादृते यस्य नाश एव न विद्यते।
Verse 54
प्राक्तनं बंधनं कर्म कोन्यथा कर्तुमर्हति । सुशीघ्रमपि धावंतं विधानमनुधावति
प्राक्तनं बन्धनं कर्म कोऽन्यथा कर्तुमर्हति; सुशीघ्रमपि धावन्तं विधानमनुधावति।
Verse 55
शेते सह शयानेन पुरा कर्म यथाकृतम् । उपतिष्ठति तिष्ठंतं गच्छंतमनुगच्छति
शेते सह शयानेन पुरा कर्म यथाकृतम्; उपतिष्ठति तिष्ठन्तं गच्छन्तमनुगच्छति।
Verse 56
करोति कुर्वतः कर्मच्छायेवानु विधीयते । यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम्
कुर्वतः पुरुषस्य कर्म छायेव अनुवर्तते; यथा छाया च आतपश्च नित्यं परस्परं सुसंबद्धौ भवतः।
Verse 57
तद्वत्कर्म च कर्ता च सुसंबद्धौ परस्परम् । ग्रहा रोगा विषाः सर्पाः शाकिन्यो राक्षसास्तथा
तद्वत् कर्म च कर्ता च परस्परं सुसंबद्धौ; तथा ग्रहाः रोगाः विषाः सर्पाः, शाकिन्यः राक्षसाश्च।
Verse 58
पीडयंति नरं पश्चात्पीडितं पूर्वकर्मणा । येन यत्रोपभोक्तव्यं सुखं वा दुःखमेव वा
पूर्वकर्मणा पीडितं नरं पश्चादपि पीडयन्ति; येन यत्र यथोपभोक्तव्यं सुखं वा दुःखमेव वा।
Verse 59
स तत्र बद्ध्वा रज्ज्वा वै बलाद्दैवेन नीयते । दैवः प्रभुर्हि भूतानां सुखदुःखोपपादने
स तत्र रज्ज्वा बद्ध्वा बलाद् दैवेन नीयते; दैवः खलु भूतानां सुखदुःखोपपादने प्रभुः।
Verse 60
अन्यथा चिंत्यते कर्म जाग्रता स्वपतापि वा । अन्यथा स तथा प्राज्ञ दैव एवं जिघांसति
जाग्रता स्वपतः अपि कर्म अन्यथा चिन्त्यते; अन्यथा एव स भवति—हे प्राज्ञ, दैवमेवं जिघांसति इव।
Verse 61
शस्त्राग्नि विष दुर्गेभ्यो रक्षितव्यं च रक्षति । अरक्षितं भवेत्सत्यं तदेवं दैवरक्षितम्
शस्त्राग्निविषदुर्गेभ्यो रक्षणीयः सदा नरः। यद्रक्षितं तदेवात्र रक्षति; अरक्षितं तु नश्यति—एवं दैवेन रक्षितम्॥
Verse 62
दैवेन नाशितं यत्तु तस्य रक्षा न दृश्यते । यथा पृथिव्यां बीजानि उप्तानि च धनानि च
दैवेन नाशितस्यैव रक्षा क्वापि न दृश्यते। यथा भूमौ बीजान्युप्तानि धनानि चापि नश्यन्ति॥
Verse 63
तथैवात्मनि कर्माणि तिष्ठंति प्रभवंति च । तैलक्षयाद्यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति
तथैवात्मनि कर्माणि तिष्ठन्ति प्रभवन्ति च। तैलक्षयाद्यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति॥
Verse 64
कर्मक्षयात्तथा जंतुः शरीरान्नाशमृच्छति । कर्मक्षयात्तथा मृत्युस्तत्त्वविद्भिरुदाहृतः
कर्मक्षयात्तथा जन्तुः शरीरनाशमृच्छति। कर्मक्षयात्तथा मृत्युः तत्त्वविद्भिरुदाहृतः॥
Verse 65
विविधाः प्राणिनस्तस्य मृत्यो रोगाश्च हेतवः । तथा मम विपाकोयं पूर्वं कृतस्य नान्यथा
विविधाः प्राणिनस्तस्य मृत्युरोगाश्च हेतवः। तथा मम विपाकोऽयं पूर्वकृतस्य नान्यथा॥
Verse 66
संप्राप्तो नात्र संदेहः स्त्रीरूपोऽयं न संशयः । क्व मे गेहं समायाता नाटका नटनर्तकाः
संप्राप्तोऽयम्, नात्र संशयः; स्त्रीरूपोऽपि न संशयः। क्व मे गेहं समानीतं सह नाटकैर्नटनर्तकैः॥
Verse 67
तेषां संगप्रसंगेन जरा देहं समाश्रिता । सर्वं कर्मकृतं मन्ये यन्मे संभावितं ध्रुवम्
तेषां संगप्रसंगेन जरा देहं समाश्रिता। सर्वं कर्मकृतं मन्ये यन्मे संभावितं ध्रुवम्॥
Verse 68
तस्मात्कर्मप्रधानं च उपायाश्च निरर्थकाः । पुरा वै देवराजेन मदर्थे दूतसत्तमः
तस्मात्कर्मप्रधानं च उपायाश्च निरर्थकाः। पुरा वै देवराजेन मदर्थे दूतसत्तमः॥
Verse 69
प्रेषितो मातलिर्नाम न कृतं तस्य तद्वचः । तस्य कर्मविपाकोऽयं दृश्यते सांप्रतं मम
प्रेषितो मातलिर्नाम न कृतं तस्य तद्वचः। तस्य कर्मविपाकोऽयं दृश्यते सांप्रतं मम॥
Verse 70
इति चिंतापरो भूत्वा दुःखेन महतान्वितः । यद्यस्याहि वचः प्रीत्या न करोमि हि सर्वथा
इति चिन्तापरो भूत्वा दुःखेन महतान्वितः। यद्यस्याहि वचः प्रीत्या न करोमि हि सर्वथा॥
Verse 71
सत्यधर्मावुभावेतौ यास्यतस्तौ न संशयः । सदृशं च समायातं यद्दृष्टं मम कर्मणा
सत्यधर्मावुभावेतौ यास्यतस्तौ न संशयः। सदृशं च समायातं यद्दृष्टं मम कर्मणा॥
Verse 72
भविष्यति न संदेहो दैवो हि दुरतिक्रमः । एवं चिंतापरो भूत्वा ययातिः पृथिवीपतिः
भविष्यति न संदेहो दैवो हि दुरतिक्रमः। एवं चिंतापरो भूत्वा ययातिः पृथिवीपतिः॥
Verse 73
कृष्णं क्लेशापहं देवं जगाम शरणं हरिम् । ध्यात्वा नत्वा ततः स्तुत्वा मनसा मधुसूदनम्
कृष्णं क्लेशापहं देवं जगाम शरणं हरिम्। ध्यात्वा नत्वा ततः स्तुत्वा मनसा मधुसूदनम्॥
Verse 74
त्राहि मां शरणं प्राप्तस्त्वामहं कमलाप्रिय
त्राहि मां शरणं प्राप्तस्त्वामहं कमलाप्रिय॥
Verse 81
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रे एकाशीतितमोऽध्यायः
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रे एकाशीतितमोऽध्यायः॥