Adhyaya 57

Verse 1

विष्णुरुवाच । क्रीडा सतीरूप धरा प्रभूत्वा गेहं गता चारु पतिव्रतायाः । तामागतां सत्यस्वरूपयुक्ता सा सादरं वाक्यमुवाच धन्या

विष्णुरुवाच—क्रीडया सतीरूपं धृत्वा धरा प्रभुत्वं प्रदर्श्य चारुपतिव्रताया गेहं गता। तामागतां दृष्ट्वा सत्यस्वरूपयुक्ता सा धन्या सादरं वाक्यमुवाच।

Verse 2

वाक्यैः सुपुण्यैः परिपूजिता सा उवाच क्रीडा सुकलां विहस्य । मायानुगं विश्वविमोहनं सती प्रत्युत्तरं सत्यप्रमेयुक्तम्

सुपुण्यैर्वाक्यैः परिपूजिता सा क्रीडया विहस्य सुकलामुवाच। ततः सती मायानुगं विश्वविमोहनं प्रति सत्यप्रमाणयुक्तं प्रत्युत्तरं ददौ।

Verse 3

ममापि भर्ता प्रबलो गुणज्ञो धीरः सविद्यो महिमाप्रयुक्तः । त्यक्त्वा गतः पापतरांसुपुण्यो मामेव नाथः शृणु पुण्यकीर्तिः

ममापि भर्ता प्रबलो गुणज्ञो धीरः सविद्यो महिमान्वितश्च । स मां विहाय पापतरेषु गतः; शृणु नाथ, पुण्यकीर्ते—स एव मम रक्षकः ॥

Verse 4

वाक्यैस्तु पुण्यैरबलास्वभावादाकर्ण्य सर्वं सुकला समुक्तम् । संशुद्धभावां च विचिंत्य चाह कस्माद्गतः सुंदरि तेऽद्य नाथः

पुण्यैर्वचोभिरबलास्वभावात् सुकलासमुक्तं सकलं निशम्य । संशुद्धभावां मनसा विचिन्त्य प्रोवाच—कस्माद्गतः सुन्दरि तेऽद्य नाथः ॥

Verse 5

विहाय ते रूपमतीव सत्यमाचक्ष्व सर्वं भवती सुभर्तुः । ध्यानोपयुक्ता सकलं करोति सखीस्वरूपा गृहमागता मे

विहाय ते रूपमतीव, सत्यं वद सर्वमद्य सुभर्तृवृत्तम् । ध्यानोपयुक्ता सकलं करोति; सखीस्वरूपा गृहमागता मे ॥

Verse 6

क्रीडा बभाषे शृणु सत्यमेतं चरित्रभावं मम भर्त्तुरस्य । अहं प्रिये यस्य सदैव युक्ता यमिच्छते तं प्रतिसांत्वयामि

क्रीडा बभाषे—शृणु सत्यं प्रिये, मम भर्तुश्चरित्रभावः । अहं सदा तस्य यथा यथेष्टे, यमिच्छते तं प्रतिसान्त्वयामि ॥

Verse 7

कर्तुः सुपुण्यं वचनं सुभर्तुर्ध्यानोपयुक्ता सकलं करोमि । एकांतशीला सगुणानुरूपा शुश्रूषयैकस्तमिहैव देवि

देवि, कर्तुः सुभर्तुश्च सुपुण्यं वचनं यथावत् । ध्यानोपयुक्ता सकलं करोमि, एकान्तशीला तमिहैव शुश्रूषे ॥

Verse 8

मम पूर्व विपाकोऽयं संप्रत्येव प्रवर्तते । यतस्त्यक्त्वा गतो भर्त्ता मामेवं मंदभागिनीम्

मम पूर्वकर्मविपाक एष संप्रत्येव फलति; यतो भर्ता मां त्यक्त्वा गतः, एवं मन्दभागिनीं मां परित्यज्य।

Verse 9

सखे न धारये जीवं स्वकीय कायमेव च । पत्याहीनाः कथं नार्यः सुजीवंति च निर्घृणाः

सखे, न धारयेऽहं जीवितं स्वकीयकायमेव च; पत्याहीनाः कथं नार्यः जीवितुं शक्नुवन्ति—दैवस्य निर्दयत्वात्।

Verse 10

रूपशृंगारसौभाग्यं सुखं संपच्च नान्यथा । नारीणां हि महाभागो भर्ता शास्त्रेषु गीयते

रूपं शृङ्गारः सौभाग्यं सुखं सम्पच्च नान्यथा; नारीणां महाभागो भर्तैव शास्त्रेषु गीयते।

Verse 11

तया सर्वं समाकर्ण्य यदुक्तं क्रीडया तदा । सत्यभावं विदित्वा सा मेने संभाषितं तदा

तया तदा क्रीडया यदुक्तं सर्वं समाकर्ण्य, सत्यभावं विदित्वा, तत् संभाषितं सत्यं मेने।

Verse 12

विश्वस्ता सा महाभागा सुकला पतिदेवता । तामुवाच पुनः सर्वमात्मचेष्टानुगं वचः

विश्वस्ता सा महाभागा सुकला पतिदेवता; तामुवाच पुनः सर्वमात्मचेष्टानुगं वचः।

Verse 13

समासेन समाख्यातं पूर्ववृत्तांतमात्मनः । यथा भर्ता गतो यात्रां पुण्यसाधनतत्परः

समासेन मया स्वस्य पूर्ववृत्तान्तः कथितः—यथा मे भर्ता पुण्यसाधनतत्परः सन् तीर्थयात्रां प्रति निर्गतः।

Verse 14

आत्मदुःखं सुसत्यं च तप एव मनस्विनि । बोधिता क्रीडया सा तु समाश्वास्य पतिव्रता

आत्मदुःखं सुसत्यं च तप एव मनस्विनि—इत्येवं क्रीडया बोधिता सा पतिव्रता तं समाश्वास्य सान्त्वयामास।

Verse 15

सूत उवाच । एकदा तु तया प्रोक्तं क्रीडया सुकलां प्रति । सखे पश्य वनं सौम्यं दिव्यवृक्षैरलंकृतम्

सूत उवाच—एकदा सा क्रीडया सुकलां प्रति प्रोवाच—सखे, पश्य सौम्यं वनं दिव्यवृक्षैरलङ्कृतम्।

Verse 16

तत्र तीर्थं परं पुण्यमस्ति पातकनाशनम् । नानावल्लीवितानैश्च सुपुष्पैः परिशोभितम्

तत्र परं पुण्यं तीर्थमस्ति पातकनाशनम्, नानावल्लीवितानैश्च सुपुष्पैः परिशोभितम्।

Verse 17

आवाभ्यामपि गंतव्यं पुण्यहेतोर्वरानने । समाकर्ण्य तया सार्द्धं सुकला मायया तदा

आवाभ्यामपि गन्तव्यं पुण्यहेतोर्वरानने—इति तया श्रुत्वा सुकला तदा मायया तया सार्धं जगाम।

Verse 18

प्रविवेश वनं दिव्यं नंदनोपममेव सा । सर्वर्तुकुसुमोपेतं कोकिलाशतनादितम्

सा नन्दनोपमं दिव्यं वनं प्रविवेश; सर्वर्तुकुसुमोपेतं शतकोकिलनादितम्।

Verse 19

गीयमानं सुमधुरैर्नादैर्मधुकरैरपि । कूजद्भिः पक्षिभिः पुण्यैः पुण्यध्वनिसमाकुलम्

मधुकरैरपि सुमधुरनादैर्गीयमानं, पुण्यैः कूजद्भिः पक्षिभिः पुण्यध्वनिसमाकुलम्।

Verse 20

चंदनादिकवृक्षैश्च सौरभैश्च विराजितम् । सर्वभोगैः सुसंपूर्णं माधव्या माधवेन वै

चन्दनादिवृक्षैः सौरभैश्च विराजितं, सर्वभोगैः सुसम्पूर्णं माधव्या माधवेन च।

Verse 21

रचितं मोहनायैव सुकलायाश्च कारणात् । तया सार्धं प्रविष्टा सा तद्वनं सर्वभावनम्

मोहनायैव रचितं, सुकलायाश्च कारणात्; तया सार्धं सा प्रविष्टा तद्वनं सर्वभावनम्।

Verse 22

ददर्श सौख्यदं पुण्यं मायाभावं न विंदति । वीक्षमाणा वनं दिव्यं तया सह जनेश्वर

सौख्यदं पुण्यं तद्ददर्श, मायाभावं न विवेद; तया सह दिव्यं वनं वीक्षमाणो जनेश्वरः।

Verse 23

शक्रोपि चाभ्ययात्तत्र देवमूर्तिविराजितः । तया दूत्या समं प्राप्तः कामस्तत्र समागतः

तत्र शक्रोऽपि देवमूर्तिविराजमानः समभ्ययात्; तया दूत्या सह तत्र प्राप्तः कामोऽपि समागतः।

Verse 24

सर्वभोगपतिर्भूत्वा कामलीलासमाकुलः । काममाह समाभाष्य एषा सा सुकुला गता

सर्वभोगपतिः सन् कामलीलासमाकुलः; कामं समाभाष्याह—एषा सा सुकुला गता इति।

Verse 25

प्रहरस्व महाभाग क्रीडायाः पुरतः स्थिताम् । मायां कृत्वा समानीता क्रीडया तव संनिधौ

प्रहरस्व महाभाग क्रीडायाः पुरतः स्थिताम्; मायां कृत्वा क्रीडया तव संनिधौ समानीता।

Verse 26

पौरुषं दर्शयाद्यैव यद्यस्ति कुरु निश्चितम् । काम उवाच । आत्मरूपं दर्शयस्व चतुरं लीलयान्वितम्

पौरुषं दर्शयाद्यैव यद्यस्ति कुरु निश्चितम्। काम उवाच—आत्मरूपं दर्शयस्व चतुरं लीलयान्वितम्।

Verse 27

येनाहं प्रहराम्येतां पंचबाणैः सहस्रदृक् । इंद्र उवाच । क्वास्ते ते पौरुषं मूढ येन लोकं विडंबसे

येनाहं प्रहराम्येतां पञ्चबाणैः सहस्रदृक्। इन्द्र उवाच—क्व ते पौरुषं मूढ येन लोकं विडम्बसे?

Verse 28

ममाधारपरोभूत्वा योद्धुमिच्छसि सांप्रतम् । काम उवाच । तेनापि देवदेवेन महादेवेन शूलिना

ममाधारपरोभूत्वा योद्धुमिच्छसि सांप्रतम् । काम उवाच । तेनापि देवदेवेन महादेवेन शूलिना

Verse 29

पूर्वमेव हृतं रूपं ममकायो न विद्यते । इच्छाम्यहं यदा नारीं हंतुं शृणुष्व सांप्रतम्

पूर्वमेव हृतं रूपं ममकायो न विद्यते । इच्छाम्यहं यदा नारीं हंतुं शृणुष्व सांप्रतम्

Verse 30

पुंसां कायं समाश्रित्य आत्मरूपं प्रदर्शये । पुमांसं वा सहस्राक्ष नार्याः कार्यं समाश्रये

पुंसां कायं समाश्रित्य आत्मरूपं प्रदर्शये । पुमांसं वा सहस्राक्ष नार्याः कार्यं समाश्रये

Verse 31

पूर्वदृष्टा यदा नारी तामेव परिचिंतयेत् । चिंत्यमानस्य पुंसस्तु नार्यारूपं पुनःपुनः

पूर्वदृष्टा यदा नारी तामेव परिचिंतयेत् । चिंत्यमानस्य पुंसस्तु नार्यारूपं पुनःपुनः

Verse 32

अदृष्टं तु समाश्रित्य पुंसमुन्मादयाम्यहम् । तथाप्युन्मादयाम्येवं नारीरूपं न संशयः

अदृष्टं तु समाश्रित्य पुंसमुन्मादयाम्यहम् । तथाप्युन्मादयाम्येवं नारीरूपं न संशयः

Verse 33

संस्मरणात्स्मरो नाम मम जातं सुरेश्वर । तां दृष्ट्वा तादृशोरंग वस्तुरूपं समाश्रये

सुरेश्वर! संस्मरणमात्रात् मम हृदि ‘स्मर’ इति कामो जातः। तां दृष्ट्वा, हे उरगाङ्ग! अहं वस्तुनः सत्यस्वरूपमेव शरणं समाश्रये।

Verse 34

आत्मतेजः प्रकाशेन बाध्यबाधकतां व्रजेत् । नारीरूपं समाश्रित्य धीरं पुरुषं प्रमोहयेत्

आत्मतेजःप्रकाशेन बध्यबाधकतां व्रजेत्; तथापि नारीरूपं समाश्रित्य धीरं पुरुषमपि प्रमोहयेत्।

Verse 35

पुरुषं तु समाश्रित्य भावयामि सुयोषितम् । रूपहीनोस्मि हे इंद्र अस्मद्रूपं समाश्रयेत्

पुरुषं तु समाश्रित्य भावयामि सुयोषितम्। रूपहीनोऽस्मि हे इन्द्र, अस्मद्रूपं समाश्रयेत्।

Verse 36

तवरूपं समाश्रित्य तां साधये यथेप्सिताम् । एवमुक्त्वा स देवेंद्रं कायं तस्य महात्मनः

तवरूपं समाश्रित्य तां साधये यथेप्सिताम्। एवमुक्त्वा स देवेंद्रं तस्य महात्मनः कायं समाविशत्।

Verse 37

सखासौ माधवस्यापि समाश्रित्य सुमायुधः

सखासौ माधवस्यापि समाश्रित्य सुमायुधः।

Verse 38

तामेव हंतुं कुसुमायुधोपि साध्वीं सुपुण्यां कृकलस्य भार्याम् । समुत्सुकस्तिष्ठति बाणलक्षं तस्याश्च कायं नयनैर्विलोक्य

तां साध्वीं सुपुण्यां कृकलस्य भार्यां हन्तुं कुसुमायुधोऽपि समुत्सुकः। तस्याश्च कायं नयनैर्विलोक्य बाणलक्षं कृत्वा तिष्ठति सन्नद्धः॥

Verse 57

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे सप्तपंचाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः॥