Adhyaya 54

Verse 1

विष्णुरुवाच । एवमुक्ता गता दूती तया सुकलया तदा । समासेन सुसंप्रोक्तमवधार्य पुरंदरः

विष्णुरुवाच—एवमुक्ता सा दूती तदा सुकलया सह गता। समासेन सुसंप्रोक्तं वचनं सम्यगवधार्य पुरंदरः।

Verse 2

तदर्थं भाषितं तस्याः सत्यधर्मसमन्वितम् । आलोच्य साहसं धैर्यं ज्ञानमेव पुरंदरः

तस्याः तदर्थं भाषितं सत्यधर्मसमन्वितं वचः समालोच्य पुरंदरः। तस्यां साहसं धैर्यं ज्ञानमेव च सम्यगददर्श।

Verse 3

ईदृशं हि वदेत्का हि नारी भूत्वा महीतले । योगरूपं सुसंशिष्टं न्यायोदैः क्षालितं वचः

ईदृशं वचनं कः खलु नारीभूत्वा महीतले वदेत्। योगरूपं सुसंशिष्टं न्यायोदकैः क्षालितं वचः।

Verse 4

पवित्रेयं महाभागा सत्यरूपा न संशयः । त्रैलोक्यस्य समस्तस्य धुरं धर्तुं भवेत्क्षमा

पवित्रेयं महाभागा सत्यरूपा न संशयः। त्रैलोक्यस्य समस्तस्य धुरं धर्तुं भवेत्क्षमा।

Verse 5

एतदर्थं विचार्यैव जिष्णुः कंदर्पमब्रवीत् । त्वया सह गमिष्यामि द्रष्टुं तां कृकलप्रियाम्

एतदर्थं विचार्यैव जिष्णुः कंदर्पमब्रवीत्—त्वया सह गमिष्यामि द्रष्टुं तां कृकलप्रियाम्।

Verse 6

प्रत्युवाच सहस्राक्षं मन्मथो बलदर्पितः । गम्यतां तत्र देवेश यत्रास्ते सा पतिव्रता

प्रत्युवाच सहस्राक्षं मन्मथो बलदर्पितः । गम्यतां तत्र देवेश यत्रास्ते सा पतिव्रता

Verse 7

मानं वीर्यं बलं धैर्यं तस्याः सत्यं पतिव्रतम् । गत्वाहं नाशयिष्यामि कियन्मात्रा सुरेश्वर

मानं वीर्यं बलं धैर्यं तस्याः सत्यं पतिव्रतम् । गत्वाहं नाशयिष्यामि कियन्मात्रा सुरेश्वर

Verse 8

समाकर्ण्य सहस्राक्षो वचनं मन्मथस्य च । भो भोनंग शृणुष्व त्वमधिकं भाषितं मुधा

समाकर्ण्य सहस्राक्षो वचनं मन्मथस्य च । भो भोनंग शृणुष्व त्वमधिकं भाषितं मुधा

Verse 9

सुदृढा सत्यवीर्येण सुस्थिरा धर्मकर्मभिः । सुकलेयमजेया वै तत्र ते पौरुषं नहि

सुदृढा सत्यवीर्येण सुस्थिरा धर्मकर्मभिः । सुकलेयमजेया वै तत्र ते पौरुषं नहि

Verse 10

इत्याकर्ण्य ततः क्रुद्धो मन्मथस्त्विन्द्रमब्रवीत् । ऋषीणां देवतानां च बलं मया प्रणाशितम्

इत्याकर्ण्य ततः क्रुद्धो मन्मथस्त्विन्द्रमब्रवीत् । ऋषीणां देवतानां च बलं मया प्रणाशितम्

Verse 11

अस्या बलं कियन्मात्रं भवता मम कथ्यते । पश्यतस्तव देवेश नाशयिष्यामि तां स्त्रियम्

अस्याः शक्तिः कियन्मात्रा भवता मम कथ्यताम्। पश्यतस्तव देवेश तां स्त्रियमहं नाशयिष्यामि॥

Verse 12

नवनीतं यथा चाग्नेस्तेजो दृष्ट्वा द्रवं व्रजेत् । तथेमां द्रावयिष्यामि स्वेन रूपेण तेजसा

नवनीतं यथा वह्नेस्तेजो दृष्ट्वा द्रवं व्रजेत्। तथेमां स्वस्वरूपस्य तेजसा द्रावयिष्यामि॥

Verse 13

गच्छ तत्र महत्कार्यमुपस्थं सांप्रतं ध्रुवम् । कस्मात्कुत्ससि मे तेजस्त्रैलोक्यस्य विनाशनम्

गच्छ तत्र महत्कार्यमुपस्थितं ध्रुवं क्षणात्। कस्मात्कुत्ससि मे तेजस्त्रैलोक्यविनाशनम्॥

Verse 14

विष्णुरुवाच । आकर्ण्य वाक्यं तु मनोभवस्य एतामसाध्यां तव कामजाने । धैर्यं समुद्यम्य च पुण्यदेहां पुण्येन पुण्यां बहुपुण्यचाराम्

विष्णुरुवाच। आकर्ण्य वाक्यं मनोभवस्य कामजाने, तवैतदसाध्यमिति। धैर्यं समुद्धृत्य पुण्यदेहा पुण्येन पुण्यां बहुपुण्यचारामभवत्॥

Verse 15

पश्यामि ते पौरुषमुग्रवीर्यमितो हि गत्वा तु धनुष्मता वै । तेनापि सार्धं प्रजगाम भूयो रत्या च दूत्या च पतिव्रतां ताम्

पश्यामि ते पौरुषमुग्रवीर्यम्; इतो हि गत्वा धनुष्मता सह। तेनैव सार्धं पुनरेव जगाम रत्या च दूत्या च पतिव्रतां ताम्॥

Verse 16

एकां सुपुण्यां स्वगृहस्थितां तां ध्यानेन पत्युश्चरणे नियुक्ताम् । यथा सुयोगी प्रविधाय चित्तं विकल्पहीनं न च कल्पयेत

सा एकैव सुपुण्या स्वगृहस्थिताऽपि ध्यानेन पत्युश्चरणयोर्नियुक्ता । यथा सुयोगी मनः सम्यगाधाय विकल्पहीना न किञ्चित्कल्पयेत् ॥

Verse 17

अत्यद्भुतं रूपमनंततेजोयुतं चकाराथ सतीप्रमोहम् । नीलांचितं भोगयुतं महात्मा झषध्वजश्चैव पुरंदरश्च

ततः स महात्माऽत्यद्भुतं रूपमनन्ततेजोयुतं निर्ममे, येन सतीऽपि विस्मयमाप । नीलाञ्चितं भूषणभोगयुक्तं, तत्रैव झषध्वजः पुरन्दरश्च ॥

Verse 18

दृष्ट्वा सुलीलं पुरुषं महांतं चरंतमेवं परिकामभावम् । जाया हि वैश्यस्य महात्मनस्तु मेने न सा रूपयुतं गुणज्ञम्

तं महान्तं सुलीलं पुरुषं परिकामभावेन चरन्तं दृष्ट्वा, तस्य महात्मनो वैश्यस्य जाया नैनं रूपयुतं गुणज्ञं मेने ॥

Verse 19

अंभो यथा पद्मदले गतं वै प्रयाति मुक्ताफलकस्य कीर्तिम् । तद्वत्स्वभावः परिसत्ययुक्तो जज्ञे च तस्यास्तु पतिव्रतायाः

यथा पद्मदले स्थितमम्भो मुक्ताफलकीर्तिं लभते, तथा तस्याः पतिव्रतायाः परिसत्ययुक्तः स्वभावोऽभवत् ॥

Verse 20

अनेन दूती परिप्रेषिता पुरा यामां युवत्या ह गुणज्ञमेनम् । लीलास्वरूपं बहुधात्मभावं ममैष सर्वं परिदर्शयेच्च

अनेन पुरा दूती मम प्रति प्रेषिता—युवत्या तया गुणज्ञमेनं प्रति । लीलास्वरूपं बहुधात्मभावं मदीयं सर्वं परिदर्शयेत् इति ॥

Verse 21

ममैव कालं प्रबलं विचिंत्यागतो हि मे कांतगुणैश्च सत्खलः । रत्यासमेतस्तु कथं च जीवेत्सत्याश्मभारेण प्रमर्दितश्च

ममैव कालः प्रबल इति विचिन्त्य स खलः कान्तगुणैर्मोहितो मम समीपमागात्। रत्यासक्तः स कथं जीवेत्—सत्याश्मभारप्रमर्दित इव शिलया निपीडितः॥

Verse 22

ममापि भावं परिगृह्य कांतो जीवेत्कियान्वापि सुबुद्धियुक्तः । शून्यो हि कायो मम चास्ति सद्यश्चेष्टाविहीनो मृतकल्प एव

ममापि भावं परिगृह्य कान्तो यद्यपि सुबुद्धियुक्तः कियानपि जीवेत्। मम तु कायः शून्य इव सद्यः, चेष्टाविहीनो मृतकल्प एव॥

Verse 23

कायस्य ग्रामस्य प्रजाः प्रनष्टाः सुविक्रियाख्यं परिगृह्य कर्म । ममाधिकेनापि समं सुकांतं स ऊर्द्ध्वशोभामनयच्च कामः

कायग्रामस्य प्रजाः प्रनष्टाः सन् स सुविक्रियाख्यं कर्म परिगृह्य। कामोऽपि ममाधिकः सन् सुकान्तं सुन्दरं ऊर्ध्वशोभामनयत्॥

Verse 24

यदामृतो बलवान्हर्षयुक्तः स्वयंदृशा वै परिनृत्यमानः । तथा अनेनापि प्रभाषयेद्भुतं यो मां हि वाञ्छत्यपि भोक्तुकामः

यदामृतं बलवत् हर्षयुक्तं स्वयंदृशा नृत्यमिवाभाति। तथैवानेनापि अद्भुतं प्रभाषयेत्—यो मां वाञ्छति भोक्तुकामः॥

Verse 25

एवं विचार्यैव तदा महासती सत्याख्यरज्ज्वा दृढबद्धचेतना । गृहं स्वकीयं प्रविवेश सा तदा तत्तस्यभावं नियमेन वेत्तुम्

एवं विचार्य तदा महासती सत्याख्यरज्ज्वा दृढबद्धचेतना। स्वगृहं प्रविवेश सा तदा तस्य भावं नियमेन वेत्तुम्॥

Verse 54

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रेचतुःपंचाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।