Adhyaya 48
The Story of Sukalā (Episode: Ugrasena and Padmāvatī’s Return to Vidarbha)
मथुराया विदर्भदेशस्य च मध्येऽस्मिन्नध्याये उग्रसेनः आदर्शो यादवाधिपतिरिति निरूप्यते। राजधर्मस्य स्वरूपं चोच्यते—धर्मार्थकामेषु कौशलम्, वेदविद्या, बलम्, दानशीलता, विवेकश्च राजलक्षणानि इति। विदर्भे सत्यकेतोर् दुहिता पद्माक्षी पद्मावती वा सत्यशीलत्वेन स्त्रीधर्मगुणैश्च प्रशस्यते; सा उग्रसेनेन परिणीयते, उभयोः परस्परानुरागः स्फुटीकृतः। अनन्तरं सत्यकेतुः सह राण्या दुहितरं द्रष्टुं कामयते; दूताः प्रेष्यन्ते। उग्रसेनः हर्षेण तदनुज्ञां दत्त्वा पद्मावतीं सत्कारपूर्वकं पितृगृहं प्रेषयति। तत्र सा दानैः पूज्यते, सखिभिः सह परिचितेषु स्थलेषु विहरन्ती सुखेन वसति; श्वशुरगृहेभ्यः पितृगृहस्य दुर्लभसौख्यं कथ्यते, ततोऽस्या निश्चिन्तवृत्तिरपि वर्ण्यते।
Shlokas
Verse 1
ब्राह्मण्युवाच । माथुरे विषये रम्ये मथुरायां नृपोत्तमः । उग्रसेनेति विख्यातो यादवः परवीरहा
ब्राह्मण्युवाच—माथुरे रम्ये विषये मथुरानगरे नृपोत्तमो यादवोऽस्ति, उग्रसेन इति विख्यातः, परवीरहन्ता।
Verse 2
सर्वधर्मार्थतत्त्वज्ञो वेदज्ञः श्रुतवान्बली । दाता भोक्ता गुणग्राही सद्गुणान्वेत्ति भूपतिः
स भूपतिः सर्वधर्मार्थतत्त्वज्ञो वेदविद् श्रुतवान् बलवान्; दाता, यथोचितभोक्ता, गुणग्राही, सद्गुणविवेकी च।
Verse 3
राज्यं चकार मेधावी प्रजा धर्मेण पालयेत् । एवं स च महातेजा उग्रसेनः प्रतापवान्
स मेधावी राज्यं चकार, प्रजाः धर्मेण पालयामास; एवं महातेजाः प्रतापवान् उग्रसेनः समभवत्।
Verse 4
वैदर्भे विषये पुण्ये सत्यकेतुः प्रतापवान् । तस्य कन्या महाभागा पद्माक्षी कमलानना
वैदर्भे पुण्ये विषये सत्यकेतुर्नाम प्रतापवान् आसीत्; तस्य कन्या महाभागा पद्माक्षी कमलानना।
Verse 5
नाम्ना पद्मावती नाम सत्यधर्मपरायणा । सा तु स्त्रीणां गुणैर्युक्ता द्वितीयेव समुद्रजा
सा पद्मावतीति नाम्ना ख्याता, सत्यधर्मपरायणा; स्त्रीगुणैः सम्यग्युक्ता, द्वितीयेव समुद्रजा लक्ष्मीः।
Verse 6
वैदर्भी शुशुभे राजन्स्वगुणैः सत्यकारणैः । माथुर उग्रसेनस्तु उपयेमे सुलोचनाम्
वैदर्भी राजन् स्वगुणैः सत्यनिबद्धैः शुशुभे; माथुरोऽपि उग्रसेनः सुलोचनां तामुपयेमे।
Verse 7
तया सह महाभाग सुखं रेमे प्रतापवान् । अतिप्रीतो गुणैस्तस्यास्तया सह सुखीभवेत्
तया सह महाभागः प्रतापवान् सुखं रेमे; तस्याः गुणैः अतिप्रीतः स तया सह सुखी बभूव।
Verse 8
तस्याः स्नेहेन प्रीत्या च संमुग्धो माथुरेश्वरः । पद्मावती महाभागा तस्य प्राणप्रियाभवत्
तस्याः स्नेहेन प्रीत्या च संमुग्धो माथुरेश्वरः; पद्मावती महाभागा तस्य प्राणप्रिया बभूव।
Verse 9
तया विना न बुभुजे तया सह प्रक्रीडयेत् । तया विना न सेवेत परमं सुखमेव सः
तया विना न बुभुजे, तया सह प्रक्रीडयेत्; तया विना न सेवेत, परमं सुखमेव सः।
Verse 10
एवं प्रीतिकरौ जातौ परस्परमनुत्तमौ । स्नेहवंतौ द्विजश्रेष्ठ सुखसंप्रीतिदायकौ
एवं प्रीतिकरौ जातौ परस्परमनुत्तमौ; स्नेहवन्तौ द्विजश्रेष्ठ सुखसंप्रीतिदायकौ।
Verse 11
सत्यकेतुश्च राजेंद्रः सस्मार स पद्मावतीम् । स्वसुतां तां महाभागो माता तस्याः सुदुःखिता
सत्यकेतुर्नृपेन्द्रः स पद्मावतीं स्वसुतां स्मरन् । महाभागोऽपि तां स्मृत्वा तन्माता शोकसागरमगात् ॥
Verse 12
स दूतान्प्रेषयामास वैदर्भो मथुरां प्रति । उग्रसेनं नृवीरेंद्रं सादरेण द्विजोत्तम
वैदर्भो नृपतिः पश्चाद् दूतान् प्रेषयदादरात् । मथुरां प्रति विप्रेन्द्र उग्रसेनं नृवीरवरम् ॥
Verse 13
उग्रसेनं महाराजं स दूतो वाक्यमब्रवीत् । विदर्भाधिपतिर्वीरो भक्त्या स्नेहेन नंदयन्
उग्रसेनं महाराजं दूतः स वचनं जगौ । विदर्भाधिपतिर्वीरो भक्त्या स्नेहेन नन्दयन् ॥
Verse 14
आत्मनः कुशलं ब्रूते भवतां परिपृच्छति । सत्यकेतुर्महाराज त्वामेवं परिपृष्टवान्
आत्मनः कुशलं ब्रूते भवतां परिपृच्छति । सत्यकेतुर्महाराज त्वामेवं परिपृष्टवान् ॥
Verse 15
दर्शनाय प्रेषयस्व सुतां पद्मावतीं मम । यदि त्वं मन्यसे नाथ प्रीतिस्नेहं हितस्य च
दर्शनाय मम सुतां पद्मावतीं प्रेषय प्रभो । यदि मे प्रीतिस्नेहं च हितं च मन्यसे दृढम् ॥
Verse 16
प्रेषयस्व महाभागां प्रियां प्रीतिकरां तव । औत्कण्ठ्येन महाराज स सोत्कंठेन वर्तते
प्रेषयस्व महाभागां तव प्रियां प्रीतिकरीं च। महाराज, औत्कण्ठ्यवशात् स सोत्कण्ठ एव वर्तते॥
Verse 17
समाकर्ण्य ततो वाक्यमुग्रसेनो नृपोत्तमः । प्रीत्या स्नेहेन तस्यापि सत्यकेतोर्महात्मनः
तद्वाक्यं समाकर्ण्य उग्रसेनो नृपोत्तमः। सत्यकेतौ महात्मनि प्रीत्या स्नेहेन चाभवत्॥
Verse 18
दाक्षिण्येन च विप्रेंद्र प्रेषयामास भूपतिः । पद्मावतीं प्रियां भार्यामुग्रसेनः प्रतापवान्
दाक्षिण्येन च विप्रेन्द्र प्रेषयामास भूपतिः। उग्रसेनः प्रतापवान् पद्मावतीं प्रियभार्य्यां॥
Verse 19
प्रेषितानेन राजेंद्र गता पद्मावती स्वकम् । पूर्वं गृहं सती सा तु महाहर्षेण संकुला
प्रेषितानेन राजेन्द्र गता पद्मावती स्वकम्। पूर्वं गृहं सती सा तु महाहर्षेण संकुला॥
Verse 20
पितृपूर्वं कुटुंबं तु ददृशे चारुमंगला । पितुः पादौ ननामाथ शिरसा सत्यतत्परा
पितृपूर्वं कुटुम्बं तु ददर्श चारुमङ्गला। पितुः पादौ ननामाथ शिरसा सत्यतत्परा॥
Verse 21
आगतायां महाराजा पद्मावत्यां द्विजोत्तम । हर्षेण महताविष्टो विदर्भाधिपतिर्नृपः
आगतायां पद्मावत्यां महाराज, द्विजोत्तम! विदर्भाधिपतिर्नृपो महता हर्षेण समाविष्टोऽभवत्।
Verse 22
वर्द्धिता दानमानैश्च वस्त्रालंकारभूषणैः । पद्मावती सुखेनापि पितुर्गेहे प्रवर्तते
दानमानैश्च मानैश्च वर्धिता, वस्त्रालंकारभूषणैः समुपेता; पद्मावती सुखेनैव पितुर्गेहे निवसन्ती प्रवर्तते।
Verse 23
सखीभिः सहिता सा तु निःशंका परिवर्तते । रमते सा तदा तत्र यथापूर्वं तथैव च
सा तु सखीभिः सहिता निःशङ्का परिवर्तते; तत्र तदा यथापूर्वं तथैव रमते शुभा।
Verse 24
गृहे वने तडागेषु प्रासादे च तथैव सा । पुनर्बालेव भूता सा निर्लज्जा संप्रवर्तते
गृहे वने तडागेषु प्रासादेषु तथैव च; सा पुनर्बालेव भूत्वा निर्लज्जा संप्रवर्तते।
Verse 25
निःशंका वर्तते विप्र सखीभिः सह सर्वदा । पतिव्रता महाभागा हर्षेण महतान्विता
निःशङ्का वर्तते विप्र सखीभिः सह सर्वदा; पतिव्रता महाभागा महता हर्षेण समन्विता।
Verse 26
सुखं तु पितृगेहस्य दुर्लभं श्वशुरे गृहे । एवं ज्ञात्वा तदा रेमे कदा ईदृग्भविष्यति
पितृगेहे यत् सुखं तद् श्वशुरगृहे दुर्लभम्। इति ज्ञात्वा सा तदा रेमे—“कदा नु पुनरेवंविधो भावो भविष्यति” इति।
Verse 27
अनेन मोहभावेन क्रीडालुब्धा वरानना । सखीभिः सहिता नित्यं वनेषूपवने तदा
अनेन मोहभावेन क्रीडालुब्धा वरानना। सखीभिः सहिता नित्यं वनेषूपवनेषु चचार सा तदा॥
Verse 48
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रेऽष्टचत्वारिंशोऽध्यायः
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रेऽष्टचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः॥