Adhyaya 18

Verse 1

सोमशर्मोवाच । पूर्वजन्मकृतं पापं त्वयाख्यातं च मे मुने । शूद्रत्वेन तु विप्रेन्द्र मयैव परिवर्जितम्

सोमशर्मोवाच—मुने, पूर्वजन्मकृतं पापं त्वया मे कथितम्; विप्रेन्द्र, शूद्रत्वं तु मयैव परित्यक्तम्।

Verse 2

विप्रत्वं हि मया प्राप्तं तत्कथं द्विजसत्तम । तत्सर्वं कारणं ब्रूहि ज्ञानविज्ञानपंडित

विप्रत्वं हि मया प्राप्तम्; तत्कथं, द्विजसत्तम? तत्सर्वं कारणं ब्रूहि, ज्ञानविज्ञानपण्डित।

Verse 3

वसिष्ठ उवाच । यत्त्वया चेष्टितं पूर्वं कर्मधर्माश्रितंद्विज । तदहं संप्रवक्ष्यामि श्रूयतां यदि मन्यसे

वसिष्ठ उवाच—हे द्विज! त्वया पूर्वं यत् कर्मधर्माश्रितं चेष्टितं कृतं, तदहं सम्यक् प्रवक्ष्यामि; यदि मन्यसे तर्हि श्रूयताम्।

Verse 4

ब्राह्मणः कश्चिदनघः सदाचारः सुपंडितः । विष्णुभक्तस्तु धर्मात्मा नित्यं विष्णुपरायणः

कश्चिद् अनघो ब्राह्मणः सदाचारः सुपण्डितः; विष्णुभक्तो धर्मात्मा नित्यं विष्णुपरायण एव आसीत्।

Verse 5

यात्राव्याजेन तीर्थानां भ्रमत्येकः समेदिनीम् । अटमानः समायातस्तव गेहं महामतिः

यात्राव्याजेन तीर्थानां स एकः समेदिनीं भ्रमन् अटमानः, महामतिः, अद्य तव गेहं समायातः।

Verse 6

याचितं स्थानमेकं वै वासार्थं द्विजसत्तम । तवैव भार्यया दत्तं त्वया च सह पुत्रकैः

द्विजसत्तम! वासार्थं याचितं स्थानमेकं वै; तव भार्यया एव दत्तं, त्वया च पुत्रकैः सह अनुमोदितम्।

Verse 7

एयतामेयतां ब्रह्मन्सुखेन सुगृहे मम । वैष्णवं ब्राह्मणं पुण्यमित्युवाच पुनः पुनः

“एयताम् एयताम् ब्रह्मन्, सुखेन मम सुगृहे प्रविश”—इति स पुनः पुनः उवाच; “वैष्णवो ब्राह्मणः पुण्यः” इति च।

Verse 8

सुखेन स्थीयतामत्र गृहोयं तव सुव्रत । अद्य धन्योस्म्यहं पुण्यमद्य तीर्थमहं गतः

सुव्रत, सुखेनात्र स्थीयताम्; अयं गृहः तव एव। अद्याहं धन्योऽस्मि; अद्य पुण्यं प्राप्तम्, यतोऽद्य तीर्थं प्राप्तवान्।

Verse 9

अद्य तीर्थफलं प्राप्तं तवांघ्रिद्वयदर्शनात् । गवां स्थानं वरं पुण्यं निवासाय निवेदितम्

अद्य तवाङ्घ्रिद्वयदर्शनात् तीर्थफलं समग्रं प्राप्तम्। गवां निवासाय वरं पुण्यं स्थानं च निवेदितम्।

Verse 10

अंगसंवाहनं कृत्वा पादौ चैव प्रमर्दितौ । क्षालितौ चपुनस्तोयैः स्नातः पादोदकेन हि

अङ्गसंवाहनं कृत्वा पादौ च सुसंप्रमर्द्य, पुनस्तोयैः क्षालयित्वा, पादोदकेन स्नात इव शुद्धो भवति।

Verse 11

सद्यो घृतं दधिक्षीरमन्नं तक्रं प्रदत्तवान् । तस्मै च ब्राह्मणायैव भवानित्थं महात्मने

सद्यः घृतं दधि क्षीरम् अन्नं तक्रं च प्रदत्तवान्; एवं स महात्मने तस्मै ब्राह्मणाय भवान् इथ्थं दत्तवान्।

Verse 12

एवं संतोषितो विप्रस्त्वया च सह भार्यया । पुत्रैः सार्धं महाभागो वैष्णवो ज्ञानपंडितः

एवं त्वया भार्यया च सह संतोषितो विप्रः, पुत्रैः सार्धं महाभागो वैष्णवो ज्ञानपण्डितः (अवसत्)।

Verse 13

अथ प्रभाते संप्राप्ते दिने पुण्ये सुभाग्यदे । आषाढस्य तु शुद्धस्यैकादशी पापनाशनी

अथ प्रभाते संप्राप्ते दिने पुण्ये सुभाग्यदे । आषाढस्य शुक्लपक्षे पापनाशिन्येकादशी समभवत् ॥

Verse 14

तस्मिन्दिने सुसंप्राप्ता सर्वपातकनाशिनी । यस्यां देवो हृषीकेशो योगनिद्रां प्रगच्छति

तस्मिन्दिने सुसंप्राप्ता सर्वपातकनाशिनी । यस्यां देवो हृषीकेशो योगनिद्रां प्रगच्छति ॥

Verse 15

तां प्राप्य च ततो लोकास्तत्यजुर्बुद्धिपंडिताः । गृहस्य सर्वकर्माणि विष्णुध्यानरता द्विज

तां प्राप्य च ततो लोकास्तत्यजुर्बुद्धिपण्डिताः । गृहस्य सर्वकर्माणि विष्णुध्यानरता द्विज ॥

Verse 16

उत्सवं परमं चक्रुर्गीतमंगलवादनैः । स्तुवंति ब्राह्मणाः सर्वे वेदैः स्तोत्रैः सुमंगलैः

उत्सवं परमं चक्रुर्गीतमङ्गलवादनैः । स्तुवन्ति ब्राह्मणाः सर्वे वेदैः स्तोत्रैः सुमङ्गलैः ॥

Verse 17

एवं महोत्सवं प्राप्य स च ब्राह्मणसत्तमः । तस्मिन्दिने स्थितस्तत्र संप्राप्तं समुपोषणम्

एवं महोत्सवं प्राप्य स च ब्राह्मणसत्तमः । तस्मिन्दिने स्थितस्तत्र संप्राप्तं समुपोषणम् ॥

Verse 18

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । ऐंद्रे सुमनोपाख्याने अष्टादशोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे पञ्चपञ्चाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखण्डे ऐन्द्रे सुमनोपाख्यानेऽष्टादशोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 19

श्रुते तस्मिन्महापुण्ये भार्या पुत्रैस्तु प्रेरितः । संसर्गादस्य विप्रस्य व्रतमेतत्समाचर

श्रुते तस्मिन्महापुण्ये भार्यापुत्रैस्तु प्रेरितः। संसर्गादस्य विप्रस्य व्रतमेतत्समाचरत्॥

Verse 20

तदाकर्ण्य महद्वाक्यं सर्वपुण्यप्रदायकम् । व्रतमेतं करिष्यामि इति निश्चितमानसः

तदाकर्ण्य महद्वाक्यं सर्वपुण्यप्रदायकम्। व्रतमेतत्करिष्यामीति निश्चितमानसः॥

Verse 21

भार्या पुत्रैः समं गत्वा नद्यां स्नानं कृतं त्वया । हृष्टेन मनसा विप्र पूजितो मधुसूदनः

भार्यापुत्रैः समं गत्वा नद्यां स्नानं कृतं त्वया। हृष्टेन मनसा विप्र पूजितो मधुसूदनः॥

Verse 22

सर्वोपहारैः पुण्यैश्च गंधधूपादिभिस्तथा । रात्रौ जागरणं कृत्वा नृत्यगीतादिभिस्तथा

सर्वोपहारैः पुण्यैश्च गन्धधूपादिभिस्तथा। रात्रौ जागरणं कृत्वा नृत्यगीतादिभिस्तथा॥

Verse 23

ब्राह्मणस्य प्रसंगेन नद्यां स्नानं पुनः कृतम् । पूजितो देवदेवेशः पुष्पधूपादिमंगलैः

ब्राह्मणसङ्गतिवशात् पुनर्नद्यां स्नानं कृतम् । पुष्पधूपादिमङ्गलैः देवदेवेशः सम्यक् पूजितः ॥

Verse 24

भक्त्या प्रणम्य गोविंदं स्नापयित्वा पुनः पुनः । निर्वापं तादृशं दत्तं ब्राह्मणाय महात्मने

भक्त्या गोविन्दं प्रणम्य स्नापयित्वा पुनः पुनः । तादृशं निर्वापं दत्तं ब्राह्मणाय महात्मने ॥

Verse 25

भक्त्या प्रणम्य तं विप्रं दत्ता तस्मै सुदक्षिणा । कृतवान्पारणं विप्र पुत्रैर्भार्यादिभिः समम्

भक्त्या तं विप्रं प्रणम्य तस्मै सुदक्षिणा दत्ता । ततः स विप्रः पुत्रभार्यादिभिः समं पारणं कृतवान् ॥

Verse 26

प्रेषितो भक्तिपूर्वेण सद्भावेन त्वयैव सः । एवं व्रतं समाचीर्णं त्वया वै द्विजसत्तम

त्वयैव स भक्तिपूर्वं सद्भावेन प्रेषितः । एवं त्वया व्रतं सम्यक् समाचीर्यं द्विजसत्तम ॥

Verse 27

संगत्या ब्राह्मणस्यैव विष्णोश्चैव प्रसादतः । भवान्ब्राह्मणतां प्राप्तः सत्यधर्मसमन्वितः

ब्राह्मणसङ्गत्या विष्णोः प्रसादेन च केवलम् । भवान् ब्राह्मणतां प्राप्तः सत्यधर्मसमन्वितः ॥

Verse 28

तस्य व्रतस्य भावेन त्वया प्राप्तं महत्कुलम् । भूसुराणां महाप्राज्ञं सत्यधर्मसमाविलम्

तस्य व्रतस्य शुद्धभावेन त्वया महत्कुलं प्राप्तम्। भूसुराणां मध्ये महाप्राज्ञं सत्यधर्मसमन्वितं च।

Verse 29

तस्मै तु ब्राह्मणायैव वैष्णवाय महात्मने । श्रद्धया सत्यभावेन दत्तमन्नं सुसंस्कृतम्

तस्मै ब्राह्मणायैव वैष्णवाय महात्मने। श्रद्धया सत्यभावेन सुसंस्कृतमन्नं दत्तम्।

Verse 30

तस्य दानस्य भावेन मिष्टान्नमुपतिष्ठति । महामोहैः प्रमुग्धो हि तृष्णया व्यापितं मनः

तस्य दानस्य भावेन मिष्टान्नमुपतिष्ठति। महामोहैः प्रमुग्धस्य तृष्णया व्यापितं मनः।

Verse 31

पूर्वजन्मनि ते विप्र अर्थमेव प्रसंचितम् । न दत्तं ब्राह्मणेभ्यो हि दीनेष्वन्येषु वै त्वया

पूर्वजन्मनि हे विप्र त्वया अर्थ एव सञ्चितः। ब्राह्मणेभ्यो न दत्तं हि दीनेष्वन्येषु चापि वै।

Verse 32

दारेषु पुत्रलोभेन म्रियमाणेन वै तदा । तस्य पापस्य भावेन दारिद्रं त्वामुपाविशत्

दारेषु पुत्रलोभेन म्रियमाणेन वै तदा। तस्य पापस्य भावेन दारिद्र्यं त्वामुपाविशत्।

Verse 33

पुत्रलोभं परित्यज्य स्नेहं त्यक्त्वा प्रदूरतः । अपुत्रवान्भवाञ्जातस्तस्य पापस्य वै फलम्

पुत्रलोभं परित्यज्य स्नेहं च दूरतो त्यक्त्वा त्वमपुत्रवान् जातः—तस्य पापस्यैवेदं फलम्।

Verse 34

सुपुत्रं च कुलं विप्र धनधान्यवरस्त्रियः । सुजन्ममरणं चैव सुभोगाः सुखमेव च

विप्र! सुपुत्रं च कुलं, धनधान्यं वरस्त्रियः; सुजन्ममरणं चैव, सुभोगाः सुखमेव च।

Verse 35

राज्यं स्वर्गश्च मोक्षश्च यद्यद्दुर्लभमेव च । प्रसादात्तस्य देवस्य विष्णोश्चैव महात्मनः

राज्यं स्वर्गश्च मोक्षश्च यद्यद्दुर्लभमेव च—तत्सर्वं तस्य देवस्य महात्मनो विष्णोः प्रसादात्।

Verse 36

तस्मादाराध्य गोविन्दं नारायणमनामयम् । प्राप्स्यसि त्वं परं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्

तस्माद् गोविन्दं नारायणमनामयं समाराधय; त्वं प्राप्स्यसि परं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्।

Verse 37

सुपुत्र त्वं धनं धान्यं सुभोगान्सुखमेव च । पूर्वजन्मकृतं सर्वं यत्त्वया परिचेष्टितम्

सुपुत्रं धनधान्यं सुभोगान् सुखमेव च—यत्त्वया परिचेष्टितं सर्वं तत् पूर्वजन्मकृतं फलम्।

Verse 38

तन्मया कथितं विप्र तवाग्रे परिनिष्ठितम् । एवं ज्ञात्वा महाभाग नारायणपरो भव

तन्मया यत् कथितं विप्र तवाग्रे सुसंस्थितम् । एवं विदित्वा महाभाग नारायणपरायणो भव ॥

Verse 39

ब्रह्मात्मजेनापि महानुभावः स विप्रवर्यः परिबोधितो हि । हर्षेणयुक्तः स महानुभावो भक्त्या वसिष्ठं प्रणिपत्य तत्र

ब्रह्मात्मजेनापि स महानुभावो विप्रवर्यः सम्यक् प्रबोधितः । हर्षेणयुक्तः स महानुभावो भक्त्या वसिष्ठं प्रणिपत्य तत्र ॥

Verse 40

आमंत्र्य विप्रं स जगाम गेहं तां प्राप्य भार्यां सुमनां प्रहर्षः । सर्वं हि वृत्तं ममपूर्वचेष्टितं तेनैव विप्रेण तव प्रसादात्

आमन्त्र्य विप्रं स जगाम गेहं तां प्राप्य भार्यां सुमनां प्रहृष्टः । सर्वं हि वृत्तं मम पूर्वचेष्टितं तेनैव विप्रेण तव प्रसादात् ॥

Verse 41

भद्रे वसिष्ठेन विकाशनीतमद्यैव मोहं परिनाशितं मे । आराधयिष्ये मधुसूदनं हि यास्यामि मोक्षं परमं पदं तत्

भद्रे वसिष्ठेन प्रकाशनीतेनाद्यैव मोहः परिनाशितो मे । आराधयिष्ये मधुसूदनं हि यास्यामि मोक्षं परमं पदं तत् ॥

Verse 42

आकर्ण्य वाक्यं परमं महांतं सुमंगलं मंगलदायकं हि । हर्षेण युक्ता तमुवाच कांतं पुण्योसि विप्रेण विबोधितोऽसि

आकर्ण्य वाक्यं परमं महान्तं सुमङ्गलं मङ्गलदायकं हि । हर्षेणयुक्ता तमुवाच कान्तं पुण्योऽसि विप्रेण विबोधितोऽसि ॥