सूतो वर्णयति—पद्मलोचना देवी ब्रह्माणं नाम याचते, येन सा देवायतनप्रदेशं गन्तुं शक्नुयात्। ब्रह्मा तां सगुणनाम्ना “मोहिनी” इति नाम्ना अभिधत्ते, तस्याः सन्निधौ रोगशमनं हर्षप्रदत्वं च वदति। सा प्रणम्य देवैः पश्यद्भिः शीघ्रं मन्दरपर्वतं ययौ। ततः मन्दरस्य तीर्थरूपा महिमा विस्तरेण—वासुकिसम्बन्धः, समुद्रमन्थनस्मृतिः, समुद्रपरिमाणगभीरता, कूर्मास्थिभ्यः क्षीरप्रवाहोऽग्निश्च, रत्नौषधिनिधित्वं, दिव्यक्रीडास्थानं तपःप्रदीपनं च। सप्तयोजननीलप्रभाशिलासनं, दशहस्तपरिमाणः कौलिशलिङ्गः, प्रसिद्धं वृषलिङ्गायतनं च निर्दिश्यते। मोहिनी रागतालमूर्च्छनागान्धारनादयुक्तं दिव्यसंगीतं करोति, येन स्थावराणामपि कामो वर्धते। तच्छ्रुत्वा दिगम्बरतापसो नारीरूपं प्राप्य मोहिनीं प्रति गच्छति, पार्वत्याः दृष्टौ कामलज्जाभ्यां व्याकुलः।
Verse 1
सौतिरुवाच । सा श्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं नारी कमललोचना । उवाच नाम मेदेहि येन गच्छामि मंदिरम् ॥ १ ॥
सूतिरुवाच—सा कमललोचना नारी ब्रह्मणो वाक्यं श्रुत्वा उवाच—‘मम नाम देहि, येनाहं मन्दिरं गच्छामि’॥
Verse 2
पित्रा नाम प्रकर्तव्यमपत्यानां जगत्पते । नाम पापहरं प्रोक्तं तत्कुरुष्व कुशध्वज ॥ २ ॥
जगत्पते, अपत्यानां नाम पित्रैव कर्तव्यम्। नाम पापहरं प्रोक्तं; अतः कुशध्वज, त्वं तत् कुरु॥
Verse 3
ब्रह्मोवाच । यस्मादिदं जगत्सर्वं त्वया सुंदरि मोहितम् । मोहिनी नाम ते देवि सगुणं हि भविष्यति ॥ ३ ॥
ब्रह्मोवाच—यस्मात् त्वया सुन्दरि जगत्सर्वं मोहितम्। तस्माद् देवि, तव नाम ‘मोहिनी’ इति सगुणं भविष्यति॥
Verse 4
दशावस्थागतः सम्यग् दर्शनात्ते भविष्यति । यदि प्राप्नोति वै सुभ्रु त्वत्संपर्कं सुखावहम् ॥ ४ ॥
दशावस्थागतः सम्यक् दर्शनात् ते भविष्यति। यदि वै सुभ्रु, त्वत्संपर्कं सुखावहं प्राप्नोति॥
Verse 5
एवमुक्ता वरारोहा प्रणम्य कमलासनम् । वीक्ष्यमाणामरैर्मार्गे प्रतस्थे मंदराचलम् ॥ ५ ॥
एवमुक्ता वरारोहा प्रणम्य कमलासनम्। अमरैर्मार्गे वीक्ष्यमाणा प्रतस्थे मन्दराचलम्॥
Verse 6
तृतीयेन मुहूर्तेन संप्राप्ता गिरिमस्तकम् । यस्य संवेष्टने नागो वासुकिर्नहि पूर्यते ॥ ६ ॥
तृतीयेन मुहूर्तेन संप्राप्ता गिरिमस्तकम्। यस्य संवेष्टने नागो वासुकिर्नहि पूर्यते॥
Verse 7
यो धृतो हरिणा पूर्वं मथितो देवदानवैः । षड्लक्षयोजनः सिंधुर्यस्यासौ गह्वरो भवेत् ॥ ७ ॥
यः पूर्वं हरिणा धृतः, देवदानवैश्च मथितः; तस्य षड्लक्षयोजनविस्तीर्णः सिंधुः, तस्यैव स गह्वरः अतलतामिव भवेत् ॥७॥
Verse 8
कूर्मदेहेन संपृक्तो यो न भिन्नो गिरिर्महान् । पतता येन राजेंद्र सिंधोर्गुह्यं प्रदर्शितम् ॥ ८ ॥
कूर्मदेहेन संपृक्तो यो न भिन्नो गिरिर्महान्; पतता येन राजेन्द्र सिंधोर्गुह्यं प्रदर्शितम् ॥८॥
Verse 9
गतं ब्रह्मांडमार्गेण पयो यस्माद्गिरेर्द्विजाः । कूर्मास्थिघर्षता येन पावको जनितो महान् ॥ ९ ॥
गतं ब्रह्माण्डमार्गेण पयो यस्माद्गिरेर्द्विजाः; कूर्मास्थिघर्षता येन पावको जनितो महान् ॥९॥
Verse 10
यस्मिन्स वसते देवः सह भूतैर्दिगंबरः । न देवैर्दानवैर्वापि दृष्टो यो हि द्विजोत्तमाः ॥ १० ॥
यस्मिन्स वसते देवः सह भूतैर्दिगम्बरः; न देवैर्दानवैर्वापि दृष्टो यो हि द्विजोत्तमाः ॥१०॥
Verse 11
दशवर्षसहस्राख्ये काले महति गच्छति । केयूरघर्षणे येन कृतं देवस्य चक्रिणः ॥ ११ ॥
दशवर्षसहस्राख्ये काले महति गच्छति; केयूरघर्षणे येन कृतं देवस्य चक्रिणः ॥११॥
Verse 12
रत्नानां मंदिरं ह्येष बहुधातुसमन्वितः ॥ १२ ॥
एष हि रत्नानां मन्दिरं निधिरिव, बहुधातु-खनिजसमन्वितः समृद्धः ॥
Verse 13
क्रीडाविहारोऽपि दिवौकसां यस्तपस्विना यस्तपसोऽपि हेतु । सुरांगनानां रतिवर्द्धनो यो रत्नौषधीनां प्रभवो गिरिर्महान् ॥ १३ ॥
स गिरिर्महान् दिवौकसां क्रीडाविहारः; तपस्विनां तपोभूमिः, तपसोऽपि हेतुः। सुराङ्गनानां रतिवर्धनः, रत्नौषधीनां प्रभवश्च ॥
Verse 14
दशैकसाहस्रमितश्च मूले तत्संख्यया विस्तरतां गतोऽसौ । दैर्घ्येण तावंति हि योजनानि त्रैलोक्ययष्टीव समुच्छ्रितोऽसौ ॥ १४ ॥
मूले दशैकसाहस्रमितः; तत्संख्ययैव विस्तरतां गतः। दैर्घ्येऽपि तावन्ति योजनानि; त्रैलोक्य-यष्टीव समुच्छ्रितः ॥
Verse 15
सकांचनै रत्नमयैश्च श्रृंगैः प्रकाशयन्भूमितलं वियच्च । यस्मिन्गतः कश्यपनंदनो वै विरश्मितामेति विनष्टतेजाः ॥ १५ ॥
सकाञ्चनै रत्नमयैश्च शृङ्गैः स भूमितलं वियच्च प्रकाशयन्। यस्मिन् गतः कश्यपनन्दनोऽपि विरश्मितामेति, विनष्टतेजाः इव ॥
Verse 16
कांचनाकारभूतांगं सप्राप्ता कांचनप्रभा । सूर्यतेजोनिहंतारं मंदरं तेजसा स्वयम् ॥ १६ ॥
काञ्चनाकारभूताङ्गा काञ्चनप्रभया युता। सा मन्दरं समासाद्य, सूर्यतेजोनिहन्तारं स्वतेजसा ददर्श ॥
Verse 17
कुर्वती नृपकामार्थमुपविष्टा शिलातले । नीलकांतिमये दिव्ये सप्तयोजनविरतृते ॥ १७ ॥
नृपकामार्थमभिसंधाय सा शिलातले समुपाविशत् । नीलकान्तिमये दिव्ये सप्तयोजनविस्तृते ॥
Verse 18
तस्यां शिलायां राजेंद्र लिगं तिष्ठति कौलिशम् । दशहस्त प्रमाणं हि विस्तरादूर्द्ध्वसंख्यया ॥ १८ ॥
तस्यां शिलायां राजेन्द्र कौलिशं लिङ्गं प्रतिष्ठितम् । दशहस्तप्रमाणं तद् विस्तरेणोर्ध्वमितं च ॥
Verse 19
वृषलिंगेति विख्यातं प्रासादाभ्रसमं परम् । तस्मिन्बाला द्विजश्रेष्ठाश्चक्रे संगीतमुत्तमम् ॥ १९ ॥
वृषलिङ्ग इति विख्यातं प्रासादाभ्रसमं परम् । तत्र बाला द्विजश्रेष्ठैः सह संगीतमुत्तमं चकार ॥
Verse 20
तन्त्रीता लसमायुक्तं क्लमहानिकरं परम् । समीपवर्तिनी तस्य भूत्वा लिंगस्य भामिनी ॥ २० ॥
तन्त्रीता लास्यसंयुक्ता परमानन्दवर्धिनी । लिङ्गस्य समीपे गत्वा भामिनी क्लममत्यर्थं जनयामास ॥
Verse 21
मूर्च्छनातालसहितं गांधारध्वनिसंयुतम् । तस्मिन्प्रवृत्ते राजेंद्रगीते मन्मथवर्द्धने ॥ २१ ॥
मूर्च्छनातालसंयुक्तं गान्धारध्वनिसंयुतम् । प्रवृत्ते तस्मिन् राजेन्द्र गीते मन्मथवर्धने ॥
Verse 22
बभूव स्थावराणां हि स्पृहा तस्मिन्मुनीश्वराः । न च दैवं न चादैवं गीतं तादृग्बभूव ह ॥ २२ ॥
हे मुनीश्वराः, तस्मिन्स्थाने/तस्मिन्कर्मणि स्थावराणामपि स्पृहा बभूव। न च दैवं न चादैवं, तादृशं गीतं कदाचिदपि नाभूत्॥२२॥
Verse 23
मोहिनीमुखनिर्गीतं गीतं सत्वविमोहनम् ॥ २३ ॥
मोहिनীমुखनिर्गीतं गीतं, सत्त्वमपि विमोहयति—तादृशं सम्मोहनमन्त्रवत्॥२३॥
Verse 24
श्रुत्वैव गीतं हि दिगम्बरस्तु तेनैव रूपेण वरांगनायाः । कामातुरो भोक्तुमनाश्चचाल तां मोहिनीं पार्वतिदृष्टिलज्जः ॥ २४ ॥
तद्गीतं श्रुत्वैव दिगम्बरस्तु तेनैव वराङ्गनारूपेणाभवत्। कामातुरो भोक्तुमनाः स मोहिनीं प्रति चचाल, पार्वतीदृष्टिं स्मरन् लज्जितः॥२४॥
Verse 25
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते मंदरर्णनं नामाऽष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते ‘मन्दरवर्णनम्’ नाम अष्टमोऽध्यायः समाप्तः॥८॥
The narrative treats naming as a dharmic act with sin-dispelling force (nāma as pāpa-hara) and frames “Mohinī” as a saguṇa designation—linking divine identity to manifest qualities accessible through darśana. This supports the Uttara-bhāga’s tīrtha logic: salvation and healing can occur through contact, sight, and presence at a sanctified locus.
Mandara is presented with measurable cosmography (yojanas, heights, bases), material sacrality (minerals, gems, healing herbs), tapas-activation (austerity-kindling), and shrine specificity (Kauliśa Liṅga, Vṛṣaliṅga). These features convert myth into a pilgrimage-ready sacred geography.
By embedding technical markers of performance (melodic progressions and rhythmic cycles) into a shrine narrative, the chapter depicts worship as embodied ritual aesthetics—sound as a force that transforms consciousness (even stirring kāma), reinforcing temple space as an experiential ‘technology’ of dharma.