Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Brahmā’s Discourse to Mohinī

Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada

ब्रह्मोवाच । सत्यमुक्तं त्वया देवि नासाध्यं भुवनत्रये । नागनासोरु सुभगे मत्तमातंगगामिनि ॥ ४२ ॥

brahmovāca | satyamuktaṃ tvayā devi nāsādhyaṃ bhuvanatraye | nāganāsoru subhage mattamātaṃgagāmini || 42 ||

ब्रह्मोवाच—देवि! त्वया यत् सत्यमुक्तं; भुवनत्रये न किमपि असाध्यम्। नागनासोरु सुभगे! मत्तमातङ्गगामिनि॥

ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता/वक्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सत्यम्truly
सत्यम्:
Karma (कर्म/वाक्यवस्तु)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)
उक्तम्spoken
उक्तम्:
Karma (कर्म/वाक्य)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘said/spoken’
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन
देविO Goddess
देवि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (particle of negation)
असाध्यम्impossible
असाध्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअसाध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (predicative)
भुवन-त्रयेin the three worlds
भुवन-त्रये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रयाणां भुवनानाम्)
नाग-नास-उरुO one with serpent-like nose and thighs
नाग-नास-उरु:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक) + नासा (प्रातिपदिक) + ऊरु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (नागवत् नासा यस्याः; ऊरू च—बहुवचनार्थेऽपि सम्बोधन-एकवचन रूपम् काव्यप्रयोगः)
सुभगेO beautiful one
सुभगे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootसुभग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
मत्त-मातङ्ग-गामिनिO one who walks like an intoxicated elephant
मत्त-मातङ्ग-गामिनि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिक) + मातङ्ग (प्रातिपदिक) + गामिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मत्तस्य मातङ्गस्य इव गमनं यस्याः)

Brahma

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

B
Brahma
D
Devi

FAQs

It affirms the Goddess’s supreme efficacy—nothing is impossible for her within the three worlds—establishing faith (śraddhā) in divine grace as a decisive spiritual force.

By praising the Goddess’s limitless capacity, the verse models bhakti through stuti (devotional eulogy): devotion grows when the devotee recognizes the deity as fully capable of granting protection and accomplishment.

Primarily Vyākaraṇa/semantic usage: compounds like bhuvana-traye and matta-mātaṅga-gāmini show how Sanskrit samāsa compresses theology and imagery into precise devotional praise.