Shloka 41

Brahmā’s Discourse to Mohinī

Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada

Devanagari script

मोहनार्थं त्वया सृष्टा नराणां प्रपितामह । तमादिशजगन्नाथ त्रैलोक्यं मोहयाम्यहम् ॥ ४१ ॥

Transliteration

mohanārthaṃ tvayā sṛṣṭā narāṇāṃ prapitāmaha | tamādiśajagannātha trailokyaṃ mohayāmyaham || 41 ||

Translation

प्रपितामह! त्वया अहं नराणां मोहनार्थं सृष्टा; अतः जगन्नाथ! माम् आदिश, येन अहं त्रैलोक्यं मोहयामि॥

Word by Word

• मोहना-अर्थम्: for the purpose of delusion
• मोहना-अर्थम्: Karma (कर्म/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: मोहना (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (अर्थः = प्रयोजनम्)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• सृष्टा: (I am) created
• सृष्टा: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/भूतकालिक-परिणाम), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सृज्’ धातोः ‘सृष्टा’ = created (fem.)

• नराणाम्: of men
• नराणाम्: Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• प्रपितामह: O great-grandfather (Brahmā)
• प्रपितामह: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रपितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आदिश: command (me)
• आदिश: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-दिś् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• जगन्नाथ: O Lord of the world
• जगन्नाथ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः नाथः)

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः लोकाः)

• मोहयामि: I delude
• मोहयामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative) ‘मोहयति’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Unspecified (a personified deluding force addressing Brahmā/Pr̥pitāmaha)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Brahma
• Jagannatha

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames delusion (mohana/māyā) as a cosmic function—created and deployed under divine ordinance—highlighting that bondage is not ultimate, and liberation comes by seeing through this deluding power.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By emphasizing that the worlds can be “bewildered,” the verse implicitly points to bhakti as a stabilizing refuge: devotion to the Jagannātha (Lord of the universe) and remembrance of the Supreme help one transcend māyā’s influence.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga technique is taught directly; the practical takeaway is interpretive (nirukta-style): recognizing key terms like mohana and trailokya as doctrinal markers for māyā and cosmology when reading Purāṇic passages.