Shloka 162

Prayaga-mahatmya

Glory of Prayaga and the Magha Bath at Triveni

Devanagari script

पंचयोजनविस्तीर्णे प्रयागस्य तु मंडले । विपन्नो यत्र कुत्राप्यनाशकं व्रतमास्थितः ॥ १६२ ॥

Transliteration

paṃcayojanavistīrṇe prayāgasya tu maṃḍale | vipanno yatra kutrāpyanāśakaṃ vratamāsthitaḥ || 162 ||

Translation

पञ्चयोजनविस्तीर्णे प्रयागस्य तु मण्डले । विपन्नो यत्र कुत्राप्यनाशकं व्रतमास्थितः ॥ १६२ ॥

Word by Word

• पञ्च-योजन-विस्तीर्णे: in (a region) spread over five yojanas
• पञ्च-योजन-विस्तीर्णे: अधिकरणविशेषणम् (Locative qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + योजन (प्रातिपदिक) + विस्तीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसक/पुं (सप्तमी-एकवचन रूपे), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; परिमाणवाचक-तत्पुरुषः (पञ्चयोजनैः विस्तीर्णम्)

• प्रयागस्य: of Prayāga
• प्रयागस्य: सम्बन्धः (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: प्रयाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• तु: indeed; and
• तु: सम्बन्धसूचक (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात

• मण्डले: in the region/circuit
• मण्डले: अधिकरणम् (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• विपन्नः: distressed; fallen into hardship
• विपन्नः: कर्तृविशेषणम् (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि-पद् (धातु) → विपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अर्थः—दुर्गतः/आपन्नः

• यत्र: where
• यत्र: देशाधिकरण-निर्देशक (Locative relative)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक-सम्बन्ध (relative adverb: where)

• कुत्रापि: anywhere
• कुत्रापि: देश/व्याप्ति-निर्देशक (Indefinite locative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: कुत्र (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययसमूहः; कुत्र (anywhere/where) + अपि (even/any)

• अनाशकम्: without food; fasting
• अनाशकम्: कर्मविशेषणम् (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अनाशक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (न + आशक/अशन = without eating)

• व्रतम्: vow; observance
• व्रतम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• आस्थितः: having undertaken; observing
• आस्थितः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ-स्था (धातु) → आस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अर्थः—अनुष्ठितवान्/स्थितः (having undertaken/observing)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: Anāśaka-vrata (fasting vow)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Prayaga

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It declares Prayāga’s sanctity as a powerful kṣetra: within its five-yojana sacred mandala, even a person in hardship gains assured merit by observing a sincere fasting vow.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By highlighting a simple, accessible vrata (fasting) performed in a holy realm, the verse supports bhakti-oriented practice—self-restraint and faith offered in a tīrtha context as an act of devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Primarily kalpa (ritual discipline) is implied: the structured observance of a vrata (anāśaka/fasting) and the importance of kṣetra (place) in determining ritual-phala (result).