Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

The Greatness of Gayā

Gayā-Māhātmya

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा । वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरेषा चतुर्विधा ॥ २० ॥

brahmajñānaṃ gayāśrāddhaṃ gogṛhe maraṇaṃ tathā | vāsaḥ puṃsāṃ kurukṣetre muktireṣā caturvidhā || 20 ||

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा । कुरुक्षेत्रे निवासश्च—एषा मुक्तेः चतुर्विधा गतिः ॥

ब्रह्मज्ञानम्knowledge of Brahman
ब्रह्मज्ञानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्म-ज्ञान (प्रातिपदिक; ब्रह्म + ज्ञान)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः: ब्रह्मणः ज्ञानम्)
गया-श्राद्धम्Śrāddha performed at Gayā
गया-श्राद्धम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगया-श्राद्ध (प्रातिपदिक; गया + श्राद्ध)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुष-समास (सप्तमी-तत्पुरुषः/देश-निर्देशः: गयायां श्राद्धम्)
गो-गृहेin a cowshed
गो-गृहे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगो-गृह (प्रातिपदिक; गो + गृह)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः: गोः गृहे)
मरणम्death
मरणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
तथाand likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अन्वयार्थक-अव्यय (also/likewise)
वासःresidence/dwelling
वासः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
पुंसाम्of men
पुंसाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुंस्/पुम्स् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
कुरुक्षेत्रेin Kurukṣetra
कुरुक्षेत्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुरुक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
मुक्तिःliberation
मुक्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
एषाthis
एषा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम (demonstrative pronoun)
चतुर्विधाfourfold
चतुर्विधा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्विध (प्रातिपदिक; चतुर् + विध)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुष-समास (द्विगु/संख्यापूर्वक-निर्देशः: चतुर्णां विधा)

Narada (teaching within the Uttara-Bhaga tirtha-mahatmya context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

B
Brahman
G
Gaya
K
Kurukshetra
P
Pitrs (ancestors)

FAQs

It compresses the Uttara-Bhaga’s tirtha-centered teaching into a fourfold moksha framework—jnana (Brahman-realization) alongside powerful sacred-place/rite associations (Gayā śrāddha, Kurukṣetra-vāsa) and the ideal of a sanctified end of life (death in a go-gṛha).

Though it names jñāna explicitly, the listed acts (śrāddha at Gayā, living at Kurukṣetra, reverent proximity to the cow) are traditionally performed with śraddhā and devotion; in the Purāṇic worldview, such devotionally charged tirtha-rites support purification and readiness for liberation.

Ritual practice (kalpa/śrauta-smārta procedure) is implied through Gayā-śrāddha—rules of śrāddha, offerings, and timing—showing applied dharma-ritual knowledge rather than technical vyākaraṇa or jyotiṣa in this specific verse.