Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 55

The Exposition of the Krishna Mantra (Kṛṣṇa-mantra-prakāśa): Nyāsa, Dhyāna, Worship, Yantra, and Prayoga

Devanagari script

रक्तां च तुलसीं रक्तंचदनाक्तां क्रसात्सुधीः । अर्पयेद्दक्षिणे जद्वयमश्वारियुग्मकम् ॥ ५५ ॥

Transliteration

raktāṃ ca tulasīṃ raktaṃcadanāktāṃ krasātsudhīḥ | arpayeddakṣiṇe jadvayamaśvāriyugmakam || 55 ||

Translation

सुधीः रक्ततुलसीं रक्तचन्दनलिप्तं द्रव्यद्वयं च अर्पयेत्। दक्षिणार्थं च अश्वारियुग्मकं युगपत् समर्पयेत्॥

Word by Word

• रक्ताम्: red
• रक्ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रक्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘तुलसीम्’)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• तुलसीम्: tulasī
• तुलसीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तुलसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• रक्त-चन्दन-आक्ताम्: anointed with red sandal paste
• रक्त-चन्दन-आक्ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + चन्दन (प्रातिपदिक) + आक्त (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (रक्तचन्दनेन आक्ता = anointed with red sandal paste)

• क्रसात्: from ‘krasāt’ (uncertain)
• क्रसात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्रसात् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; पाठभेद/दुर्लभ-शब्दः—अर्थः अनिश्चितः (possibly ‘from the vessel/ladle’ or a place-name)

• सुधीः: the wise person
• सुधीः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुधी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• अर्पयेत्: should offer
• अर्पयेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्पय् (धातु, णिच् of ऋ/अर्प्)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• दक्षिणे: on the right (side)
• दक्षिणे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (दक्षिण-देश/पक्ष), सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘on the right (side)’

• यत्-द्वयम्: that pair
• यत्-द्वयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (यत् द्वयम् = that pair)

• अश्व-आरी-युग्मकम्: a pair called ‘aśvāri’ (uncertain)
• अश्व-आरी-युग्मकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक) + आरी (प्रातिपदिक) + युग्मक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः; पाठ/अर्थ-समस्या—‘अश्वारी’ इति सम्भाव्यं (horse-rider) अथवा ‘अश्व-आरी’ (uncertain)

Speaker

Narada (in instruction on dāna and ritual gifting within the Vedāṅga-oriented section)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Tulasī
• Dakṣiṇā

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes dhārmic giving (dāna) as a regulated ritual act: offering auspicious, sanctifying items (tulasī, red sandal) along with substantial gifts as dakṣiṇā to complete a rite with merit.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Tulasī is a hallmark of Viṣṇu-oriented devotion; offering it respectfully within ritual gifting links external rite (karma) with devotional sanctity (bhakti) through sacred substances.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects kalpa-style ritual procedure: specifying dakṣiṇā items, their preparation (anointing with red sandal), and the rule of paired offerings—practical guidance used in yajña and vrata contexts.