Devapūjā-krama: Ārghya-saṃskāra, Maṇḍala–Nyāsa, Mudrā-pradarśana, Āvaraṇa-arcana, Homa, Japa, and Kṣamāpaṇa

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये देवपूजां साधकाभीष्टसिद्धिदाम् । त्रिकोणं चतुरस्रं वा वामभागे प्रकल्प्य च ॥ १ ॥

सनत्कुमार उवाच। अथ देवपूजां वक्ष्ये साधकाभीष्टसिद्धिदाम्। वामभागे त्रिकोणं चतुरस्रं वा प्रकल्प्य॥

Verse 2

सम्पूज्या स्रेण संक्षाल्य हृदाधारं निधाय च । तत्राग्निमण्डलं चेद्वा पात्रं संक्षाल्य चास्रतः ॥ २ ॥

सम्पूज्य विधिवत् क्रमशः संक्षाल्य च, हृदाधारं निधाय; ततः अग्निमण्डलं स्थापयेत्, अथवा पात्रं संक्षाल्य अत्रतः शनैः प्रवर्तेत् ॥

Verse 3

आधारे नामसं स्थाप्य तत्र चेद्रविमंडलम् । क्लिममातृका पूलमुञ्चरन्पूरपेज्जलैः ॥ ३ ॥

आधारे ‘नामसं’ इति वर्णसमूहं स्थापयित्वा, तत्रैव रविमण्डलं विन्यसेत्। ततः ‘क्लीं’ मातृकां उच्चरन् मन्त्रधारां स्रवयेत्, कर्मजलैः पूरयन् ॥

Verse 4

चत्रेंजुमंडलं प्रार्च्य तीर्थान्यावाह्य पूर्ववत् । गोमुद्रयामृतीकृत्य कवचेनावगुंठयेत् ॥ ४ ॥

चत्रेंजुमण्डलं सम्यक् प्रार्च्य, पूर्ववत् तीर्थान्यावाह्य; गोमुद्रया अमृतीकृत्य, कवचेनावगुण्ठयेत् ॥

Verse 5

संक्षाल्यास्रेण प्रणवं तदुपर्यष्टधा जपेत् । सामान्यार्घमिदं प्रोक्तं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् ॥ ५ ॥

संक्षाल्य अत्रेण प्रणवं तदुपरि अष्टधा जपेत्। इदं सामान्यार्घ्यं प्रोक्तं, नृणां सर्वसिद्धिकरं भवेत् ॥

Verse 6

तज्जलं र्किचिदुदूधृत्य प्रोक्षिण्या साधकोत्तमः । आत्मानं यागवस्तूनि तेन संप्रोक्षयेत्पुथक् ॥ ६ ॥

तज्जलं किञ्चिदुद्गृह्य प्रोक्षिण्या साधकोत्तमः। आत्मानं यागवस्तूनि च तेन पृथक् संप्रोक्षयेत् ॥

Verse 7

आत्मवामाग्रतः कुर्यात्षट्ट्कोणांतस्रिकोणकम् । चतुरस्रेण संवेष्ट्य संक्षाल्यार्घोदकेन च ॥ ७ ॥

आत्मवामाग्रतः षट्कोणान्तर्गतं त्रिकोणं लिखेत् । ततश्चतुरस्रेण परिवेष्ट्य अर्घ्योदकेन शुद्धिं कुर्यात् ॥

Verse 8

ततस्तु साधकश्रेष्टः स्तंभयेच्छंखमुद्रया । आग्नेयादिषु कोणेषु हृदाद्यंगचतुष्टयम् ॥ ८ ॥

ततः साधकश्रेष्ठः शङ्खमुद्रया स्तम्भयेत् । आग्नेयादिषु कोणेषु हृदाद्यङ्गचतुष्टयम् ॥

Verse 9

नेत्रं मध्ये दिक्षु चास्रं त्रिकोणे पूजयेत्ततः । मूलखंडत्रयेनाथाधारशक्तिं तु मध्यगाम् ॥ ९ ॥

ततः मध्ये नेत्रं पूजयेत्, दिक्षु च त्रिकोणमस्त्रं च। अनन्तरं मूलखण्डत्रयेण मध्यस्थामाधारशक्तिं पूजयेत् ॥

Verse 10

एवं संपूज्य विधिवदस्रंसंक्षालितं हृदा । प्रतिष्टाप्य त्रिपदिकां पूजयेन्मनुनामुना ॥ १० ॥

एवं विधिवत् संपूज्य हृदा शुद्धिं कृत्वा, संक्षालितमस्त्रं प्रतिष्ठाप्य त्रिपदिकां मनुना पूजयेत् ॥

Verse 11

मं वह्निमण्डला येति ततो देशकलात्मने । अमुकार्ध्येति पात्रांते सनापहृदयोंऽतिमे ॥ ११ ॥

‘मं’ इति मन्त्रमुच्चार्य वह्निमण्डले नियोजयेत्। ततः देशकालात्मने अर्घ्यं दद्यात्; पात्रान्ते ‘अमुक-अर्घ्यम्’ इति वदन्, स्नानशुद्धहृदयः अन्ते समर्पयेत् ॥

Verse 12

चतुर्विंशतिवर्णोऽयमाधारस्यार्चने मनुः । स्वमंत्रक्षालितं शरंवं संस्याप्याय समर्चयेत् ॥ १२ ॥

एष चतुर्विंशतिवर्णो मनुराधारस्यार्चने स्मृतः। स्वमन्त्रेण शुद्धीकृतं शरावं संस्थाप्य तेनाधारं समर्चयेत्॥

Verse 13

तारः कार्म्ममहांस्ते तु ततो जलचराय च । वर्म फट् हृदयं पांचजन्याय हृदयं मनेः ॥ १३ ॥

ततः कूर्ममहाय तारेण बीजेन विन्यसेत्, अनन्तरं जलचराय च। वर्म-फट् च प्रयुञ्जीत, पाञ्चजन्याय हृदय-न्यासं मनेः पतये च हृदय-न्यासं कुर्यात्॥

Verse 14

तत्रार्कमण्डलायेति द्वादशांते कलारमने । अमुकार्ध्येति पात्रांते नमोंतस्त्र्यक्षिवर्णवान् ॥ १४ ॥

तत्र द्वादशान्ते ‘तत्रार्कमण्डलाय’ इति, ततः ‘कलारमणे’ इति च वदेत्। अर्घ्यपात्रान्ते ‘अमुकार्ध्ये’ इति, अन्ते ‘नमो’ इति त्र्यक्षिवर्णवद् मन्त्रः समाप्यते॥

Verse 15

सम्पूज्य तेन तत्रार्चेद्द्वादशार्ककलाः क्रमात् । ततः शुद्धजलैर्मूलं विलोममातृकां पठन् ॥ १५ ॥

तेन सम्यक् सम्पूज्य तत्र क्रमात् द्वादशार्ककलाः समर्चयेत्। ततः शुद्धजलैर्मूलकर्म कुर्याद्, विलोममातृकां पठन्॥

Verse 16

शङ्खमापूरयेत्तस्मिन्पूजयेन्मनुनामुना । ॐ सोममण्डलायेति षोडशांते कलात्मने ॥ १६ ॥

तस्मिन् शङ्खं आपूर्य, अनेन मनुना पूजयेत्। ‘ॐ सोममण्डलाय नमः, षोडशान्ते कलात्मने’ इति॥

Verse 17

अमुकार्ध्यामृतायेति हृन्मनुश्चार्ध्यपूजने । तत्र षोडशसंख्याका यजेञ्चंद्रमसः कलाः ॥ १७ ॥

अर्घ्यपूजने ‘अमुकार्घ्यामृताय’ इत्यादिना हृन्मनुं प्रयुञ्जीत। तत्र चन्द्रमसः षोडशकलाः क्रमशो यजेत्॥१७॥

Verse 18

ततस्तु तीर्थान्यावाह्य गङ्गे चेत्यादिपूर्ववत् । गोमुद्रयामृतीकृत्याच्छादयेन्मत्स्ममुद्रया ॥ १८ ॥

ततः ‘गङ्गे’ इत्यादिमन्त्रैः पूर्ववत् तीर्थदेवताः आवाह्य। गोमुद्रया अमृतीकृत्य, मत्स्यमुद्रया आच्छादयेत्॥१८॥

Verse 19

कवचेनावगुंठ्याथ रक्षेदस्त्रेण तत्पुनः । चिंतयित्वेष्टदेवं च ततो मुद्राः प्रदर्शयेत् ॥ १९ ॥

कवचेनावगुण्ठ्याथ, अस्त्रेण पुनरेव रक्षेत्। इष्टदेवं चिन्तयित्वा, ततो मुद्राः प्रदर्शयेत्॥१९॥

Verse 20

शङ्खमौशलचकाख्याः परमीकरणं ततः । महामुद्रां योनिमुद्रां दर्शयेत्क्रमतः सुधीः ॥ २० ॥

शङ्खमौशलचकाख्याः मुद्राः प्रदर्श्य, ततः परमीकरणं कुर्यात्। अनन्तरं सुधीः क्रमात् महामुद्रां योनिमुद्रां च दर्शयेत्॥२०॥

Verse 21

गारुडी गालिनी चैव मुख्ये मुद्रे प्रकीर्तिते । गन्धपुष्पादिभिस्तत्र पूजयेद्देवतां स्मरन् ॥ २१ ॥

गारुडी गालिनी चैव मुख्ये मुद्रे प्रकीर्तिते। तत्र देवतां स्मरन् गन्धपुष्पादिभिः पूजयेत्॥२१॥

Verse 22

अष्टकृत्वो जपेन्मूलं प्रणवं चाष्टधा तथा । शंखाद्दक्षिणदिग्भागे प्रोक्षणीपात्रमादिशेत् ॥ २२ ॥

मूलमन्त्रं अष्टकृत्वो जपेत्, तथा प्रणवं (ॐ) चाष्टधा जपेत्। ततः शङ्खस्य दक्षिणदिग्भागे प्रोक्षणीपात्रं विधिवदादिशेत्॥

Verse 23

प्रोक्षण्यां तज्जलं किंचित्कृत्वात्मानं त्रिधा ततः । आत्मतत्त्वात्मने हृञ्च विद्यातत्त्वात्मने नमः ॥ २३ ॥

प्रोक्षण्यां तज्जलं किंचित् कृत्वा, ततः आत्मानं त्रिधा न्यसेत्। ‘आत्मतत्त्वात्मने हृञ्च’ ‘विद्यातत्त्वात्मने नमः’ इति जपेत्॥

Verse 24

शिवतत्त्वात्मने हृञ्च इत्येतैर्मनुभिस्त्रिभिः । प्रोक्षेत्पुष्पाक्षतैश्चापि मण्डलं विधिवत्सुधीः ॥ २४ ॥

‘शिवतत्त्वात्मने हृञ्च’ इत्यादिभिः त्रिभिर्मनुभिः, पुष्पाक्षतैश्च सह, सुधीर्मण्डलं विधिवत् प्रोक्षेत्॥

Verse 25

अथवा मूलगायत्र्या पूजाद्रव्याणि प्रोक्षयेत् । पाद्यार्ध्याचमनूयार्थं मधुपर्कार्थमप्युत ॥ २५ ॥

अथवा मूलगायत्र्या पूजाद्रव्याणि प्रोक्षयेत्। पाद्यार्घ्याचमनीयार्थं मधुपर्कार्थमप्युत॥

Verse 26

पात्राण्याधारयुक्तानि स्थापयेद्विधिना पुरः । पाद्यं श्यामाकदूर्वाब्जविष्णुक्रांतजलैः स्मृतम् ॥ २६ ॥

पात्राणि आधारयुक्तानि विधिना पुरतः स्थापयेत्। पाद्यं श्यामाकदूर्वाब्जविष्णुक्रान्ताजलैः स्मृतम्॥

Verse 27

अर्ध्यं पुष्पाक्षतयवैः कुशाग्रतिलसर्षपैः । गंधदूर्वादलैः प्रोक्तं ततश्चाचमनीयकम् ॥ २७ ॥

अर्घ्यं पुष्पैः अक्षतयवैः कुशाग्रतिलसर्षपैः गन्धदूर्वादलैश्च विधीयते; ततः पवित्रार्थम् आचमनीयकं कर्तव्यम्॥

Verse 28

जातीफलं च कंकोलं लवंगं च जलान्वितम् । क्षौद्राज्यदधिसंमिश्रं मधुपर्कसमीरितम् ॥ २८ ॥

जातीफलं कंकोलं लवङ्गं च जलान्वितं क्षौद्राज्यदधिसंमिश्रं यन्मधुपर्क इति कीर्तितम्॥

Verse 29

एकस्मिन्नथवा पात्रे पाद्यादीनि प्रकल्पयेत् । शंकरार्कार्चने शंखमयेनैव प्रशस्यते ॥ २९ ॥

एकस्मिन् वा पृथक् पात्रेषु पाद्यादीनि प्रकल्पयेत्; शंकरार्कार्चने तु शङ्खमयं पात्रं विशेषतः प्रशस्यते॥

Verse 30

श्वेताकृष्णारुणापीताश्यामारक्तासितासिताः । रक्तांबराभयकराध्येयास्स्पुः पीठशक्तयः ॥ ३० ॥

पीठशक्तयः श्वेतकृष्णारुणपीतश्यामरक्तातिसितवर्णाः; रक्ताम्बरधारिण्योऽभयमुद्राप्रदर्शिन्यः ध्येयाः॥

Verse 31

स्वर्णादिलिखिते यंत्रे शालग्रामे मणौ तथा । विधिना स्थापितायां वा प्रतिमायां प्रपूजयेत् ॥ ३१ ॥

स्वर्णादिधातुलिखिते यन्त्रे शालग्रामशिलायां मणौ च, तथा विधिवत् स्थापितायां प्रतिमायां च पूजनं सम्यक् कर्तव्यम्॥

Verse 32

अंगुष्टादिवितस्त्यंतमाना स्वर्णादिधातुभिः । निर्मिता शुभदा गेहे पूजनाय दिने दिने ॥ ३२ ॥

अङ्गुष्टमात्रादारभ्य वितस्तिपर्यन्तमानं स्वर्णादिधातुभिर्निर्मितं प्रतिमारूपं गेहे शुभदं भवति, दिने दिने पूजनयोग्यम्॥

Verse 33

वक्रां दग्धां खंडितां च भिन्नमूर्द्धदृशं पुनः । स्पष्टां वाप्यन्त्यजाद्यैश्च प्रतिमां नैव पूजयेत् ॥ ३३ ॥

वक्रां दग्धां खण्डितां भिन्नां तथा भिन्नमूर्ध्नि-दृष्टिं वा, अस्पष्टां मलिनां वा प्रतिमां दोषाद्युपहतां नैव पूजयेत्॥

Verse 34

बाणादिलिंगे वाभ्यर्चेत्सर्वलक्षणलक्षिते । मूलेन मूर्तिं संकल्प्य ध्यात्वा देवं यथोदितम् ॥ ३४ ॥

बाणादिलिङ्गे वा सर्वलक्षणलक्षितेऽभ्यर्चेत्। मूलमन्त्रेण मूर्तिं संकल्प्य यथोक्तं देवं ध्यात्वा ततः पूजनं कुर्यात्॥

Verse 35

आवाहा पूजयेतस्यां परिवारगणैः सह । शालग्रामे स्थापितायां नावाहनविसर्जने ॥ ३५ ॥

आवाह्य तत्र पूजयेत् परिवारगणैः सह। शालग्रामे तु स्थापितायां न आवाहनं न विसर्जनम्॥

Verse 36

पुष्पांजलिं समादाय ध्यात्वा मंत्रमुदीरयेत् ॥ ३६ ॥

पुष्पाञ्जलिं समादाय ध्यात्वा मन्त्रं समुच्चरेत्॥

Verse 37

आत्मसंस्थमजं शुद्धं त्वामहं परमेश्वर । अरण्यामिव हव्याशं मूर्तावावाहयाम्यहम् ॥ ३७ ॥

आत्मसंस्थम् अजं शुद्धं त्वामहं परमेश्वर । अरण्यामिव हव्याशं मूर्तौ आवाहयाम्यहम् ॥

Verse 38

तवेयं हि महामूर्तिस्तस्यां त्वां सर्वगं प्रभो । भक्तिरेवहसमाकृष्टं दीपवत्स्थापयाम्यहम् ॥ ३८ ॥

तवेयं हि महामूर्तिस्तस्यां त्वां सर्वगं प्रभो । भक्त्यैव समाकृष्टं दीपवत्स्थापयाम्यहम् ॥

Verse 39

सर्वांतर्यामिणे देवं सर्वबीजमय शुभम् । रवात्मस्थाय परं शुद्धमासनं कल्पयाव्यहम् ॥ ३९ ॥

सर्वान्तर्यामिणे देवं सर्वबीजमयं शुभम् । रवात्मस्थाय परं शुद्धमासनं कल्पयाम्यहम् ॥

Verse 40

अनन्या तव देवेश मूर्तिशक्तिरियं प्रभो । सांनिध्यं कुरु तस्यां त्वं भक्तानुग्राहकारक ॥ ४० ॥

अनन्या तव देवेश मूर्तिशक्तिरियं प्रभो । सान्निध्यं कुरु तस्यां त्वं भक्तानुग्राहकारक ॥

Verse 41

अज्ञानाजुच मत्तत्त्वाद्वैकल्यात्साधनस्य च । यद्यपूर्णं भवेत्कल्पं कतथाप्यभिमुखो भव ॥ ४१ ॥

अज्ञानाद् यच्च मत्तत्त्वाद् वैकल्यात् साधनस्य च । यद्यपूर्णं भवेत् कल्पं कथाप्यभिमुखो भव ॥

Verse 42

दृशा पूयूषवर्षिण्या पूरयन्यज्ञविष्टरे । मूर्तौ वा यज्ञसंपूर्त्यै स्थितो भव महेश्वर ॥ ४२ ॥

दृशा पूयूषवर्षिण्या यज्ञविस्तरं पूरयन्, हे महेश्वर! यज्ञसंपूर्त्यर्थं मूर्तौ वा अमूर्तौ वा तत्रैव स्थितो भव॥

Verse 43

अभक्तवाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रदूरायितद्युते । स्वतेजः पंजरेणाशु वेष्टितो भव सर्वतः ॥ ४३ ॥

अभक्तानां वाङ्मनश्चक्षुः शक्तिहीनं भवतु, श्रोत्रं च दूरायितं स्यात्; स्वतेजःपञ्जरेणाशु सर्वतः स्वात्मानं वेष्टय।

Verse 44

यस्य दर्शनामिच्छंति देवाः स्वाभीष्टसिद्धये । तस्मै ते परमेशाय स्वागतं स्वागतं च मे ॥ ४४ ॥

यस्य दर्शनं देवाः स्वाभीष्टसिद्धये इच्छन्ति, तस्मै परमेशाय तुभ्यं मे स्वागतं, स्वागतं पुनः॥

Verse 45

कृतार्थोऽनुगृहीतोऽस्मि सफलं जीवितं मम । आगतो देवदेवेशः सुखागतमिदं पुनः ॥ ४५ ॥

कृतार्थोऽनुगृहीतोऽस्मि, सफलं जीवितं मम; आगतो देवदेवेशः—सुखागतमिदं पुनः॥

Verse 46

यद्भक्तिलेप्तसंपर्कात्परमानंदसंभवः । तस्मै मे परणाब्जाय पाद्यं शुद्धाय कल्प्यते ॥ ४६ ॥

यद्भक्तिलेप्तसंपर्कात् परमानन्दः सम्भवति, तस्मै मे शुद्धपरनाब्जाय पाद्यं शुद्धं कल्प्यते॥

Verse 47

वेदानामपि वेदाय देवानां देवतात्मने । आचामं कल्पयामीश शुद्धानां शुद्धिहेतवे ॥ ४७ ॥

वेदानामपि वेदाय देवानां देवतात्मने । शुद्धानां शुद्धिहेतवेऽहम् आचामं कल्पयामि, हे ईश ॥

Verse 48

तापत्रयहर दिव्यं परमानन्दलक्षणम् । तापत्रयविनिर्मुक्त्यै तवार्घ्यं कल्पयाम्यहम् ॥ ४८ ॥

तापत्रयहरं दिव्यं परमानन्दलक्षणम् । तापत्रयविनिर्मुक्त्यै तवार्घ्यं कल्पयाम्यहम् ॥

Verse 49

सर्वकालुष्यहीनाय परिपूर्णसुखात्मने । मधुपर्कमिदं देव कल्पयामि प्रसीद मे ॥ ४९ ॥

सर्वकालुष्यहीनाय परिपूर्णसुखात्मने । देव, इदं मधुपर्कं कल्पयामि; प्रसीद मे ॥

Verse 50

अवच्छिष्टोऽप्यशुचिर्वापि यस्य स्मरणमात्रतः । शुद्धिमाप्नोति तस्मै ते पुनराचमनीयकम् ॥ ५० ॥

अवच्छिष्टोऽप्यशुचिर्वा यस्य स्मरणमात्रतः शुद्धिमाप्नोति । तस्मै ते पुनराचमनीयकं कल्पयामि ॥

Verse 51

स्नेहं गृहाण स्नेहेन लोकनाथ महाशय । सर्वलोकेषु शुद्धात्मन्ददामि स्नेहमुत्तमम् ॥ ५१ ॥

स्नेहं गृहाण स्नेहेन लोकनाथ महाशय । शुद्धात्मन् सर्वलोकेषु ददामि स्नेहमुत्तमम् ॥

Verse 52

परमानंदबोधाब्धिनिमग्ननिजमूर्तये । सांगोपांगमिदं स्नानं कल्पयाम्यहमीश ते । सहस्रं वा शतं वापि यथाशक्त्यादरेण च ॥ ५२ ॥

परमानन्दबोधाब्धौ निमग्नस्वस्वरूपाय हे ईश! सांगोपाङ्गमिदं स्नानार्पणं ते मया कल्प्यते—यथाशक्ति आदरेण सहस्रवारं शतवारं वा॥

Verse 53

गन्धपुष्पादिकैरीश मनुनां चाभिषिंचेत् ॥ ५३ ॥

हे ईश! गन्धपुष्पादिभिः मनूनामपि अभिषेक-स्नानं कर्तव्यमिति विधीयते॥

Verse 54

मायाचि त्रपटच्छन्ननिजगुह्योरुतेजसे । निरावरणविज्ञान वासस्ते कल्पयाम्यहम् ॥ ५४ ॥

मायात्रिपटच्छन्न-निजगुह्योरुतेजसे, निरावरण-विज्ञान-वासस्तेऽहं कल्पयामि॥

Verse 55

यमाश्रित्य म हामाया जगत्संमोहिनी सदा । तस्मै ते परमेशाय कल्पयाम्युत्तरीयकम् ॥ ५५ ॥

यमाश्रित्य महामाया जगत्संमोहिनी सदा; तस्मै ते परमेशाय अहम् उत्तरीयकं कल्पयामि॥

Verse 56

रक्तं शक्त्यर्कविघ्नेषु पीतंविष्णौ सितं शिवे । तैलादिदूषितं जीर्णं सच्छिद्रं मलिनं त्यजेत् ॥ ५६ ॥

रक्तं शक्त्यर्कविघ्नेषु, पीतं विष्णौ, सितं शिवे; तैलादिदूषितं जीर्णं सच्छिद्रं मलिनं त्यजेत्॥

Verse 57

यस्य शक्तित्रयेणदं संप्रीतमखिलं जगत् । यज्ञसूत्राय तस्मै ते यज्ञसूत्रं प्रकल्पये ॥ ५७ ॥

यस्य शक्तित्रयेणेदं जगत् सर्वं सुपोषितं सुप्रीतं च भवति, तस्मै यज्ञसूत्रस्वरूपाय प्रभवे ते यज्ञोपवीतं विधिवत् प्रकल्पये।

Verse 58

स्वभावसुन्दरांगाय नानाशक्त्याश्रयाय ते । भूषणानि विचित्राणि कल्पयाम्यमरार्चित ॥ ५८ ॥

स्वभावतः सुन्दराङ्गाय नानाशक्त्याश्रयाय ते, अमरैः पूजिताय, विचित्राणि भूषणानि अहं कल्पयामि।

Verse 59

परमानन्दसौरभ्यपरिपूर्णदिगंतरम् । गृहाण परम गंध कृपया परमेश्वर ॥ ५९ ॥

परमानन्दसौरभ्येन परिपूर्णं दिगन्तरं यत्, तं परमं गन्धं कृपया गृहाण, परमेश्वर।

Verse 60

तुरीयवनसंभूतं नानागुणमनोहरम् । अमंदसौरभपुष्पं गृह्यतामिदमुत्तमम् । जपाक्षतार्कधत्तूरान्विष्णौ नैवार्पयेत्क्वचित् ॥ ६० ॥

तुरीयवनसंभूतं नानागुणमनोहरम्, अमन्दसौरभपुष्पम् इदमुत्तमं गृह्यताम्। जपाक्षतार्कधत्तूरान् विष्णौ नैवार्पयेत् क्वचित्।

Verse 61

केतकीं कुटजं कुंदं बंधूकं केसरं जपाम् । मालतीपुष्पक चैव नार्पयेत्तु महेश्वरे ॥ ६१ ॥

केतकीं कुटजं कुन्दं बन्धूकं केसरं जपाम्, मालतीपुष्पकं चैव महेश्वरे तु नार्पयेत्।

Verse 62

मातुलिंगं च तगरं रवौ नैवार्पयेत्क्वचित् । शक्तौ दूर्वार्कमंदारान् गणेशे तुलसीं त्यजेत् ॥ ६२ ॥

रवये कदाचिदपि मातुलिङ्गं तगरं च न समर्पयेत्। शक्त्यै दूर्वार्कमन्दारान् समर्पयेत्; गणेशपूजायां तुलसीं त्यजेत्॥

Verse 63

सरोजिनीदमनकौ तथा मरुबकः कुशः । विष्णुक्रांता नागवल्ली दूर्वापामार्गदाडिमौ ॥ ६३ ॥

सरोजिनी-दमनकौ तथा मरुबकः कुशश्च। विष्णुक्रान्ता नागवल्ली दूर्वापामार्गदाडिमौ च॥

Verse 64

धात्री मुनियुतानां च पत्रैर्देवार्चनं चरेत् । कदली बदरी धात्री तिंतिणी बीजपूरकम् ॥ ६४ ॥

धात्रीपत्रैर्मुनियुतानां च पत्रैर्देवार्चनं चरेत्। कदली-बदरी-धात्री-तिंतिणी-बीजपूरकपत्रैश्च॥

Verse 65

आम्रदाडिमजंबीरजंबूपनसभूरुहाः । एतेषां तु फलैः कुर्याद्देवतापूजनं बुधः ॥ ६५ ॥

आम्र-दाडिम-जम्बीर-जम्बू-पनस-भूरुहादीनां फलैर्बुधो देवतापूजनं कुर्यात्॥

Verse 66

शुष्कैस्तु नार्चयेद्देवं पत्रैः पुष्पैः फलैरपि ॥ ६६ ॥

शुष्कैः पत्रैः पुष्पैः फलैरपि वा देवं तु न अर्चयेत्॥

Verse 67

धात्री खदिरबित्वानां तमालस्य दलानि च । छिन्नभिन्नान्यपि मुने न दूष्याणि जगुर्बुधाः ॥ ६७ ॥

धात्री-खदिर-बित्वान-फलानि तमालदलानि च । छिन्नभिन्नान्यपि मुने न दूष्याणि इति बुधाः प्राहुः ॥

Verse 68

पद्ममामलकं तिष्टेच्छुद्धं चैव दिनत्रयम् । सर्वदा तुलसी शुद्धा बिल्वपत्राणि वै तथा ॥ ६८ ॥

पद्ममामलकं शुद्धं दिनत्रयं तिष्ठति ध्रुवम् । तुलसी सर्वदा शुद्धा बिल्वपत्राणि च तथा ॥

Verse 69

पलाशकाशकुसुमैस्तमालतुलसीदलैः । छात्रीदलैश्च दूर्वाभिर्नार्चयेज्जगदंबिकाम् ॥ ६९ ॥

पलाशकाशकुसुमैस्तमालतुलसीदलैः । छात्रीदलैश्च दूर्वाभिर्जगदम्बिकां न अर्चयेत् ॥

Verse 70

नार्पयेत्कुसुमं पत्रं फलं देवे ह्यधोमुखम् । पुष्पपत्रादिकं विप्र यथोत्पन्नं तथार्पयेत् ॥ ७० ॥

अधोमुखं कुसुमं पत्रं फलं वा देवे न अर्पयेत् । पुष्पपत्रादिकं विप्र यथोत्पन्नं तथार्पयेत् ॥

Verse 71

वनस्पतिरसं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरम् । आघ्रेयं देवदेवेश धूपं भक्त्या गृहाम मे ॥ ७१ ॥

वनस्पतिरसं दिव्यं गन्धाढ्यं सुमनोहरम् । आघ्रेयं देवदेवेश धूपं भक्त्या गृहाण मे ॥

Verse 72

सुप्रकाशं महादीपं सर्वदा तिमिरापहम् । घृतवर्तिसमायुक्तं गृहाण मम सत्कृतम् ॥ ७२ ॥

सुप्रकाशं महादीपं सर्वदा तिमिरापहम् । घृतवर्तिसमायुक्तं गृहाण मम सत्कृतम् ॥

Verse 73

अन्नं चतुर्विधं स्वादु रसैः षड्भिः समन्वितम् । भक्त्या गृहाण मे देव नैवेद्यंतुष्टिदंसदा ॥ ७३ ॥

अन्नं चतुर्विधं स्वादु रसैः षड्भिः समन्वितम् । भक्त्या गृहाण मे देव नैवेद्यं तुष्टिदं सदा ॥

Verse 74

नागवल्लीदलं श्रेष्टं पूगखदिरचूर्णयुक् । कर्पूरादिसुगंधाढ्यं यद्दत्तं तद्गृहाण मे ॥ ७४ ॥

नागवल्लीदलं श्रेष्टं पूगखदिरचूर्णयुक् । कर्पूरादिसुगंधाढ्यं यद्दत्तं तद्गृहाण मे ॥

Verse 75

दद्यात्पुष्पाञ्जलिं पश्चात्कुर्यादावरणार्चनम् ॥ ७५ ॥

दद्यात् पुष्पाञ्जलिं पश्चात् कुर्यादावरणार्चनम् ॥

Verse 76

यदाशाभिमुखो भूत्वा पूजनं तु समाचरेत् । सैव प्राची तु विज्ञेया ततोऽन्या विदिशो दश ॥ ७६ ॥

यदाशाभिमुखो भूत्वा पूजनं तु समाचरेत् । सैव प्राची तु विज्ञेया ततोऽन्या विदिशो दश ॥

Verse 77

केशरेष्वग्निकोणादि हृदयादीनि पूजयेत् । नेत्रमग्रे दिक्षु चास्त्रं अंगमंत्रैर्यथाक्रमम् ॥ ७७ ॥

पद्मस्य केशरेषु अग्निकोणादिदेवताः पूजयेत्; हृदयादीनि षडङ्गमन्त्राणि यथाक्रमं न्यसेत्। अग्रे नेत्रं, दिक्षु चास्त्रम्, अङ्गमन्त्रैः क्रमशः पूजयेत्॥

Verse 78

शुक्लश्वेतसितश्यामकृष्णरक्तार्चिषः क्रमात् । वराभयकरा ध्येयाः स्वस्वदिक्ष्वं गशक्तयः ॥ ७८ ॥

शुक्ला श्वेतसिता श्यामा कृष्णा रक्तार्चिषः क्रमात्। वराभयकरा ध्येयाः स्वस्वदिक्ष्वङ्गशक्तयः॥

Verse 79

अमुकावरणांते तु देवता इति संवदेत् । सालंकारास्ततः पश्चात्सांगाः सपरिचारिकाः ॥ ७९ ॥

अमुकावरणान्ते तु ‘देवता’ इति संवदेत्। ततः पश्चात् सालङ्कारां साङ्गां सपरिचारिकां ध्यायेदर्चयेद्वा॥

Verse 80

सवाहनाः सायुधाश्च ततः सर्वो पचारकैः । संपूजितास्तर्पिताश्च वरदाः संत्विदं पठेत् ॥ ८० ॥

ततः सवाहनाः सायुधाश्च सर्वोपचारकैः संपूजिताः। तर्पिताश्च वरदाः सन्तु—इदं पठेत्॥

Verse 81

मूलांते च समुञ्चार्य दिवतायै निवेदयेत् । अभीष्टसिद्धिं मे देहि शरणागतवत्सल ॥ ८१ ॥

मूलमन्त्रान्ते समुच्चार्य देवतायै निवेदयेत्। ‘अभीष्टसिद्धिं मे देहि शरणागतवत्सल’ इति॥

Verse 82

भक्तया समर्पये तुभ्यममुकावरणार्चनम् । इत्युञ्चार्य क्षिपेत्पुष्पाञ्जलिं देवस्य मस्तके ॥ ८२ ॥

भक्त्या समर्पये तुभ्यम् अमुकावरणार्चनम्—इत्युच्चार्य ततः पुष्पाञ्जलिं क्षिपेद् देवस्य मस्तके ॥

Verse 83

ततस्त्वभ्यर्च्यनीयाः स्युः कल्पोक्ताश्चावृतीः क्रमात् । सायुधांस्तत इंद्राद्यान्स्वस्वदिक्षु प्रपूजयेत् ॥ ८३ ॥

ततः क्रमात् कल्पोक्ताः आवृतयः पूजनीयाः; अनन्तरं सायुधान् इन्द्रादीन् स्वस्वदिक्षु सम्यक् प्रपूजयेत् ॥

Verse 84

इद्रो वह्निर्यमो रक्षो वरुणः पवनो विधुः । ईशानोऽथ विधिश्चैवमधस्तात्पन्न गाधिपः ॥ ८४ ॥

इन्द्रः वह्निः यमः रक्षः वरुणः पवनो विधुः; ईशानः अथ विधिश्च—एवं, अधस्तात् पातालजलाधिपः नागाधिपः ॥

Verse 85

ऐरावतस्तथा मेषो महिषः प्रेतस्तिमिर्मृगः । वाजी वृषो हंसकूर्मौ वाहनानि विदुर्बुधाः ॥ ८५ ॥

ऐरावतः तथा मेषः महिषः प्रेतः तिमिः मृगः; वाजी वृषः हंसः कूर्मश्च—एतानि वाहनानि बुधा विदुः ॥

Verse 86

वज्रं शक्तिं दंडखङ्गौ पाशां कुशगदा अपि । त्रिशूलं पद्मचक्रे च क्रमादिंद्रादिहेतयः ॥ ८६ ॥

वज्रं शक्तिं दण्डखङ्गौ पाशं कुशगदां अपि; त्रिशूलं पद्मचक्रे च—क्रमाद् इन्द्रादिहेतवः ॥

Verse 87

समाप्यावरणार्चां तु देवतारार्तिकं चरेत् । शंखतोयं परिक्षिप्योद्वाहुर्नृत्यन् पतेत्क्षितौ ॥ ८७ ॥

आवरणार्चां समाप्य तु देवताया आरार्तिकं चरेत्। शङ्खतोयं परिक्षिप्य ऊर्ध्वबाहुर्नृत्यन् भक्त्या अन्ते क्षितौ प्रणमेत्॥

Verse 88

दंडवञ्चाप्यथोत्थाय प्रार्थयित्वा निजेश्वरम् । दक्षिणे स्थंडिलं कृत्वा तत्र संस्कारमाचरेत् ॥ ८८ ॥

दण्डवञ्चापि कृत्वाथोत्थाय निजेश्वरं प्रार्थयेत्। दक्षिणे स्थण्डिलं कृत्वा तत्र संस्कारमाचरेत्॥

Verse 89

मूलेनेक्षणमस्त्रेण प्रोक्षणं ताडनं पुनः । कुशैस्तद्वर्मणाभ्युक्ष्य पूज्य तत्र न्यसेद्वसुम् ॥ ८९ ॥

मूलेनैक्षणमस्त्रेण प्रोक्षणं ताडनं पुनः। कुशैस्तद्वर्मणा अभ्युक्ष्य पूज्य तत्र न्यसेद्वसुम्॥

Verse 90

प्रदाप्य तत्र जुहुयाद्ध्यात्वा चैवेष्टदेवताम् । महाव्याहृतिभिर्यस्तु समस्ताभिश्चतुष्टयम् ॥ ९० ॥

प्रदाप्य तत्र जुहुयाद् ध्यात्वा चैवेष्टदेवताम्। महाव्याहृतिभिर्यस्तु समस्ताभिश्चतुष्टयम्॥

Verse 91

जुहुयात्सर्पिषा भक्तैस्तिलैर्वा पायसेन वा । सघृतैः साधकश्रेष्टः पञ्चविंशतिसंख्यया ॥ ९१ ॥

जुहुयात् सर्पिषा भक्तैस्तिलैर्वा पायसेन वा। सघृतैः साधकश्रेष्ठः पञ्चविंशतिसंख्यया॥

Verse 92

पुनर्व्याहृतिभिघिर्हुत्वा गंधाद्यैः पुनरर्चयेत् । देवं संयोजयेन्मूर्तौ ततो वह्निं विसर्जयेत् ॥ ९२ ॥

पुनर्व्याहृतिभिः सह हुत्वा, गन्धादिभिः पुनरर्चयेत्। ततः देवं मूर्तौ संयोजयेत्, अनन्तरं वह्निं विधिवद् विसर्जयेत्॥

Verse 93

भो भो वह्ने महाशक्ते सर्वकर्मप्रसाधक । कर्मांतरेऽपि संप्राप्ते सान्निध्यं कुरु सादरम् ॥ ९३ ॥

भो भो वह्ने महाशक्ते सर्वकर्मप्रसाधक। कर्मान्तरेऽपि संप्राप्ते सान्निध्यं कुरु सादरम्॥

Verse 94

विसृज्याग्निदेवतायै दद्यादाचमनीयकम् । अवशिष्टेन हविषा गंधपुष्पाक्षतान्वितम् ॥ ९४ ॥

विसृज्याग्निदेवतायै दद्यादाचमनीयकम्। अवशिष्टेन हविषा गन्धपुष्पाक्षतान्वितम्॥

Verse 95

देवतापार्षदेभ्योऽपि पूर्वोक्तेभ्यो बलिं ददेत् । ये रौद्रा रौद्रकर्माणो रौद्रस्थाननिवासिनः ॥ ९५ ॥

देवतापार्षदेभ्योऽपि पूर्वोक्तेभ्यो बलिं ददेत्। ये रौद्रा रौद्रकर्माणो रौद्रस्थाननिवासिनः॥

Verse 96

योगिन्यो ह्युग्ररूपाश्च गणानामधिपास्च ये । विघ्नभूतास्तथा चान्ये दिग्विदिक्षु समाश्रिताःग ॥ ९६ ॥

योगिन्यो ह्युग्ररूपाश्च गणानामधिपाश्च ये। विघ्नभूतास्तथा चान्ये दिग्विदिक्षु समाश्रिताः॥

Verse 97

सर्वे ते प्रीतमनसः प्रतिगृह्णंत्विमं बलिम् । इत्यष्टदिक्षु दत्वा च पुनर्भूतबलिं चरेत् ॥ ९७ ॥

यूयं सर्वे प्रीतमनसः इमं बलिं प्रतिगृह्णीत। इत्यष्टदिक्षु बलिं दत्त्वा पुनर्भूतबलिं चरेत्॥

Verse 98

पानीयममृतीकृत्य मुद्रया धेनुसंज्ञया । देवतायाः करे दद्यात्पुनश्चाचमनीयकम् ॥ ९८ ॥

धेनुमुद्रया पानीयममृतीकृत्य देवतायाः करे दद्यात्; पुनश्चाचमनीयकं दद्यात्॥

Verse 99

देवमुद्वास्य मूर्तिस्थं पुनस्तत्रैव योजयेत् । नैवेद्यं च ततो दद्यात्तत्तदुच्छिष्टभोजिने ॥ ९९ ॥

देवमुद्वास्य मूर्तिस्थं पुनस्तत्रैव योजयेत्। ततः नैवेद्यं दद्यात् तत्तदुच्छिष्टभोजिने॥

Verse 100

महेश्वरस्य चंडेशो विष्वक्सेनस्तथा हरेः । चंडांशुस्तरणेर्वक्ततुंडश्चापि गणेशितुः । शक्तेरुच्छिष्टचांडाली प्रोक्ता उच्छिष्टभोजिनः ॥ १०० ॥

महेश्वरस्य चण्डेशः, हरेर्विष्वक्सेन एव च। तरणेः चण्डांशुः, गणेशितुर्वक्ततुण्डः; शक्तेरुच्छिष्टचाण्डाली—एते उच्छिष्टभोजिनः॥

Verse 101

ततो ऋष्यादिकं स्मृत्वा कृत्वा मूलषडंगकम् । जप्त्वा मंत्रं यथाशक्ति देवतायै निवेदयेत् ॥ १०१ ॥

ततो ऋष्यादिकं स्मृत्वा कृत्वा मूलषडङ्गकम्। यथाशक्ति मन्त्रं जप्त्वा देवतायै निवेदयेत्॥

Verse 102

गुह्यातिगुह्यगोप्ता त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् । सिद्धिर्भवतु मे देव त्वत्प्रसादात्त्वयि स्थिता ॥ १०२ ॥

गुह्यातिगुह्यगोप्ता त्वं मया कृतं जपं गृहाण। देव, त्वत्प्रसादात् मे सिद्धिर्भवतु, त्वयि निश्चला प्रतिष्ठिता॥

Verse 103

ततः पराङ्मुखं चार्घं कृत्वा पुष्पैः प्रपूजयेत् । दोर्भ्यां पभ्द्यां च जानुभ्यामुरसा शिरसादृशा । मनसा वचसा चेति प्रणामोऽष्टांग ईरितः ॥ १०३ ॥

ततः पराङ्मुखं कृत्वा अर्घ्यं दत्त्वा पुष्पैः प्रपूजयेत्। दोर्भ्यां पादाभ्यां जानुभ्यां उरसा शिरसा दृशा, मनसा वचसा च—एषोऽष्टाङ्गः प्रणाम उच्यते॥

Verse 104

बाहुभ्यां च सजानुभ्यां शिरसा वचसापि वा । पंचांगकः प्रणामः स्यात्पूजायां प्रवरावुभौ ॥ १०४ ॥

बाहुभ्यां सजानुभ्यां शिरसा वचसापि च। पूजायां पञ्चाङ्गकः प्रणामः स्यात् प्रवरः; उभयमपि प्रशस्यते॥

Verse 105

नत्वा च दंडवन्मंत्री ततः कुर्यात्प्रदक्षिणाः । विष्णुसोमार्कविघ्नानां वेदार्धेंद्वद्रिवह्नयः ॥ १०५ ॥

नत्वा दण्डवन्मन्त्री ततः कुर्यात् प्रदक्षिणाः। विष्णोः ‘वेदार्ध’संख्याः, सोमस्य ‘इन्दु’संख्याः, अर्कस्य ‘गिरि’संख्याः, विघ्नस्य ‘वह्नि’संख्याः प्रदक्षिणाः स्मृताः॥

Verse 106

ततः स्तोत्रादिकं मंत्री प्रपठेद्भक्तिपूर्वकम् । इतः पूर्णं प्राणबुद्धिदेहधर्माधिकारतः ॥ १०६ ॥

ततः स्तोत्रादिकं मन्त्री भक्तिपूर्वकं प्रपठेत्। अनेन कर्म पूर्णं भवति प्राण-बुद्धि-देह-धर्माधिकारानुसारतः॥

Verse 107

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यंतेऽवस्थासु मनसा वदेत् । वाचा हस्ताभ्यां च पद्भ्यामुदरेण ततः परम् ॥ १०७ ॥

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यन्तेऽवस्थासु मनसा वदेत् । ततः वाचा हस्ताभ्यां च पद्भ्यां च, उदरेण ततः परम् ॥

Verse 108

शिष्णांते यत्स्मृतं पश्चाद्यदुक्तं यत्कृतं ततः । तत्सर्वं च ततो ब्रह्मर्पणं भवतु ठद्वयम् ॥ १०८ ॥

शिष्णान्ते यत्स्मृतं पश्चाद्यदुक्तं यत्कृतं ततः । तत्सर्वं च ततो ब्रह्मार्पणं भवतु, उभयम् पूर्णतां यतु ॥

Verse 109

मां मदीयं च सकलं विष्णवे च समर्पये । तारं तत्सदतो ब्रह्मर्पणमस्तु मनुर्मतः ॥ १०९ ॥

मां मदीयं च सकलं विष्णवे समर्पये । तारं तत्सदिति चोच्चार्य ब्रह्मार्पणमिदं भवेत्, मन्त्रमतानुसारतः ॥

Verse 110

प्रणवाद्योऽष्टवस्वर्णो ह्यनेनात्मानमर्पयेत् । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा वैकल्यात्साधनस्य च ॥ ११० ॥

प्रणवाद्यः अष्टाक्षरस्वरूपोऽयं; अनेनात्मानमर्पयेत् । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा साधनवैकल्यतोऽपि वा ॥

Verse 111

यन्न्यूनमतिरिक्तं वा तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि । द्रव्यहीनं क्रियाहीनं मंत्रहीनं मयान्यथा ॥ १११ ॥

यन्न्यूनमतिरिक्तं वा तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि । द्रव्यहीनं क्रियाहीनं मन्त्रहीनं च यन्मया कृतं, तदन्यथा क्षम्यताम् ॥

Verse 112

कृतं यत्तत्क्षमस्वेश कृपया त्वं दयानिधे । यन्मया क्रियते कर्म जाग्रत्स्वप्रसुषुप्तिषु ॥ ११२ ॥

कृतं यत्तत् क्षमस्वेश कृपया त्वं दयानिधे । यन्मया क्रियते कर्म जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु ॥

Verse 113

तत्सर्वं तावकी पूजा भूयाद्भूत्यै च मे प्रभो । भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम् ॥ ११३ ॥

तत्सर्वं तावकी पूजा भूयाद् भूत्यै च मे प्रभो । भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलम्बनम् ॥

Verse 114

त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो । अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम ॥ ११४ ॥

त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो । अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम ॥

Verse 115

तस्मात्कारुण्यभावेन क्षमस्व परमेश्वर । अपराधसहस्राणि क्रियंतेऽहर्न्निशं मया ॥ ११५ ॥

तस्मात् कारुण्यभावेन क्षमस्व परमेश्वर । अपराधसहस्राणि क्रियन्तेऽहर्निशं मया ॥

Verse 116

दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व जगतां पते । आवाहनं न जानामि न जानामि विसर्जनम् ॥ ११६ ॥

दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व जगतां पते । आवाहनं न जानामि न जानामि विसर्जनम् ॥

Verse 117

पूजां चैव न जानामि त्वं गतिः परमेश्वर । संप्रार्थ्यैवं ततो मंत्री मूलांते श्लोकमुञ्चरेत् ॥ ११७ ॥

पूजाविधिं नाहं वेद्मि; त्वमेव मे गतिः, परमेश्वर। एवं संप्रार्थ्य ततः मन्त्रसाधकः मूलमन्त्रान्ते श्लोकं जपेत्॥

Verse 118

गच्छ गच्छ परं स्थानं जगदीश जगन्मय । यन्न ब्रह्मादयो देवा जानंति च सदाशिवः ॥ ११८ ॥

गच्छ गच्छ परं स्थानं जगदीश जगन्मय। यन्न ब्रह्मादयो देवा न जानन्ति सदाशिवोऽपि॥

Verse 119

इति पुष्पांजलिं दत्वा ततः संहारमुद्रया । निधाय देवं सांगं च स्वीयदृत्सरसीरुहे ॥ ११९ ॥

इति पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा ततः संहारमुद्रया। निधाय देवं साङ्गं च स्वहृत्सरसीरुहे॥

Verse 120

सुषुम्णावर्त्मना पुष्पमाघ्रायोद्वासयेद् बुधः । शंखचक्रशिलालिंगविघ्नसूर्यद्वयं तथा ॥ १२० ॥

सुषुम्णावर्त्मना पुष्पमाघ्रायोद्वासयेद् बुधः। तथा शङ्खचक्रशिलालिङ्गविघ्नसूर्यद्वयं स्मरेत्॥

Verse 121

शक्तित्रयं न चैकत्र पूजयेद्दुःखकारणम् । अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशन् ॥ १२१ ॥

शक्तित्रयं न चैकत्र पूजयेद् दुःखकारणम्। सम्यक्पूजा अकालमृत्युहरणी सर्वव्याधिविनाशिनी॥

Verse 122

सर्वपापक्षयकरं विष्णुपादोदकं शुभम् ॥ १२२ ॥

विष्णोः पादप्रक्षालनजलं शुभं सर्वपापक्षयकरं भवति ॥

Verse 123

तत्तद्भक्तैर्गृही तव्यं तन्नैवेद्यनिवेदितम् । अग्राह्यं शिवनिर्माल्यं पत्रं पुष्पं फलं जलम् ॥ १२३ ॥

यस्य देवस्य नैवेद्यं तद्भक्तैरेव ग्राह्यं; शिवनिर्माल्यं पत्रं पुष्पं फलं जलं चान्यैर्न ग्राह्यम् ॥

Verse 124

शालग्रामशिलास्पर्शात्सर्वं याति पवित्रताम् । पूजा पंचविधा तत्र कथिता नारदाखिलैः ॥ १२४ ॥

शालग्रामशिलास्पर्शमात्रेण सर्वं पवित्रतां याति; तत्र नारदेन पंचविधा पूजा सम्यगुक्ता ॥

Verse 125

आतुरी सौतिकी त्रासी साधना भाविनी तथा । दौर्बोधी च क्रमादासां लक्षणानि श्रृणुष्व मे ॥ १२५ ॥

आतुरी सौतिकी त्रासी साधना भाविनी दौर्बोधी चेति; एतासां लक्षणानि क्रमशो मे शृणु ॥

Verse 126

रोगादियुक्तो न स्रायान्न जपेन्न च पूजयेत् । विलोक्य पूजां देवस्य मूर्तिं वा सूर्य्यमंडलम् ॥ १२६ ॥

रोगाद्युपद्रुतो न स्नायान्न जपेत् न च पूजयेत्; देवपूजां वा मूर्तिं वा सूर्य्यमण्डलं वा केवलं विलोक्य तुष्येत् ॥

Verse 127

प्रणम्याथ स्मरन्मंत्रमर्पयेत्कुमांजलिम् । रोगे निवृत्ते स्नात्वाथ नत्वा संपूञ्चेद्गुरुम् ॥ १२७ ॥

प्रणम्याथ मन्त्रं स्मरन् कुसुमाञ्जलिमर्पयेत्। रोगे निवृत्ते स्नात्वा पुनर्नत्वा गुरुमनुज्ञां सादरं गृह्णीयात्॥

Verse 128

त्वत्प्रसादाज्जगन्नाथ जगत्पूज्य दयानिधे । पूजाविच्छेददोषो मे मास्त्विति प्रार्थयेच्च तम् ॥ १२८ ॥

त्वत्प्रसादाज्जगन्नाथ जगत्पूज्य दयानिधे। मम पूजाविच्छेददोषो मा भूदिति त्वां प्रार्थयेत्॥

Verse 129

द्विजानपि च संपूज्य यथाशक्त्या प्रतोष्य च । तेभ्यश्चाशिषमादाय देवं प्राग्वत्ततोऽर्चयेत् ॥ १२९ ॥

द्विजानपि यथाशक्त्या संपूज्य प्रतोष्य च। तेषामाशिषमादाय पूर्ववद् देवमर्चयेत्॥

Verse 130

आतुरी कथिता ह्येषा सोतिक्यथ निगद्यते । सूतकं द्विविधं प्रोक्तं जाताख्यं मृतसंज्ञकम् ॥ १३० ॥

आतुरीति ह्येषा कथिता सोतिकेति च निगद्यते। सूतकं द्विविधं प्रोक्तं जाताख्यं मृतसंज्ञकम्॥

Verse 131

तत्र स्नात्वा मानसीं तु कृत्वा संध्यां समाहितः । मनसैव यजेद्देवं मनसैव जपेन्मनुम् ॥ १३१ ॥

तत्र स्नात्वा समाहितो मानसीं संध्यां विधाय च। मनसैव यजेद्देवं मनसैव जपेन्मनुम्॥

Verse 132

निवृत्ते सूतके प्राग्वत्संपूज्य च गुरुं द्विजान् । तेभ्यश्चाशिषमादाय ततो नित्यक्रमं चरेत् ॥ १३२ ॥

निवृत्ते सूतके पूर्ववत् गुरुम् द्विजान् च सम्यक् सम्पूज्य, तेषां चाशिषः समादाय, ततः स्वं नित्यकर्मक्रमं पुनश्चरितुमर्हति ॥

Verse 133

एषा तु सौतिकी प्रोक्ता त्रासी चाथ निगद्यते । दुष्टेभ्यस्त्रासमापन्नो यथालब्धोपचारंकैः ॥ १३३ ॥

एषा विधिः ‘सौतिकी’ इति प्रोक्ता, ‘त्रासी’ इत्यपि निगद्यते। दुष्टजनैः त्रासमापन्नः सन् यथालब्धोपचारैरेव तामनुष्ठेयाम् ॥

Verse 134

मानसैर्वै यजेद्देवं त्रासी सा परिकीर्तिता । पूजासाधनवस्तूनाम सामर्थ्ये तु सर्वतः ॥ १३४ ॥

मानसैरेव देवं यजेत—सा ‘त्रासी’ इति परिकीर्तिता। पूजासाधनवस्तूनां सामर्थ्येऽसामर्थ्ये च सर्वथा प्रवर्तते ॥

Verse 135

पुष्पैः पत्रैः फलैर्वापि मनसा वा यजेद्विभुम् । साधनाभाविनी ह्येषा दौर्बोधीं श्रृणु नारद ॥ १३५ ॥

पुष्पैः पत्रैः फलैर्वापि मनसा वा विभुं यजेत। साधनानपेक्षा ह्येषा; दौर्बोधीं शिक्षां शृणु, नारद ॥

Verse 136

स्त्रियो वृद्धास्तथा बाला मूर्खास्तैस्तु यथाक्रमम् । यथाज्ञानकृता सा तु दौर्बोधीति प्रकीर्तिता ॥ १३६ ॥

स्त्रियो वृद्धास्तथा बालाः मूर्खाश्च यथाक्रमम्। यथाज्ञानं वचः प्रयुञ्जते; तेन सा ‘दौर्बोधी’ इति प्रकीर्तिता ॥

Verse 137

एवं यथाकथंचित्तु पूजां कुर्याद्धि साधकः । देवपूजाविहीनो यः स गच्छेन्नरकं ध्रुवम् ॥ १३७ ॥

एवं यथाकथञ्चित्तु साधकः पूजां कुर्याद्धि नित्यशः । देवपूजाविहीनो यः स ध्रुवं नरकं व्रजेत् ॥

Verse 138

वैश्वदेवादिकं कृत्वा भोजयेद्द्विजसत्तमान् । देवे निवेदितं पश्चाद्भुंमजीत स्वगणैः स्वयम् ॥ १३८ ॥

वैश्वदेवादिकं कृत्वा भोजयेद्द्विजसत्तमान् । देवे निवेदितं पश्चात् स्वगणैः सह भुञ्जीत स्वयम् ॥

Verse 139

आचम्याननशुद्धिं च कृत्वा तिष्टेत् कियत्क्षणम् । पुराणमितिहासं च श्रृणुयात्स्वजनैः सह ॥ १३९ ॥

आचम्य मुखशुद्धिं च कृत्वा तिष्ठेत् कियत्क्षणम् । पुराणमितिहासं च शृणुयात् स्वजनैः सह ॥

Verse 140

समर्थः सर्वकल्पेषु योऽनुकल्पं समाचरेत् । न सांगशयिकं तस्य दुर्मतेर्जायते फलम् ॥ १४० ॥

समर्थः सर्वकल्पेषु योऽनुकल्पं समाचरेत् । तस्य दुर्मतेः साङ्गशयिकं फलं न जायते ॥