
सनकः ब्राह्मणान् उपदिशति—हरिकथा हरिनाम च भक्तसङ्गश्च परमं तारकं; नामकीर्तननिष्ठान् भक्तान् बाह्याचारभेदेऽपि प्रशंसति। गोविन्दस्य दर्शन-स्मरण-पूजन-ध्यान-नमस्कारैः संसारसागरात् तरणमिति वदति। ततः पुरातनाख्यानं—सोमवंशीयो राजा जयध्वजः रेवानर्मदातटे विष्णुमन्दिरमार्जनं दीपदानं च नित्यं करोति; तयोः विशेषफलम् ऋत्विजा वीतिहोत्रेण पृष्टः स पूर्वजन्मपरम्परां कथयति। विद्वान् पतितो ब्राह्मणो रैवतः निषिद्धवृत्त्या पतित्वा दुःखेन मृतः, पापी चाण्डालो दण्डकेतुरभवत्; स रात्रौ स्त्रिया सह शून्यविष्णुमन्दिरं प्रविश्य अनायासेन मार्जनसंस्पर्शं दीपस्थापनं च कृतवान्। अशुद्धभावेनापि तेन सञ्चितपापक्षयः; रक्षिभिः हतः स विष्णुदूतैः विष्णुलोकं नीतः, दीर्घकालं भुक्त्वा पुनः पृथिव्यां समृद्धिं प्राप। जयध्वजः निष्कर्षयति—सङ्कल्पयुक्ता भक्तिः अपरिमितफलदा; जगन्नाथनारायणपूजा, सत्सङ्गः, तुलसीसेवा, शालग्रामार्चनं च प्रशस्य, ये भक्ताः बहून् कुलान् उद्धरन्ति तान् सम्मानयितुं प्रेरयति।
Verse 1
सनक उवाच । भूयः शृणुष्व विप्रेन्द्र माहात्म्यं परमेष्ठिनः । सर्वपापहरं पुण्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् 1. ॥ १ ॥
सनक उवाच। भूयः शृणुष्व विप्रेन्द्र माहात्म्यं परमेष्ठिनः। सर्वपापहरं पुण्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम्॥
Verse 2
अहो हरिकथालोके पापघ्न पुण्यदायिनी । शृण्वतां वदतां चैव तद्भक्तानां विशेषतः ॥ २ ॥
अहो हरिकथालोके पापघ्नी पुण्यदायिनी। शृण्वतां वदतां चैव तद्भक्तानां विशेषतः॥
Verse 3
हरिभक्तिरसास्वादमुदिता ये नरोत्तमाः । नमस्करोम्यहं तेभ्यो यत्सङ्गान्मुक्तिभाग्नरः ॥ ३ ॥
हरिभक्तिरसास्वादमुदिता ये नरोत्तमाः। नमस्करोम्यहं तेभ्यो यत्सङ्गान्मुक्तिभाग्नरः॥
Verse 4
हरिभक्तिपरा ये तु हरिनामपरायणाः । दुर्वृत्ता वा सुवृत्ता वा तेभ्यो नित्यं नमो नमः ॥ ४ ॥
हरिभक्तिपरा ये तु हरिनामपरायणाः। दुर्वृत्ता वा सुवृत्ता वा तेभ्यो नित्यं नमो नमः॥
Verse 5
संसारसागरं तर्तुं य इच्छेन्मुनिपुङ्गव । स भजेद्धरिभक्तानां भक्तान्वै पापहारिणः ॥ ५ ॥
संसारसागरं तर्तुं य इच्छेन्मुनिपुङ्गव। स भजेद्धरिभक्तानां भक्तान्वै पापहारिणः॥
Verse 6
दृष्टः स्मृतः पूजितो वा ध्यातः प्रणमितोऽपि वा । समुद्धरति गोविन्दो दुस्तराद्भवसागरात् ॥ ६ ॥
दृष्टः स्मृतः पूजितो वा ध्यातः प्रणमितोऽपि वा। समुद्धरति गोविन्दो दुस्तराद्भवसागरात्॥
Verse 7
स्वपन् भुञ्जन् व्रजंस्तिष्ठन्नतिष्ठंश्च वदंस्तथा । चिन्तयेद्यो हरेर्नाम तस्मै नित्यं नमो नमः ॥ ७ ॥
स्वपन् भुञ्जन् व्रजंस्तिष्ठन्नतिष्ठंश्च वदन्नपि । यो हरेर्नाम सततं चिन्तयेत् तस्मै नमो नमः ॥
Verse 8
अहो भाग्यमहो भाग्यं विष्णुभक्तिरतात्मनाम् । येषां मुक्तिः करस्थैव योगिनामपि दुर्लभा ॥ ८ ॥
अहो भाग्यमहो भाग्यं विष्णुभक्तिरतात्मनाम् । येषां मुक्तिः करस्थेव योगिनामपि दुर्लभा ॥
Verse 9
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वदतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ९ ॥
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वदतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥
Verse 10
आसीत् पुरा महीपालः सोमवंशसमुद्भवः । जयध्वज इति ख्यातो नारायणपरायणः ॥ १० ॥
आसीत् पुरा महीपालः सोमवंशसमुद्भवः । जयध्वज इति ख्यातो नारायणपरायणः ॥
Verse 11
विष्णोर्देवालये नित्यं सम्मार्जनपरायणः । दीपदानरतश्चैव सर्वभूतदयापरः ॥ ११ ॥
विष्णोर्देवालये नित्यं सम्मार्जनपरायणः । दीपदानरतश्चैव सर्वभूतदयापरः ॥
Verse 12
स कदाचिन्महीपालो रेवातीरे मनोरमे । विचित्रकुसुमोपेतं कृतवान्विष्णुमन्दिरम् ॥ १२ ॥
स कदाचिन्महीपालो रेवातीरे मनोरमे । विचित्रकुसुमोपेतं कृतवान्विष्णुमन्दिरम् ॥
Verse 13
स तत्र नृपशार्दूलः सदा सम्मार्जने रतः । दीपदानपरश्चैव विशेषेण हरिप्रियः ॥ १३ ॥
स तत्र नृपशार्दूलः सदा सम्मार्जने रतः । दीपदानपरश्चैव विशेषेण हरिप्रियः ॥
Verse 14
हरिनामपरो नित्यं हरिसंसक्तमानसः । हरिप्रणामनिरतो हरिभक्तजनप्रियः ॥ १४ ॥
हरिनामपरो नित्यं हरिसंसक्तमानसः । हरिप्रणामनिरतो हरिभक्तजनप्रियः ॥
Verse 15
वीतिहोत्र इति ख्यातो ह्यासीत्तस्य पुरोहितः । जयध्वजस्य चरितं दृष्ट्वा विस्मयमागतः ॥ १५ ॥
वीतिहोत्र इति ख्यातो ह्यासीत्तस्य पुरोहितः । जयध्वजस्य चरितं दृष्ट्वा विस्मयमागतः ॥
Verse 16
कदाचिदुपविष्टं तं राजानं विष्णुतत्परम् । अपृच्छद्वीतिहोत्रस्तु वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १६ ॥
कदाचिदुपविष्टं तं राजानं विष्णुतत्परम् । अपृच्छद्वीतिहोत्रस्तु वेदवेदाङ्गपारगः ॥
Verse 17
वीतिहोत्र उवाच । राजन्परमधर्मज्ञ हरिभक्तिपरायण । विष्णुभक्तिमतां पुंसां श्रेष्ठोऽसि भरतर्षभ ॥ १७ ॥
वीतिहोत्र उवाच—राजन् परमधर्मज्ञ हरिभक्तिपरायण । भरतर्षभ, विष्णुभक्तिमतां पुंसां त्वमेव श्रेष्ठोऽसि ॥
Verse 18
सम्मार्जनपरो नित्यं दीपदानरतस्तथा । तन्मे वद महाभाग किं त्वया विदितं फलम् ॥ १८ ॥
सम्मार्जनपरो नित्यं दीपदानरतस्तथा । तन्मे वद महाभाग, किं त्वया विदितं फलम् ॥
Verse 19
संपादनेन वर्त्तीनां तैल संपादनेन च । संयुक्तोऽसि सदा भद्र यद्विष्णोर्गृहमार्जने ॥ १९ ॥
संपादनेन वर्त्तीनां तैलसंपादनेन च । भद्र, विष्णोर्गृहमार्जने संयुक्तोऽसि सदा ॥
Verse 20
कर्माण्यन्यानि सन्त्येव विष्णोः प्रीतिकराणि च । तथापि किं महाभाग एतयोः सततोद्यतः ॥ २० ॥
कर्माण्यन्यानि सन्त्येव विष्णोः प्रीतिकराणि च । तथापि महाभाग, किमेतयोः सततोद्यतः ॥
Verse 21
सर्वात्मना महापुण्यं नरेश विदितं च यत् । तद् ब्रूहि मे गुह्यतमं प्रीतिर्मयि तवास्ति चेत् ॥ २१ ॥
सर्वात्मना महापुण्यं नरेश विदितं च यत् । तद् ब्रूहि मे गुह्यतमं, प्रीतिर्मयि तवास्ति चेत् ॥
Verse 22
पुरोधसैवमुक्तस्तु प्रहसन्स जयध्वजः । विनयावनतो भूत्वा प्रोवाचेदं कृताञ्जलि ॥ २२ ॥
पुरोहितेनैवमुक्तः स जयध्वजः प्रहसन् विनयेनावनतः सन् कृताञ्जलिः सादरमिदं वचनं प्रोवाच ॥
Verse 23
जयध्वज उवाच । शृणुष्व विप्रशार्दूल मयैवाचरितं पुरा । जातिस्मरत्वाज्जानामि श्रोतॄणां विस्मयप्रदम् ॥ २३ ॥
जयध्वज उवाच— शृणुष्व विप्रशार्दूल मया पुरा यदाचरितम्। जातिस्मरत्वात् तज्जानामि श्रोतॄणां विस्मयप्रदम् ॥
Verse 24
आसीत्पुरा कृतयुगे ब्रह्मन्स्वारोचिषेऽन्तरे । रैवतो नाम विप्रेन्द्रो वेदवेदाङ्गपारगः ॥ २४ ॥
आसीत् पुरा कृतयुगे ब्रह्मन् स्वारोचिषेऽन्तरे। रैवतो नाम विप्रेन्द्रो वेदवेदाङ्गपारगः ॥
Verse 25
अयाज्ययाजकश्चैव सदैव ग्रामयाजकः । पिशुनो निष्ठुरश्चैव ह्यपण्यानां च विक्रयी ॥ २५ ॥
अयाज्ययाजकः सदा ग्रामयाजकश्च; पिशुनो निष्ठुरश्च; अपण्यानां च विक्रयी—एवंविधोऽपि निन्द्यः ॥
Verse 26
निषिद्धकर्माचरणात्परित्यक्तः स बन्धुभिः । दरिद्रो दुःखितश्चैव शीर्णाङ्गो व्याधितोऽभवत् ॥ २६ ॥
निषिद्धकर्माचरणात् स बन्धुभिः परित्यक्तः। दरिद्रो दुःखितश्चाभूत् शीर्णाङ्गो व्याधितोऽभवत् ॥
Verse 27
स कदाचिद्धनार्थं तु पृथिव्यां पर्यटन् द्विजः । ममार नर्मदातीरे श्वासकासप्रपीडितः ॥ २७ ॥
स द्विजः कदाचिद्धनार्थं पृथिव्यां पर्यटन् नर्मदातटे श्वासकासप्रपीडितः सन् ममार॥
Verse 28
तस्मिन्मृते तस्य भार्या नाम्ना बन्धुमती मुने । कामचारपरा सा तु परित्यक्ता च बन्धुभिः ॥ २८ ॥
तस्मिन्मृते मुने तस्य भार्या बन्धुमती नाम कामचारपरा जाता; बन्धुभिश्च परित्यक्ता॥
Verse 29
तस्यां जातोऽस्मि चण्डालो दण्डकेतुरिति श्रुतः । महापापरतो नित्यं ब्रह्मद्वेषपरायणः ॥ २९ ॥
तस्यां जातोऽहं चण्डालो दण्डकेतुरिति विश्रुतः; नित्यं महापापरतो ब्रह्मद्वेषपरायणश्च॥
Verse 30
परदारपरद्र व्यलोलुपो जन्तुहिंसकः । गावश्च विप्रा बहवो निहता मृगपक्षिणः ॥ ३० ॥
परदारपरद्रव्यलोलुपो जन्तुहिंसकः; गावो विप्राश्च बहवो निहता मृगपक्षिणश्च॥
Verse 31
मेरुतुल्यसुवर्णानि बहून्यपहृतानि च । मद्यपानरतो नित्यं बहुशो मार्गरोधकृत् ॥ ३१ ॥
मेरुतुल्यानि सुवर्णानि बहून्यपहृतानि; मद्यपानरतो नित्यं बहुशो मार्गरोधकृत्॥
Verse 32
पशुपक्षिमृगादीनां जन्तूनामन्तकोपमः । कदाचित्कामसन्तप्तो गन्तुकामो रतिं स्त्रियः ॥ ३२ ॥
स पशुपक्षिमृगादिजन्तूनां प्रति मृत्युरिवान्तकोपमः आसीत्। कदाचित् तु कामतापितः स्त्रीषु रतिं प्रार्थयन् गन्तुमुद्यतः॥
Verse 33
शून्यं विष्णुगृहं दृष्ट्वा प्रविष्टश्च स्त्रिया सह । निशि रामोपभोगार्थं शयितं तत्र कामिना ॥ ३३ ॥
शून्यं विष्णुगृहं दृष्ट्वा स कामी स्त्रिया सह प्रविष्टः। निशि च रामोपभोगार्थं तत्र शयितवान्॥
Verse 34
ब्रह्मन्स्ववस्त्रप्रान्तेन कियद्देशः प्रमार्जितः । यावन्त्यः पांशुकणिकास्तत्र सम्मार्जिता द्विज ॥ ३४ ॥
ब्रह्मन्, स्ववस्त्रप्रान्तेन कियद्देशः प्रमार्जितः? तत्र यावन्त्यः पांशुकणिकाः सम्मार्जिताः, द्विज!॥
Verse 35
तावज्जन्मकृतं पापं तदैव क्षयमागतम् । प्रदीपः स्थापितस्तत्र सुरतार्थं द्विजोत्तम ॥ ३५ ॥
तावज्जन्मकृतं पापं तदैव क्षयमागतम्। यदा तत्र सुरतार्थं प्रदीपः स्थापितः, द्विजोत्तम॥
Verse 36
तेनापि मम दुष्कर्म निःशेषं क्षयमागतम् । एवं स्थिते विष्णुगृहे ह्यागताः पुरपालकाः ॥ ३६ ॥
तेनैव मम दुष्कर्म निःशेषं क्षयमागतम्। एवं स्थिते विष्णुगृहे पुरपालका आगताः॥
Verse 37
जारोऽयमिति मां तां च हतवन्तः प्रसह्य वै । आवां निहत्य ते सर्वे निवृत्ताः पुररक्षकाः ॥ ३७ ॥
“जारोऽयम्” इति क्रन्दन्तः पुररक्षकाः प्रसह्य मां तां च हतवन्तः। आवां निहत्य ते सर्वे पुरपालका निवृत्ताः॥
Verse 38
यदा तदैव सम्प्राप्ता विष्णुदूताश्चतुर्भुजाः । किरीटकुण्डलधरा वनमालाविभूषिताः ॥ ३८ ॥
तदा तदैव चतुर्भुजा विष्णुदूताः सम्प्राप्ताः। किरीटकुण्डलधराः वनमालाविभूषिताः॥
Verse 39
तैस्तु स्रंपेरितावावां विष्णुदूतैरकल्मषैः । दिव्यं विमानमारुह्य सर्वभोगसमन्वितम् ॥ ३९ ॥
तैः विष्णुदूतैरकल्मषैः प्रेरितावावां दिव्यं विमानमारुह्य, सर्वभोगसमन्वितम्॥
Verse 40
दिव्यदेहधरौ भूत्वा विष्णुलोकमुपागतौ । तत्र स्थित्वा ब्रह्मकल्पशतं साग्रं द्विजोत्तम ॥ ४० ॥
दिव्यदेहधरौ भूत्वा आवां विष्णुलोकमुपागतौ। तत्र स्थित्वा ब्रह्मकल्पशतं साग्रं, द्विजोत्तम॥
Verse 41
दिव्यभोगसमायुक्तौ तावत्कालं दिवि स्थितौ । ततश्च भूभिभागेषु देवयोगेषु वै क्रमात् ॥ ४१ ॥
दिव्यभोगसमायुक्तौ तावत्कालं दिवि स्थितौ। ततः क्रमात् देवयोगेषु भूभिभागेषु च प्रविष्टौ॥
Verse 42
तेन पुण्यप्रभावेण यदूनां वंशसंभवः । तेनैव मेऽच्युता संपत्तथा राज्यमकण्टकम् ॥ ४२ ॥
तेन पुण्यप्रभावेण यदूनां वंशसमुद्भवः । तेनैव मेऽच्युत संपत्तिः तथा राज्यमकण्टकम् ॥
Verse 43
ब्रह्मन्कृत्वोपभोगार्थमेवं श्रेयो ह्यवाप्तवान् । भक्त्या कुर्वन्ति ये सन्तस्तेषां पुण्यं न वेद्म्यहम् ॥ ४३ ॥
ब्रह्मन् कृत्वोपभोगार्थमेवं श्रेयो ह्यवाप्तवान् । भक्त्या कुर्वन्ति ये सन्तस्तेषां पुण्यं न वेद्म्यहम् ॥
Verse 44
तस्मात्संमार्जने नित्यं दीपदाने च सत्तम । यतिष्ये परया भक्त्या ह्यहं जातिस्मरो यतः ॥ ४४ ॥
तस्मात्संमार्जने नित्यं दीपदाने च सत्तम । यतिष्ये परया भक्त्या ह्यहं जातिस्मरो यतः ॥
Verse 45
यः पूजयेज्जगन्नाथमेकाकी विगतस्पृहः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमं पदम् ॥ ४५ ॥
यः पूजयेज्जगन्नाथमेकाकी विगतस्पृहः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमं पदम् ॥
Verse 46
अवशेनापि यत्कर्म कृत्वेमां श्रियमागतः । भक्तिमद्भिः प्रशान्तैश्च किं पुनः सम्यगर्चनात् ॥ ४६ ॥
अवशेनापि यत्कर्म कृत्वेमां श्रियमागतः । भक्तिमद्भिः प्रशान्तैश्च किं पुनः सम्यगर्चनात् ॥
Verse 47
इति भूपवचः श्रुत्वा वीतिहोत्रो द्विजोत्तमः । अनन्ततुष्टिमापन्नो हरिपूजापरोऽभवत् ॥ ४७ ॥
इति भूपवचः श्रुत्वा वीतिहोत्रो द्विजोत्तमः । अनन्ततुष्टिमापन्नो हरिपूजापरोऽभवत् ॥
Verse 48
तस्माच्छृणुष्व विप्रेन्द्र देवो नारायणोऽव्ययः । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि पूजकानां विमुक्तिदः ॥ ४८ ॥
तस्माच्छृणुष्व विप्रेन्द्र देवो नारायणोऽव्ययः । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि पूजकानां विमुक्तिदः ॥
Verse 49
अनित्या बान्धवाः सर्वे विभवो नैव शाश्वतः । नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसङ्ग्रहः ॥ ४९ ॥
अनित्या बान्धवाः सर्वे विभवो नैव शाश्वतः । नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसङ्ग्रहः ॥
Verse 50
अज्ञो लोको वृथा गर्वं करिष्यति महोद्धतः । कायः सन्निहितापायो धनादीनां किमुच्यते ॥ ५० ॥
अज्ञो लोको वृथा गर्वं करिष्यति महोद्धतः । कायः सन्निहितापायो धनादीनां किमुच्यते ॥
Verse 51
जन्मकोटिसहस्रेषु पुण्यं यैः समुपार्जितम् । तेषां भक्तिर्भवेच्छुद्धा देवदेवे जनार्दने ॥ ५१ ॥
जन्मकोटिसहस्रेषु पुण्यं यैः समुपार्जितम् । तेषां भक्तिर्भवेच्छुद्धा देवदेवे जनार्दने ॥
Verse 52
सुलभं जाह्नवीस्नानं तथैवातिथिपूजनम् । सुलभाः सर्वयज्ञाश्च विष्णुभक्तिः सुदुर्लभा ॥ ५२ ॥
सुलभं जाह्नवीस्नानं तथैवातिथिपूजनम् । सुलभाः सर्वयज्ञाश्च विष्णुभक्तिः सुदुर्लभा ॥
Verse 53
दुर्लभा तुलसीसेवा दुर्लभः सङ्गमः सताम् । सर्वभूतदया वापि सुलभा यस्य कस्यचित् ॥ ५३ ॥
दुर्लभा तुलसीसेवा दुर्लभः सङ्गमः सताम् । सर्वभूतदया वापि सुलभा यस्य कस्यचित् ॥
Verse 54
सत्सङ्गस्तुलसीसेवा हरिभक्तिश्च दुर्लभा ॥ ५४ ॥
सत्सङ्गस्तुलसीसेवा हरिभक्तिश्च दुर्लभा ॥
Verse 55
दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं न तथा गमयेद् बुधः । अर्चयेद्धि जगन्नाथं सारमेतद् द्विजोत्तम ॥ ५५ ॥
दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं न तथा गमयेद् बुधः । अर्चयेद्धि जगन्नाथं सारमेतद् द्विजोत्तम ॥
Verse 56
तर्त्तुं यदीच्छति जनो दुस्तरं भवसागरम् । हरिभक्तिपरो भूयादेतदेव रसायनम् ॥ ५६ ॥
तर्त्तुं यदीच्छति जनो दुस्तरं भवसागरम् । हरिभक्तिपरो भूयादेतदेव रसायनम् ॥
Verse 57
भ्रातराश्रय गोविन्दं मा विलम्बं कुरु प्रिय । आसन्नमेव नगरं कृतान्तस्य हि दृश्यते ॥ ५७ ॥
भ्रातः, गोविन्दं शरणं गच्छ; प्रिय, मा विलम्बं कुरु। कृतान्तस्य नगरम् आसन्नमेव दृश्यते॥
Verse 58
नारायणं जगद्योनिं सर्वकारणकारणम् । समर्चयस्व विप्रेन्द्र यदि मुक्तिमभीप्ससि ॥ ५८ ॥
हे विप्रेन्द्र, जगद्योनिं सर्वकारणकारणं नारायणं समर्चय; यदि मुक्तिमभीप्ससि॥
Verse 59
सर्वाधारं सर्वयोनिं सर्वान्तर्यामिणं विभुम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्ते कृतार्था न संशयः ॥ ५९ ॥
सर्वाधारं सर्वयोनिं सर्वान्तर्यामिणं विभुं ये प्रपन्ना महात्मानस्ते कृतार्था न संशयः॥
Verse 60
ते वन्द्यास्ते प्रपूज्याश्च नमस्कार्या विशेषतः । येऽचयन्ति महाविष्णुं प्रणतार्तिप्रणाशनम् ॥ ६० ॥
ते वन्द्यास्ते प्रपूज्याश्च नमस्कार्या विशेषतः, येऽर्चयन्ति महाविष्णुं प्रणतार्तिप्रणाशनम्॥
Verse 61
ये विष्णुभक्ता निष्कामा यजन्ति परमेश्वरम् । त्रिःसप्तकुलसंयुक्तास्ते यान्ति हरिमन्दिरम् ॥ ६१ ॥
ये विष्णुभक्ता निष्कामा यजन्ति परमेश्वरम्, त्रिःसप्तकुलसंयुक्तास्ते यान्ति हरिमन्दिरम्॥
Verse 62
विष्णुभक्ताय यो दद्यान्निष्कामाय महात्मने । पानीयं वा फलं वापि स एव भगवत्प्रियः ॥ ६२ ॥
यो विष्णुभक्ताय निष्कामाय महात्मने पानीयं वा फलं वापि ददाति, स एव निश्चयेन भगवत्प्रियः।
Verse 63
विष्णुभक्तिपराणां तु शुश्रूषां कुर्वते तु ये । ते यान्ति विष्णुभुवनं यावदाभूतसंप्लवम् ॥ ६३ ॥
ये तु विष्णुभक्तिपराणां जनानां शुश्रूषां कुर्वन्ति, ते विष्णुभुवनं यान्ति यावदाभूतसंप्लवम्।
Verse 64
ये यजन्ति स्पृहाशून्या हरिभक्तान् हरिं तथा । त एव भुवनं सर्वं पुनन्ति स्वाङिघ्रपांशुना ॥ ६४ ॥
ये स्पृहाशून्याः हरिभक्तान् हरिं च यजन्ति, ते एव स्वाङ्घ्रिपांशुना भुवनं सर्वं पुनन्ति।
Verse 65
देवपूजापरो यस्य गृहे वसति सर्वदा । तत्रैव सर्वदेवाश्च तिष्ठन्ति श्रीहरिस्तथा ॥ ६५ ॥
यस्य गृहे देवपूजापरः सदा वसति, तत्रैव सर्वदेवाश्च श्रीहरिश्च तिष्ठति।
Verse 66
पूज्यमाना च तुलसी यस्य तिष्ठति वेश्मनि । तत्र सर्वाणि श्रेयांसि वर्द्धन्त्यहरहर्द्विज ॥ ६६ ॥
द्विज, यस्य वेश्मनि पूज्यमाना तुलसी तिष्ठति, तत्र सर्वाणि श्रेयांसि अहर्हर् वर्धन्ति।
Verse 67
शालग्रामशिलारूपी यत्र तिष्ठति केशवः । न बाधन्ते ग्रहास्तत्र भूतवेतालकादयः ॥ ६७ ॥
यत्र शालग्रामशिलारूपेण केशवः सन्निहितो तिष्ठति, तत्र ग्रहदोषा न बाधन्ते; भूतवेतालादयश्च नोपद्रवं कुर्वन्ति ॥
Verse 68
शालग्रामशिला यत्र तत्तीर्थं तत्तपोवनम् । यतः सन्निहितस्तत्र भगवान्मधुसूदनः ॥ ६८ ॥
यत्र शालग्रामशिला विद्यते, तत् स्थानं तीर्थमेव तत् तपोवनमेव; यतोऽत्र भगवान् मधुसूदनः सन्निहितो भवति ॥
Verse 69
यद् गृहे नास्ति देवर्षे शालग्रामशिलार्चनम् । श्मशानसदृशं विद्यात्तद् गृहं शुभवर्जितम् ॥ ६९ ॥
देवर्षे, यस्मिन् गृहे शालग्रामशिलायाः अर्चनं न विद्यते, तत् गृहं श्मशानसदृशं विद्यात्, शुभवर्जितं च ॥
Verse 70
पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्राणि च द्विज । साङ्गा वेदास्तथा सर्वे विष्णो रूपं प्रकीर्तितम् ॥ ७० ॥
द्विज, पुराण-न्याय-मीमांसाधर्मशास्त्राणि च, साङ्गाः सर्वे वेदाश्च—एतानि सर्वाणि विष्णोः रूपाणि इति प्रकीर्तितानि ॥
Verse 71
भक्त्या कुर्वन्ति ये विष्णोः प्रदक्षिणचतुष्टयम् । तेऽपि यान्ति परं स्थानं सर्वकर्मनिबर्हणम् ॥ ७१ ॥
ये भक्त्या विष्णोः प्रदक्षिणचतुष्टयं कुर्वन्ति, तेऽपि परं स्थानं यान्ति, यत् सर्वकर्मनिबर्हणम् ॥
Verse 72
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे विष्णुमाहात्म्यंनामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ३९ ॥
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे विष्णुमाहात्म्यंनामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः ॥ ३९ ॥
They are presented as highly accessible, repeatable acts of Viṣṇu-sevā (vrata-kalpa in miniature) that generate powerful merit even when performed with imperfect understanding. The Jayadhvaja/Daṇḍaketu narrative illustrates ajñāta-sukṛti: incidental participation in mandira-mārjana and establishing a lamp for worship burns accumulated pāpa and becomes the karmic cause for ascent to Viṣṇuloka and later prosperity—thereby validating these practices as direct instruments of mokṣa-dharma.
It explicitly states that the imperishable Nārāyaṇa grants liberation to worshippers whether they worship with understanding or without understanding, emphasizing the Lord’s grace and the intrinsic potency of devotion-oriented acts (nāma, pūjā, service to devotees).
They are affirmed as ‘forms of Viṣṇu,’ a theological move that subsumes technical disciplines under bhakti: learning and hermeneutics are not rejected but reinterpreted as participating in the divine body of knowledge, consistent with the Purāṇa’s encyclopedic self-presentation.