Adhyaya 39
Purva BhagaFirst QuarterAdhyaya 3972 Verses

The Greatness of Viṣṇu (Viṣṇor Māhātmya)

सनकः ब्राह्मणान् उपदिशति—हरिकथा हरिनाम च भक्तसङ्गश्च परमं तारकं; नामकीर्तननिष्ठान् भक्तान् बाह्याचारभेदेऽपि प्रशंसति। गोविन्दस्य दर्शन-स्मरण-पूजन-ध्यान-नमस्कारैः संसारसागरात् तरणमिति वदति। ततः पुरातनाख्यानं—सोमवंशीयो राजा जयध्वजः रेवानर्मदातटे विष्णुमन्दिरमार्जनं दीपदानं च नित्यं करोति; तयोः विशेषफलम् ऋत्विजा वीतिहोत्रेण पृष्टः स पूर्वजन्मपरम्परां कथयति। विद्वान् पतितो ब्राह्मणो रैवतः निषिद्धवृत्त्या पतित्वा दुःखेन मृतः, पापी चाण्डालो दण्डकेतुरभवत्; स रात्रौ स्त्रिया सह शून्यविष्णुमन्दिरं प्रविश्य अनायासेन मार्जनसंस्पर्शं दीपस्थापनं च कृतवान्। अशुद्धभावेनापि तेन सञ्चितपापक्षयः; रक्षिभिः हतः स विष्णुदूतैः विष्णुलोकं नीतः, दीर्घकालं भुक्त्वा पुनः पृथिव्यां समृद्धिं प्राप। जयध्वजः निष्कर्षयति—सङ्कल्पयुक्ता भक्तिः अपरिमितफलदा; जगन्नाथनारायणपूजा, सत्सङ्गः, तुलसीसेवा, शालग्रामार्चनं च प्रशस्य, ये भक्ताः बहून् कुलान् उद्धरन्ति तान् सम्मानयितुं प्रेरयति।

Shlokas

Verse 1

सनक उवाच । भूयः शृणुष्व विप्रेन्द्र माहात्म्यं परमेष्ठिनः । सर्वपापहरं पुण्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् 1. ॥ १ ॥

सनक उवाच। भूयः शृणुष्व विप्रेन्द्र माहात्म्यं परमेष्ठिनः। सर्वपापहरं पुण्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम्॥

Verse 2

अहो हरिकथालोके पापघ्न पुण्यदायिनी । शृण्वतां वदतां चैव तद्भक्तानां विशेषतः ॥ २ ॥

अहो हरिकथालोके पापघ्नी पुण्यदायिनी। शृण्वतां वदतां चैव तद्भक्तानां विशेषतः॥

Verse 3

हरिभक्तिरसास्वादमुदिता ये नरोत्तमाः । नमस्करोम्यहं तेभ्यो यत्सङ्गान्मुक्तिभाग्नरः ॥ ३ ॥

हरिभक्तिरसास्वादमुदिता ये नरोत्तमाः। नमस्करोम्यहं तेभ्यो यत्सङ्गान्मुक्तिभाग्नरः॥

Verse 4

हरिभक्तिपरा ये तु हरिनामपरायणाः । दुर्वृत्ता वा सुवृत्ता वा तेभ्यो नित्यं नमो नमः ॥ ४ ॥

हरिभक्तिपरा ये तु हरिनामपरायणाः। दुर्वृत्ता वा सुवृत्ता वा तेभ्यो नित्यं नमो नमः॥

Verse 5

संसारसागरं तर्तुं य इच्छेन्मुनिपुङ्गव । स भजेद्धरिभक्तानां भक्तान्वै पापहारिणः ॥ ५ ॥

संसारसागरं तर्तुं य इच्छेन्मुनिपुङ्गव। स भजेद्धरिभक्तानां भक्तान्वै पापहारिणः॥

Verse 6

दृष्टः स्मृतः पूजितो वा ध्यातः प्रणमितोऽपि वा । समुद्धरति गोविन्दो दुस्तराद्भवसागरात् ॥ ६ ॥

दृष्टः स्मृतः पूजितो वा ध्यातः प्रणमितोऽपि वा। समुद्धरति गोविन्दो दुस्तराद्भवसागरात्॥

Verse 7

स्वपन् भुञ्जन् व्रजंस्तिष्ठन्नतिष्ठंश्च वदंस्तथा । चिन्तयेद्यो हरेर्नाम तस्मै नित्यं नमो नमः ॥ ७ ॥

स्वपन् भुञ्जन् व्रजंस्तिष्ठन्नतिष्ठंश्च वदन्नपि । यो हरेर्नाम सततं चिन्तयेत् तस्मै नमो नमः ॥

Verse 8

अहो भाग्यमहो भाग्यं विष्णुभक्तिरतात्मनाम् । येषां मुक्तिः करस्थैव योगिनामपि दुर्लभा ॥ ८ ॥

अहो भाग्यमहो भाग्यं विष्णुभक्तिरतात्मनाम् । येषां मुक्तिः करस्थेव योगिनामपि दुर्लभा ॥

Verse 9

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वदतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ९ ॥

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वदतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥

Verse 10

आसीत् पुरा महीपालः सोमवंशसमुद्भवः । जयध्वज इति ख्यातो नारायणपरायणः ॥ १० ॥

आसीत् पुरा महीपालः सोमवंशसमुद्भवः । जयध्वज इति ख्यातो नारायणपरायणः ॥

Verse 11

विष्णोर्देवालये नित्यं सम्मार्जनपरायणः । दीपदानरतश्चैव सर्वभूतदयापरः ॥ ११ ॥

विष्णोर्देवालये नित्यं सम्मार्जनपरायणः । दीपदानरतश्चैव सर्वभूतदयापरः ॥

Verse 12

स कदाचिन्महीपालो रेवातीरे मनोरमे । विचित्रकुसुमोपेतं कृतवान्विष्णुमन्दिरम् ॥ १२ ॥

स कदाचिन्महीपालो रेवातीरे मनोरमे । विचित्रकुसुमोपेतं कृतवान्विष्णुमन्दिरम् ॥

Verse 13

स तत्र नृपशार्दूलः सदा सम्मार्जने रतः । दीपदानपरश्चैव विशेषेण हरिप्रियः ॥ १३ ॥

स तत्र नृपशार्दूलः सदा सम्मार्जने रतः । दीपदानपरश्चैव विशेषेण हरिप्रियः ॥

Verse 14

हरिनामपरो नित्यं हरिसंसक्तमानसः । हरिप्रणामनिरतो हरिभक्तजनप्रियः ॥ १४ ॥

हरिनामपरो नित्यं हरिसंसक्तमानसः । हरिप्रणामनिरतो हरिभक्तजनप्रियः ॥

Verse 15

वीतिहोत्र इति ख्यातो ह्यासीत्तस्य पुरोहितः । जयध्वजस्य चरितं दृष्ट्वा विस्मयमागतः ॥ १५ ॥

वीतिहोत्र इति ख्यातो ह्यासीत्तस्य पुरोहितः । जयध्वजस्य चरितं दृष्ट्वा विस्मयमागतः ॥

Verse 16

कदाचिदुपविष्टं तं राजानं विष्णुतत्परम् । अपृच्छद्वीतिहोत्रस्तु वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १६ ॥

कदाचिदुपविष्टं तं राजानं विष्णुतत्परम् । अपृच्छद्वीतिहोत्रस्तु वेदवेदाङ्गपारगः ॥

Verse 17

वीतिहोत्र उवाच । राजन्परमधर्मज्ञ हरिभक्तिपरायण । विष्णुभक्तिमतां पुंसां श्रेष्ठोऽसि भरतर्षभ ॥ १७ ॥

वीतिहोत्र उवाच—राजन् परमधर्मज्ञ हरिभक्तिपरायण । भरतर्षभ, विष्णुभक्तिमतां पुंसां त्वमेव श्रेष्ठोऽसि ॥

Verse 18

सम्मार्जनपरो नित्यं दीपदानरतस्तथा । तन्मे वद महाभाग किं त्वया विदितं फलम् ॥ १८ ॥

सम्मार्जनपरो नित्यं दीपदानरतस्तथा । तन्मे वद महाभाग, किं त्वया विदितं फलम् ॥

Verse 19

संपादनेन वर्त्तीनां तैल संपादनेन च । संयुक्तोऽसि सदा भद्र यद्विष्णोर्गृहमार्जने ॥ १९ ॥

संपादनेन वर्त्तीनां तैलसंपादनेन च । भद्र, विष्णोर्गृहमार्जने संयुक्तोऽसि सदा ॥

Verse 20

कर्माण्यन्यानि सन्त्येव विष्णोः प्रीतिकराणि च । तथापि किं महाभाग एतयोः सततोद्यतः ॥ २० ॥

कर्माण्यन्यानि सन्त्येव विष्णोः प्रीतिकराणि च । तथापि महाभाग, किमेतयोः सततोद्यतः ॥

Verse 21

सर्वात्मना महापुण्यं नरेश विदितं च यत् । तद् ब्रूहि मे गुह्यतमं प्रीतिर्मयि तवास्ति चेत् ॥ २१ ॥

सर्वात्मना महापुण्यं नरेश विदितं च यत् । तद् ब्रूहि मे गुह्यतमं, प्रीतिर्मयि तवास्ति चेत् ॥

Verse 22

पुरोधसैवमुक्तस्तु प्रहसन्स जयध्वजः । विनयावनतो भूत्वा प्रोवाचेदं कृताञ्जलि ॥ २२ ॥

पुरोहितेनैवमुक्तः स जयध्वजः प्रहसन् विनयेनावनतः सन् कृताञ्जलिः सादरमिदं वचनं प्रोवाच ॥

Verse 23

जयध्वज उवाच । शृणुष्व विप्रशार्दूल मयैवाचरितं पुरा । जातिस्मरत्वाज्जानामि श्रोतॄणां विस्मयप्रदम् ॥ २३ ॥

जयध्वज उवाच— शृणुष्व विप्रशार्दूल मया पुरा यदाचरितम्। जातिस्मरत्वात् तज्जानामि श्रोतॄणां विस्मयप्रदम् ॥

Verse 24

आसीत्पुरा कृतयुगे ब्रह्मन्स्वारोचिषेऽन्तरे । रैवतो नाम विप्रेन्द्रो वेदवेदाङ्गपारगः ॥ २४ ॥

आसीत् पुरा कृतयुगे ब्रह्मन् स्वारोचिषेऽन्तरे। रैवतो नाम विप्रेन्द्रो वेदवेदाङ्गपारगः ॥

Verse 25

अयाज्ययाजकश्चैव सदैव ग्रामयाजकः । पिशुनो निष्ठुरश्चैव ह्यपण्यानां च विक्रयी ॥ २५ ॥

अयाज्ययाजकः सदा ग्रामयाजकश्च; पिशुनो निष्ठुरश्च; अपण्यानां च विक्रयी—एवंविधोऽपि निन्द्यः ॥

Verse 26

निषिद्धकर्माचरणात्परित्यक्तः स बन्धुभिः । दरिद्रो दुःखितश्चैव शीर्णाङ्गो व्याधितोऽभवत् ॥ २६ ॥

निषिद्धकर्माचरणात् स बन्धुभिः परित्यक्तः। दरिद्रो दुःखितश्चाभूत् शीर्णाङ्गो व्याधितोऽभवत् ॥

Verse 27

स कदाचिद्धनार्थं तु पृथिव्यां पर्यटन् द्विजः । ममार नर्मदातीरे श्वासकासप्रपीडितः ॥ २७ ॥

स द्विजः कदाचिद्धनार्थं पृथिव्यां पर्यटन् नर्मदातटे श्वासकासप्रपीडितः सन् ममार॥

Verse 28

तस्मिन्मृते तस्य भार्या नाम्ना बन्धुमती मुने । कामचारपरा सा तु परित्यक्ता च बन्धुभिः ॥ २८ ॥

तस्मिन्मृते मुने तस्य भार्या बन्धुमती नाम कामचारपरा जाता; बन्धुभिश्च परित्यक्ता॥

Verse 29

तस्यां जातोऽस्मि चण्डालो दण्डकेतुरिति श्रुतः । महापापरतो नित्यं ब्रह्मद्वेषपरायणः ॥ २९ ॥

तस्यां जातोऽहं चण्डालो दण्डकेतुरिति विश्रुतः; नित्यं महापापरतो ब्रह्मद्वेषपरायणश्च॥

Verse 30

परदारपरद्र व्यलोलुपो जन्तुहिंसकः । गावश्च विप्रा बहवो निहता मृगपक्षिणः ॥ ३० ॥

परदारपरद्रव्यलोलुपो जन्तुहिंसकः; गावो विप्राश्च बहवो निहता मृगपक्षिणश्च॥

Verse 31

मेरुतुल्यसुवर्णानि बहून्यपहृतानि च । मद्यपानरतो नित्यं बहुशो मार्गरोधकृत् ॥ ३१ ॥

मेरुतुल्यानि सुवर्णानि बहून्यपहृतानि; मद्यपानरतो नित्यं बहुशो मार्गरोधकृत्॥

Verse 32

पशुपक्षिमृगादीनां जन्तूनामन्तकोपमः । कदाचित्कामसन्तप्तो गन्तुकामो रतिं स्त्रियः ॥ ३२ ॥

स पशुपक्षिमृगादिजन्तूनां प्रति मृत्युरिवान्तकोपमः आसीत्। कदाचित् तु कामतापितः स्त्रीषु रतिं प्रार्थयन् गन्तुमुद्यतः॥

Verse 33

शून्यं विष्णुगृहं दृष्ट्वा प्रविष्टश्च स्त्रिया सह । निशि रामोपभोगार्थं शयितं तत्र कामिना ॥ ३३ ॥

शून्यं विष्णुगृहं दृष्ट्वा स कामी स्त्रिया सह प्रविष्टः। निशि च रामोपभोगार्थं तत्र शयितवान्॥

Verse 34

ब्रह्मन्स्ववस्त्रप्रान्तेन कियद्देशः प्रमार्जितः । यावन्त्यः पांशुकणिकास्तत्र सम्मार्जिता द्विज ॥ ३४ ॥

ब्रह्मन्, स्ववस्त्रप्रान्तेन कियद्देशः प्रमार्जितः? तत्र यावन्त्यः पांशुकणिकाः सम्मार्जिताः, द्विज!॥

Verse 35

तावज्जन्मकृतं पापं तदैव क्षयमागतम् । प्रदीपः स्थापितस्तत्र सुरतार्थं द्विजोत्तम ॥ ३५ ॥

तावज्जन्मकृतं पापं तदैव क्षयमागतम्। यदा तत्र सुरतार्थं प्रदीपः स्थापितः, द्विजोत्तम॥

Verse 36

तेनापि मम दुष्कर्म निःशेषं क्षयमागतम् । एवं स्थिते विष्णुगृहे ह्यागताः पुरपालकाः ॥ ३६ ॥

तेनैव मम दुष्कर्म निःशेषं क्षयमागतम्। एवं स्थिते विष्णुगृहे पुरपालका आगताः॥

Verse 37

जारोऽयमिति मां तां च हतवन्तः प्रसह्य वै । आवां निहत्य ते सर्वे निवृत्ताः पुररक्षकाः ॥ ३७ ॥

“जारोऽयम्” इति क्रन्दन्तः पुररक्षकाः प्रसह्य मां तां च हतवन्तः। आवां निहत्य ते सर्वे पुरपालका निवृत्ताः॥

Verse 38

यदा तदैव सम्प्राप्ता विष्णुदूताश्चतुर्भुजाः । किरीटकुण्डलधरा वनमालाविभूषिताः ॥ ३८ ॥

तदा तदैव चतुर्भुजा विष्णुदूताः सम्प्राप्ताः। किरीटकुण्डलधराः वनमालाविभूषिताः॥

Verse 39

तैस्तु स्रंपेरितावावां विष्णुदूतैरकल्मषैः । दिव्यं विमानमारुह्य सर्वभोगसमन्वितम् ॥ ३९ ॥

तैः विष्णुदूतैरकल्मषैः प्रेरितावावां दिव्यं विमानमारुह्य, सर्वभोगसमन्वितम्॥

Verse 40

दिव्यदेहधरौ भूत्वा विष्णुलोकमुपागतौ । तत्र स्थित्वा ब्रह्मकल्पशतं साग्रं द्विजोत्तम ॥ ४० ॥

दिव्यदेहधरौ भूत्वा आवां विष्णुलोकमुपागतौ। तत्र स्थित्वा ब्रह्मकल्पशतं साग्रं, द्विजोत्तम॥

Verse 41

दिव्यभोगसमायुक्तौ तावत्कालं दिवि स्थितौ । ततश्च भूभिभागेषु देवयोगेषु वै क्रमात् ॥ ४१ ॥

दिव्यभोगसमायुक्तौ तावत्कालं दिवि स्थितौ। ततः क्रमात् देवयोगेषु भूभिभागेषु च प्रविष्टौ॥

Verse 42

तेन पुण्यप्रभावेण यदूनां वंशसंभवः । तेनैव मेऽच्युता संपत्तथा राज्यमकण्टकम् ॥ ४२ ॥

तेन पुण्यप्रभावेण यदूनां वंशसमुद्भवः । तेनैव मेऽच्युत संपत्तिः तथा राज्यमकण्टकम् ॥

Verse 43

ब्रह्मन्कृत्वोपभोगार्थमेवं श्रेयो ह्यवाप्तवान् । भक्त्या कुर्वन्ति ये सन्तस्तेषां पुण्यं न वेद्म्यहम् ॥ ४३ ॥

ब्रह्मन् कृत्वोपभोगार्थमेवं श्रेयो ह्यवाप्तवान् । भक्त्या कुर्वन्ति ये सन्तस्तेषां पुण्यं न वेद्म्यहम् ॥

Verse 44

तस्मात्संमार्जने नित्यं दीपदाने च सत्तम । यतिष्ये परया भक्त्या ह्यहं जातिस्मरो यतः ॥ ४४ ॥

तस्मात्संमार्जने नित्यं दीपदाने च सत्तम । यतिष्ये परया भक्त्या ह्यहं जातिस्मरो यतः ॥

Verse 45

यः पूजयेज्जगन्नाथमेकाकी विगतस्पृहः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमं पदम् ॥ ४५ ॥

यः पूजयेज्जगन्नाथमेकाकी विगतस्पृहः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमं पदम् ॥

Verse 46

अवशेनापि यत्कर्म कृत्वेमां श्रियमागतः । भक्तिमद्भिः प्रशान्तैश्च किं पुनः सम्यगर्चनात् ॥ ४६ ॥

अवशेनापि यत्कर्म कृत्वेमां श्रियमागतः । भक्तिमद्भिः प्रशान्तैश्च किं पुनः सम्यगर्चनात् ॥

Verse 47

इति भूपवचः श्रुत्वा वीतिहोत्रो द्विजोत्तमः । अनन्ततुष्टिमापन्नो हरिपूजापरोऽभवत् ॥ ४७ ॥

इति भूपवचः श्रुत्वा वीतिहोत्रो द्विजोत्तमः । अनन्ततुष्टिमापन्नो हरिपूजापरोऽभवत् ॥

Verse 48

तस्माच्छृणुष्व विप्रेन्द्र देवो नारायणोऽव्ययः । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि पूजकानां विमुक्तिदः ॥ ४८ ॥

तस्माच्छृणुष्व विप्रेन्द्र देवो नारायणोऽव्ययः । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि पूजकानां विमुक्तिदः ॥

Verse 49

अनित्या बान्धवाः सर्वे विभवो नैव शाश्वतः । नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसङ्ग्रहः ॥ ४९ ॥

अनित्या बान्धवाः सर्वे विभवो नैव शाश्वतः । नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसङ्ग्रहः ॥

Verse 50

अज्ञो लोको वृथा गर्वं करिष्यति महोद्धतः । कायः सन्निहितापायो धनादीनां किमुच्यते ॥ ५० ॥

अज्ञो लोको वृथा गर्वं करिष्यति महोद्धतः । कायः सन्निहितापायो धनादीनां किमुच्यते ॥

Verse 51

जन्मकोटिसहस्रेषु पुण्यं यैः समुपार्जितम् । तेषां भक्तिर्भवेच्छुद्धा देवदेवे जनार्दने ॥ ५१ ॥

जन्मकोटिसहस्रेषु पुण्यं यैः समुपार्जितम् । तेषां भक्तिर्भवेच्छुद्धा देवदेवे जनार्दने ॥

Verse 52

सुलभं जाह्नवीस्नानं तथैवातिथिपूजनम् । सुलभाः सर्वयज्ञाश्च विष्णुभक्तिः सुदुर्लभा ॥ ५२ ॥

सुलभं जाह्नवीस्नानं तथैवातिथिपूजनम् । सुलभाः सर्वयज्ञाश्च विष्णुभक्तिः सुदुर्लभा ॥

Verse 53

दुर्लभा तुलसीसेवा दुर्लभः सङ्गमः सताम् । सर्वभूतदया वापि सुलभा यस्य कस्यचित् ॥ ५३ ॥

दुर्लभा तुलसीसेवा दुर्लभः सङ्गमः सताम् । सर्वभूतदया वापि सुलभा यस्य कस्यचित् ॥

Verse 54

सत्सङ्गस्तुलसीसेवा हरिभक्तिश्च दुर्लभा ॥ ५४ ॥

सत्सङ्गस्तुलसीसेवा हरिभक्तिश्च दुर्लभा ॥

Verse 55

दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं न तथा गमयेद् बुधः । अर्चयेद्धि जगन्नाथं सारमेतद् द्विजोत्तम ॥ ५५ ॥

दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं न तथा गमयेद् बुधः । अर्चयेद्धि जगन्नाथं सारमेतद् द्विजोत्तम ॥

Verse 56

तर्त्तुं यदीच्छति जनो दुस्तरं भवसागरम् । हरिभक्तिपरो भूयादेतदेव रसायनम् ॥ ५६ ॥

तर्त्तुं यदीच्छति जनो दुस्तरं भवसागरम् । हरिभक्तिपरो भूयादेतदेव रसायनम् ॥

Verse 57

भ्रातराश्रय गोविन्दं मा विलम्बं कुरु प्रिय । आसन्नमेव नगरं कृतान्तस्य हि दृश्यते ॥ ५७ ॥

भ्रातः, गोविन्दं शरणं गच्छ; प्रिय, मा विलम्बं कुरु। कृतान्तस्य नगरम् आसन्नमेव दृश्यते॥

Verse 58

नारायणं जगद्योनिं सर्वकारणकारणम् । समर्चयस्व विप्रेन्द्र यदि मुक्तिमभीप्ससि ॥ ५८ ॥

हे विप्रेन्द्र, जगद्योनिं सर्वकारणकारणं नारायणं समर्चय; यदि मुक्तिमभीप्ससि॥

Verse 59

सर्वाधारं सर्वयोनिं सर्वान्तर्यामिणं विभुम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्ते कृतार्था न संशयः ॥ ५९ ॥

सर्वाधारं सर्वयोनिं सर्वान्तर्यामिणं विभुं ये प्रपन्ना महात्मानस्ते कृतार्था न संशयः॥

Verse 60

ते वन्द्यास्ते प्रपूज्याश्च नमस्कार्या विशेषतः । येऽचयन्ति महाविष्णुं प्रणतार्तिप्रणाशनम् ॥ ६० ॥

ते वन्द्यास्ते प्रपूज्याश्च नमस्कार्या विशेषतः, येऽर्चयन्ति महाविष्णुं प्रणतार्तिप्रणाशनम्॥

Verse 61

ये विष्णुभक्ता निष्कामा यजन्ति परमेश्वरम् । त्रिःसप्तकुलसंयुक्तास्ते यान्ति हरिमन्दिरम् ॥ ६१ ॥

ये विष्णुभक्ता निष्कामा यजन्ति परमेश्वरम्, त्रिःसप्तकुलसंयुक्तास्ते यान्ति हरिमन्दिरम्॥

Verse 62

विष्णुभक्ताय यो दद्यान्निष्कामाय महात्मने । पानीयं वा फलं वापि स एव भगवत्प्रियः ॥ ६२ ॥

यो विष्णुभक्ताय निष्कामाय महात्मने पानीयं वा फलं वापि ददाति, स एव निश्चयेन भगवत्प्रियः।

Verse 63

विष्णुभक्तिपराणां तु शुश्रूषां कुर्वते तु ये । ते यान्ति विष्णुभुवनं यावदाभूतसंप्लवम् ॥ ६३ ॥

ये तु विष्णुभक्तिपराणां जनानां शुश्रूषां कुर्वन्ति, ते विष्णुभुवनं यान्ति यावदाभूतसंप्लवम्।

Verse 64

ये यजन्ति स्पृहाशून्या हरिभक्तान् हरिं तथा । त एव भुवनं सर्वं पुनन्ति स्वाङिघ्रपांशुना ॥ ६४ ॥

ये स्पृहाशून्याः हरिभक्तान् हरिं च यजन्ति, ते एव स्वाङ्घ्रिपांशुना भुवनं सर्वं पुनन्ति।

Verse 65

देवपूजापरो यस्य गृहे वसति सर्वदा । तत्रैव सर्वदेवाश्च तिष्ठन्ति श्रीहरिस्तथा ॥ ६५ ॥

यस्य गृहे देवपूजापरः सदा वसति, तत्रैव सर्वदेवाश्च श्रीहरिश्च तिष्ठति।

Verse 66

पूज्यमाना च तुलसी यस्य तिष्ठति वेश्मनि । तत्र सर्वाणि श्रेयांसि वर्द्धन्त्यहरहर्द्विज ॥ ६६ ॥

द्विज, यस्य वेश्मनि पूज्यमाना तुलसी तिष्ठति, तत्र सर्वाणि श्रेयांसि अहर्हर् वर्धन्ति।

Verse 67

शालग्रामशिलारूपी यत्र तिष्ठति केशवः । न बाधन्ते ग्रहास्तत्र भूतवेतालकादयः ॥ ६७ ॥

यत्र शालग्रामशिलारूपेण केशवः सन्निहितो तिष्ठति, तत्र ग्रहदोषा न बाधन्ते; भूतवेतालादयश्च नोपद्रवं कुर्वन्ति ॥

Verse 68

शालग्रामशिला यत्र तत्तीर्थं तत्तपोवनम् । यतः सन्निहितस्तत्र भगवान्मधुसूदनः ॥ ६८ ॥

यत्र शालग्रामशिला विद्यते, तत् स्थानं तीर्थमेव तत् तपोवनमेव; यतोऽत्र भगवान् मधुसूदनः सन्निहितो भवति ॥

Verse 69

यद् गृहे नास्ति देवर्षे शालग्रामशिलार्चनम् । श्मशानसदृशं विद्यात्तद् गृहं शुभवर्जितम् ॥ ६९ ॥

देवर्षे, यस्मिन् गृहे शालग्रामशिलायाः अर्चनं न विद्यते, तत् गृहं श्मशानसदृशं विद्यात्, शुभवर्जितं च ॥

Verse 70

पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्राणि च द्विज । साङ्गा वेदास्तथा सर्वे विष्णो रूपं प्रकीर्तितम् ॥ ७० ॥

द्विज, पुराण-न्याय-मीमांसाधर्मशास्त्राणि च, साङ्गाः सर्वे वेदाश्च—एतानि सर्वाणि विष्णोः रूपाणि इति प्रकीर्तितानि ॥

Verse 71

भक्त्या कुर्वन्ति ये विष्णोः प्रदक्षिणचतुष्टयम् । तेऽपि यान्ति परं स्थानं सर्वकर्मनिबर्हणम् ॥ ७१ ॥

ये भक्त्या विष्णोः प्रदक्षिणचतुष्टयं कुर्वन्ति, तेऽपि परं स्थानं यान्ति, यत् सर्वकर्मनिबर्हणम् ॥

Verse 72

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे विष्णुमाहात्म्यंनामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ३९ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे विष्णुमाहात्म्यंनामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः ॥ ३९ ॥

Frequently Asked Questions

They are presented as highly accessible, repeatable acts of Viṣṇu-sevā (vrata-kalpa in miniature) that generate powerful merit even when performed with imperfect understanding. The Jayadhvaja/Daṇḍaketu narrative illustrates ajñāta-sukṛti: incidental participation in mandira-mārjana and establishing a lamp for worship burns accumulated pāpa and becomes the karmic cause for ascent to Viṣṇuloka and later prosperity—thereby validating these practices as direct instruments of mokṣa-dharma.

It explicitly states that the imperishable Nārāyaṇa grants liberation to worshippers whether they worship with understanding or without understanding, emphasizing the Lord’s grace and the intrinsic potency of devotion-oriented acts (nāma, pūjā, service to devotees).

They are affirmed as ‘forms of Viṣṇu,’ a theological move that subsumes technical disciplines under bhakti: learning and hermeneutics are not rejected but reinterpreted as participating in the divine body of knowledge, consistent with the Purāṇa’s encyclopedic self-presentation.