Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 49

Prāyaścitta for Mahāpātakas and the Sin-destroying Power of Viṣṇu-smaraṇa

माषप्रमाणे हेम्नस्तु प्रायश्चित्तं निगद्यते । गोमूत्रपक्वयवभुग्वर्षेणैकेन शुद्ध्यति ॥ ४९ ॥

māṣapramāṇe hemnastu prāyaścittaṃ nigadyate | gomūtrapakvayavabhugvarṣeṇaikena śuddhyati || 49 ||

माषप्रमाणे हेम्नः स्तेयकृते प्रायश्चित्तं निगद्यते। गोमूत्रे पक्तयवभुग् एकवर्षं वसन् शुद्ध्यति॥

माष-प्रमाणेin the measure of a māṣa (bean-weight)
माष-प्रमाणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमाष (प्रातिपदिक) + प्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) — ‘माषस्य प्रमाणम्’ → ‘माषप्रमाणम्’
हेम्नःof gold
हेम्नः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootहेमन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
प्रायश्चित्तम्expiation
प्रायश्चित्तम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रायश्चित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
निगद्यतेis stated/declared
निगद्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootनि + गद् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
गो-मूत्र-पक्व-यव-भुक्one who eats barley cooked in cow’s urine
गो-मूत्र-पक्व-यव-भुक्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक) + मूत्र (प्रातिपदिक) + पक्व (कृदन्त/प्रातिपदिक) + यव (प्रातिपदिक) + भुज्→भुक् (कृदन्त, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः — ‘गोमूत्रेण पक्वाः यवाः, तान् भुङ्क्ते’ (गोमूत्रपक्वयवभुक् = one who eats barley cooked in cow’s urine)
वर्षेणby (a period of) a year
वर्षेण:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
एकेनone (single)
एकेन:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषणम् (qualifier) ‘वर्षेण’
शुद्ध्यतिbecomes purified
शुद्ध्यति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootशुध् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

Sanatkumāra (in instruction to Nārada on prāyaścitta norms)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

It frames expiation (prāyaścitta) as a disciplined, time-bound purification that restores dharmic order after a specific wrongdoing (misappropriating gold).

Indirectly: it emphasizes ethical purity and self-restraint as supportive foundations for sustained bhakti practice, even though the verse itself focuses on ritual expiation.

Kalpa/Ācāra (ritual procedure and conduct): it specifies a concrete prāyaścitta regimen—diet, substance, and duration—for a defined offense.