Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 10

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

आधानपुंससीमंतजातनामान्नभुक्तयः । चौलङ्कर्ण्ययणं मौंजी क्षुरिकाबंधनं तथा ॥ १० ॥

Transliteration

ādhānapuṃsasīmaṃtajātanāmānnabhuktayaḥ | caulaṅkarṇyayaṇaṃ mauṃjī kṣurikābaṃdhanaṃ tathā || 10 ||

Translation

आधानं पुंसवनं सीमन्तो जातकर्म नामकरणं अन्नप्राशनम्। चूडाकर्म कर्णवेधोऽयनं मौञ्जी-धारणं तथा क्षुरिकाबन्धनं—एते संस्काराः प्रकीर्तिताः।

Word by Word

• आधान: conception rite (ādhāna)
• आधान: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: आधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• पुंसवन: puṃsavana rite
• पुंसवन: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: पुंसवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सीमन्त: sīmantonnayana rite
• सीमन्त: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: सीमन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• जात: birth rite (jāta-/jātakarma)
• जात: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: जात (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (जातकर्म-पर्याय/संक्षेप)

• नाम: naming (nāmakaraṇa)
• नाम: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: नाम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (नामकरण-पर्याय/संक्षेप)

• अन्न-भुक्तयः: first eating of solid food (annaprāśana)
• अन्न-भुक्तयः: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक) + भुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अन्नस्य भुक्तयः)

• चौल: tonsure rite (caula)
• चौल: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: चौल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• कर्ण-वेधनम्: ear-piercing (karṇavedha)
• कर्ण-वेधनम्: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: कर्ण (प्रातिपदिक) + वेधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कर्णस्य वेधनम्)

• अयनम्: going/leading (ayana); here: a rite termed ayana
• अयनम्: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: अयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• मौञ्जी: the muñja girdle (mauñjī)
• मौञ्जी: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: मौञ्जी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• क्षुरिका-बन्धनम्: binding/tying of the razor (ritual act)
• क्षुरिका-बन्धनम्: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: क्षुरिका (प्रातिपदिक) + बन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षुरिकायाः बन्धनम्)

• तथा: likewise; and also
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (adverb: ‘likewise/also’)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in Moksha-Dharma context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames key saṃskāras as purificatory milestones that refine body, mind, and conduct, preparing a person for dharma and ultimately for liberation-oriented life (mokṣa-dharma).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By emphasizing disciplined, sanctified living from conception onward, it supports a sattvic life in which devotion can become steady; bhakti is strengthened when daily life is aligned with dharma through such rites.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual procedure and timing (Kalpa/Smārta practice) are implied—these saṃskāras belong to applied Vedic tradition where correct performance, mantras, and observances are systematized.