ConclusionBlessingsSummary17 Shlokas

Adhyaya 93: The Goddess’s Boons to Suratha and the Merchant (Conclusion of the Devi Mahatmyam)

देवीवाक्यं (Devīvākyaṃ)

Conclusion

देव्याः प्रादुर्भावे सुरथराजः समाधिवैश्यश्च भक्त्या स्तुत्वा वरान् याचेताम्। देवी तयोः मनोवाञ्छितं ददौ—सुरथाय राज्यप्राप्तिं पुनरपि च स्वायम्भुवमन्वन्तरे सावर्णिर्नाम मनुः भवितुम्; वैश्याय च संसारबन्धविमोचनं ज्ञानं च, येन स मोक्षं प्राप्नुयात्। ततः सा जगद्धात्री देवी अन्तर्हिता; ऋषिः देवीमाहात्म्यस्य फलश्रुतिं च कथयति, भक्तानां रक्षणं सर्वदा इति निष्कर्षः।

Divine Beings

Devī (Parameśvarī, Jagaddhātrī, Ambā, Caṇḍikā)Bhagavān Viṣṇu (as māyā-source, referenced)

Celestial Realms

Svarga (as a boon-category: bhoga-svarga-apavarga)Apavarga/Mokṣa (as the soteriological goal)

Key Content Points

Refuge and māyā: The ṛṣi states that beings—including the king and the merchant—are deluded by Bhagavān Viṣṇu’s māyā, and prescribes surrender to the Supreme Goddess as the remedy.Ritual-ascetic program: Suratha and the vaiśya perform prolonged tapas on a riverbank, create an earthen image of the Goddess, and worship with flowers, incense, fire-offerings, libations, fasting, concentration, and blood-offerings.Theophany and boons: Caṇḍikā appears, offers boons, restores Suratha’s kingship and foretells his future birth as Sāvarṇi Manu, while granting the merchant liberating knowledge that dissolves egoic attachment.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 93Devimahatmyam Chapter 93Devivakyam Markandeya PuranaSuratha and Samadhi (Vaishya) boonsChandika appears and grants boonsSavarni Manu prophecyShakti theology in Devi MahatmyaMaya of Vishnu and refuge in DeviApavarga moksha in Devi Mahatmya

Shlokas in Adhyaya 93

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये देवीवाक्यं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः त्रिनवतितमोऽध्यायः- ९३ । ऋषिरुवाच एतत्ते कथितं भूूप देवीमाहात्म्यमुत्तमम् । एवंप्रभावा सा देवी ययेदं धार्यते जगत् ॥

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये ‘देवीवाक्य’नाम द्विनवतितमोऽध्यायः। अथ त्रिनवतितमोऽध्याय आरभ्यते। ऋषिरुवाच—राजन्, एतत् परमं देवीमाहात्म्यं तुभ्यं कथितम्। यस्या देव्या शक्त्या जगदिदं धार्यते, तस्याः प्रभावोऽयम्।

Verse 2

विद्या तथैव क्रियते भगवद्विष्णुमायया । तथा त्वमेेष वैश्यश्च तथैवान्ये विवेकिनः । मोह्यन्ते मोहिताश्चैव मोहमेेष्यन्ति चापरे ॥

ज्ञानमपि भगवतो विष्णोर्मायया जन्यते। तथा त्वं चायं वैश्यश्च तथा अन्येऽपि विवेकिनः। ते मोह्यन्ते; मोहिताश्चान्यानपि मोहे पातयिष्यन्ति।

Verse 3

तामुपैहि महाराज शरणं परमेश्वरीम् । आराधिता सैव नृणां भोगस्वर्गापवर्गदा ॥

हे महराज! तां परां देवीं शरणं गच्छ। सा एव पूजिता मनुष्येभ्यः इह भोगान् स्वर्गं च मोक्षं च प्रयच्छति।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा सुरथः स नराधिपः । प्रणिपत्य महाभागं तमृषिं शंसितव्रतम् ॥

मार्कण्डेय उवाच। तद्वचः श्रुत्वा सुरथो नराधिपः स व्रतकीर्तिमतं परमभाग्यं मुनिं प्रणनाम।

Verse 5

निर्विण्णोऽतिममत्‍वेन राज्यापहरणेन च । जगाम सद्यस्तपसे स च वैश्यो महामुने ॥

स स्नेहातिशयेन राज्यापहृतत्वाच्च निर्विण्णः सह तेन वैश्येनापि, हे महर्षे, तत्क्षणं तपसे जगाम।

Verse 6

संदर्शनार्थमम्बायाः नदीपुलिनसंस्थितः । स च वैश्यस्तपस्तेपे देवीसूक्तं परं जपन् ॥

देव्याः मातुः दर्शनप्राप्त्यर्थं नदीतीरे स्थितः स वैश्यः परं देवीस्तोत्रं जपन् तपश्चकार।

Verse 7

तौ तस्मिन् पुलिने देव्याः कृत्वा मूर्ति महीमयीम् । अर्हणां चक्रतुस् तस्याः पुष्पधूपाग्नितर्पणैः ॥

तत्र नदीतीरे तौ मृन्मयं देव्याः प्रतिमां कृत्वा पुष्पधूपाग्नितर्पणैः तस्याः पूजां चक्रतुः।

Verse 8

निराहारौ यतात्मानौ तन्मनस्कौ समाहितौ । ददतुस् तौ बलिं चैव निजगात्रासृगुक्षितम् ॥

उपवासपराः संयतात्मानौ तदेकचित्तौ समाहितौ च तौ उभौ स्वशरीररुधिरसिक्तं बलिं समर्पयामासतुḥ।

Verse 9

एवं समाराधयतोस् त्रिभिर्वर्षैर्यतात्मनोः । परितुष्टा जगद्धात्री प्रत्यक्षं प्राह चण्डिका ॥

एवं तौ संयतौ भक्तौ त्रिवर्षं पूजयतः सन्तौ जगद्धात्री चण्डिका प्रसन्ना प्रत्यक्षरूपेण ताभ्यां उवाच।

Verse 10

श्रीदेव्युवाच यत्प्रार्थ्यते त्वया भूप त्वया च कुलनन्दन । मत्तस्तत्प्राप्यतां सर्वं परितुष्टा ददामि तत् ॥

देव्युवाच—राजन् कुलानन्द च, यत् किञ्चिद् युष्माभ्यां मत्तः प्रार्थ्यते तत् सर्वं प्राप्यताम्; प्रसन्ना ददामि।

Verse 11

मार्कण्डेय उवाच ततो वव्रे नृपो राज्यं अविभ्रंश्यन्यजन्मनि । अत्रैव च निजं राज्यं हतशत्रुबलं बलात् ॥

मार्कण्डेय उवाच—ततः स राजा वरं वृणीत अन्यजन्मनि अचलराज्यं, अत्रैव च स्वराज्यं बलात् विनाशितशत्रुसैन्यम्।

Verse 12

सोऽपि वैश्यस्ततो ज्ञानं वव्रे निर्विण्णमानसः । ममेति अहमिति प्राज्ञः सङ्गविच्युतिकारकम् ॥

ततः स वैश्योऽपि निर्विण्णमनाः प्राज्ञः ‘ममाहम्’मूलकासक्तिनिवृत्तिकरं ज्ञानं वरं वृणीत।

Verse 13

श्रीदेव्युवाच स्वल्पैरहोभिर्नृपते स्वं राज्यं प्राप्स्यते भवान् । हत्वा रिपूनस्कलितं तव तत्र भविष्यति ॥

देव्युवाच—राजन्, अल्पदिनैरेव स्वराज्यम् पुनरवाप्स्यसि। शत्रून् निहत्य तत्र ते राज्यं ध्रुवं निष्कम्पं भविष्यति॥

Verse 14

मृतश्च भूयः सम्प्राप्य जन्म देवाद्विवस्वतः । सावर्णिको नाम मनुर्भवान् भुवि भविष्यति ॥

ततः कालेन निधनं प्राप्य पुनर्जन्म विवस्वतः। भूमौ सावर्णिरिति ख्यातो मनुर्भविष्यसि॥

Verse 15

वैश्यवर्य त्वया यश्च वरोऽस्मत्तोऽभिवाञ्छितः । तं प्रयच्छामि संसिद्ध्यै तव ज्ञानं भविष्यति ॥

वैश्यश्रेष्ठ, मत्तो यत् त्वया वरं प्रार्थितं तदहं ददामि। तव पूर्णसिद्ध्यर्थं सम्यग्ज्ञानं त्वयि प्रादुर्भविष्यति॥

Verse 16

मार्कण्डेय उवाच इति दत्त्वा तयोर्देवी यथाभिलषितं वरम् । बभूवान्तर्हिता सद्यो भक्त्या ताभ्यामभिष्टुता ॥

मार्कण्डेय उवाच—एवं तयोः कामितौ वरौ दत्त्वा देवी तत्क्षणादेव तिरोदधे। ताभ्यां भक्त्या स्तुता सा॥

Verse 17

एवं देव्याः वरं लब्ध्वा सुरथः क्षत्रियर्षभः । सूर्याज्जन्म समासाद्य सावर्णिर्भविता मनुः ॥

एवं देव्याः प्रसादात् वरं प्राप्य सुरथः क्षत्रियवृषभः। पश्चाद् विवस्वतो जातः सावर्णिर्नाम मनुर्भूत्वा बभूव॥

Frequently Asked Questions

What is the primary philosophical or ethical inquiry of this Adhyaya?

It examines why discerning persons still fall under delusion (māyā) and presents śaraṇāgati to the Supreme Goddess as the practical and theological resolution, showing how devotion can culminate either in restored dharmic kingship or in detachment-based liberating knowledge.

How does this chapter advance the narrative of the Manvantaras (Ages of Manu)?

It explicitly links Suratha’s boon to Manvantara chronology by prophesying his rebirth as Sāvarṇi Manu (in the Sāvarṇika manvantara tradition), thereby integrating the Devīmāhātmya’s shaktic episode into the Purāṇic succession of Manus.

How does this chapter contribute to the Devi Mahatmyam (Shakti tradition)?

As the Devīmāhātmya’s closing adhyāya, it culminates the text’s shaktic theology with a direct theophany of Caṇḍikā and the doctrinal claim that the Goddess is the giver of bhoga (worldly enjoyment), svarga (heavenly fruition), and apavarga (liberation), validating both royal and renunciant aims through her grace.