Adhyaya 86: Dhumralocana’s Mission and His Ashing by the Goddess; Shumbha Sends Chanda and Munda

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ सावर्णिके मन्वन्तरे देविमाहात्म्ये पञ्चाशोत्तमोध्यायः । षडशीतितमोऽध्यायः- ८६ । ऋषिरुवाच इत्याकर्ण्य वचो देव्याः स दूतोऽमर्षपूरितः । समाचष्ट समागम्य दैत्यराजाय विस्तरात् ॥

ऋषिरुवाच—देव्याः वचनं श्रुत्वा स दूतः क्रोधसमाविष्टः गत्वा दैत्यराजाय तानि सर्वाणि विस्तरेण न्यवेदयत्।

Verse 2

तस्य दूतस्य तद्वाक्यमाकर्ण्यासुरराट् ततः । सक्रोधः प्राह दैत्यानामधिपं धूम्रलोचनम् ॥

दूतवाक्यं श्रुत्वा ततोऽसुरराजः क्रोधात् धूम्रलोचनं दैत्यप्रधानं प्रति वचनमब्रवीत्।

Verse 3

हे धूम्रलोचनाशु त्वं स्वसैन्यपरिवारितः । तामानय बलाद् दुष्टां केशाकर्षणविह्वलाम् ॥

हे धूम्रलोचन, शीघ्रं स्वसैन्यपरिवृतः गत्वा तां दुष्टां स्त्रियं केशेष्वाकृष्य पीडितां बलात् आनय।

Verse 4

तत्परित्राणदः कश्चिद्यदि वोत्तिष्ठतेऽपरः । स हन्तव्योऽमरो वापि यक्षो गन्धर्व एव वा ॥

यः कश्चिदस्या रक्षणार्थं समुत्थाय तिष्ठेत्, स हन्तव्यः—देवो वा यक्षो वा गन्धर्वो वा।

Verse 5

ऋषिरुवाच तेनाज्ञप्तस्ततः शीघ्रं स दैत्यो धूम्रलोचनः । वृतः पष्ट्या सहस्राणामसुराणां द्रुतं ययौ ॥

ऋषिरुवाच—तेनाज्ञप्तो दानवो धूम्रलोचनः क्षिप्रं निर्ययौ, सहस्रशोऽसुरवृन्दैः परिवृतः शीघ्रं प्रस्थितवान्।

Verse 7

स दृष्ट्वा तां ततो देवीं तुहिनाचलसंस्थिताम् । जगादोच्चैः प्रयाहिति मूलं शुम्भनिशुम्भयोः ॥ न चेत्प्रीत्याद्य भवती मद्भर्तारमुपैष्यति । ततो बलान्नयाम्येष केशाकर्षणविह्वलाम् ॥

हिमालये स्थितां देवीं दृष्ट्वा स उच्चैर्जगार—“शुम्भनिशुम्भयोः सन्निधिं गच्छ। यदि त्वं अद्य मम प्रभोः स्वेच्छया न गच्छसि, तर्हि त्वां केशाकर्षणक्लिष्टां बलात् गृहीत्वा नयामि।”

Verse 8

श्रीदेव्युवाच दैत्येश्वरेण प्रहितो बलवान् बलसंवृतः । बलान्नयासि मामेवं ततः किं ते करोम्यहम् ॥

देव्युवाच—“दैत्येन्द्रेण प्रेषितस्त्वं बलवान् बलपरिवृतश्च। यदि मां एवं बलात् नेष्यसि—तर्हि अहं त्वां प्रति किं करिष्यामि?”

Verse 9

ऋषिरुवाच इत्युक्तः सोऽभ्यधावत्तामसुरो धूम्रलोचनः । हुंकारेणैव तं भस्म सा चकाराम्बिका ततः ॥

ऋषिरुवाच—एवं संबोधितोऽसौ धूम्रलोचनासुरो देवीं प्रति अभिदुद्राव; ततः अम्बिका केवलहूंकारेणैव तं भस्मसात् अकरोत्।

Verse 10

अथ क्रुद्धं महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका । ववर्ष सायकैस्तीक्ष्णैस्तथा शक्तिपरश्वधैः ॥

ततः क्रुद्धं महदसुरसैन्यं प्रति अम्बिका तीक्ष्णैः शरैः वर्षयामास, शूलैश्च परशुभिश्च समन्तात्।

Verse 11

ततो धुतसटः कोपात्कृत्वा नादं सुभैरवम् । पपातासुरसेनायां सिंहः देव्याः स्ववाहनः ॥

ततः केसरं क्रोधात् कम्पयन् घोरनादं च कृत्वा देवीवाहनः सिंहः असुरसैन्ये समपतत्।

Verse 12

कांश्चित् करप्रहारेण दैत्यानास्येन चापरान् । आक्रम्य चाधरेणान्यान् स जग्हान महासुरान् ॥

केषाञ्चित् दैत्यान् स पादप्रहारेण निपातयामास, केषाञ्चित् मुखेन, अन्यांश्च पदताडनैः अधरहनुदंष्ट्राभिश्च जघान।

Verse 13

केषाञ्चित् पाटयामास नखैः कोष्ठानि केशरी । तथा तलप्रिहारेण शिरांसि कृतवान् पृथक् ॥

केषाञ्चित् नखैः उरांसि विददार, केषाञ्चित् पादप्रहारेण शिरांसि व्यपाहरत्।

Verse 14

विच्छिन्नबाहुशिरसः सृतास्तेन तथापरे । पपौ च रुधिरं कोष्ठादन्येषां धुतकेसरः ॥

अन्ये छिन्नबाहुशिरसः तस्मात् पलायन्त, केसरकम्पी सिंहः च अन्येषां उरसो रुधिरं पपौ।

Verse 15

क्षणेन तद्बलं सर्वं क्षयं नीतं महात्मना । तेन केसरिणा देव्याः वाहनेंनातिकोपिना ॥

क्षणमात्रेण तत्सर्वं सैन्यं तेन महात्मना । देवीवाहनसिंहेन क्रुद्धेनातिभृशं हतम् ॥

Verse 16

श्रुत्वा तमसुरं देव्याः निहतं धूम्रलोचनम् । बलं च क्षयितं कृत्स्नं देवीकेसरिणा ततः ॥

श्रुत्वा धूम्रलोचनं दैत्यं देव्याः हतं तथा । देवीसिंहेन च बलं सर्वं ध्वस्तं ततोऽब्रवीत् ॥

Verse 17

चुकोप दैत्याधिपतिः शुम्भः प्रस्फुरिताधरः । आज्ञापयामास च तौ चण्डमुण्डौ महासुरौ ॥

ततः शुम्भो दैत्यनाथः क्रुद्धोऽधरस्फुरन्निव । चण्डमुण्डौ महादैत्यौ आज्ञापयत तत्क्षणात् ॥

Verse 18

हे चण्ड हे मुण्ड बलैर्बहुभिः परिवारितौ । तत्र गच्छत गत्वा च सा समानीयतां लघु ॥

चण्ड मुण्ड च यूयं वै बहुभिः परिवृताः बलैः । गच्छतं तत्र गत्वा च शीघ्रं तां आनयतं मम ॥

Verse 19

केशेष्वाकृष्य बद्ध्वा वा यदि वः संशयो युधि । तदाशेषायुधैः सर्वैरसुरैर्विनिहन्यताम् ॥

केशेष्वाकृष्य तां बद्ध्वा यदि वा युद्धसंशयः । ततः सर्वैः असुरैः सा सर्वायुधैः निहन्यताम् ॥

Verse 20

तस्यां हतायां दुष्टायां सिंहें च विनिपातिते । शीघ्रमागम्यतां बद्ध्वा गृहीत्वा तामथाम्बिकाम् ॥

यदा सा दुष्टा स्त्री निहता स्यात् सिंहश्च निपातितः। तदा शीघ्रं निवर्तध्वं तामम्बिकां बद्ध्वा गृहीत्वा च॥