Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Adhyaya 86Dhumralocana’s Mission and His Ashing by the Goddess; Shumbha Sends Chanda and Munda

ऋषिरुवाच तेनाज्ञप्तस्ततः शीघ्रं स दैत्यो धूम्रलोचनः ।

वृतः पष्ट्या सहस्राणामसुराणां द्रुतं ययौ ॥

ṛṣir uvāca tenājñaptas tataḥ śīghraṃ sa daityo dhūmralocanaḥ /

vṛtaḥ paṣṭyā sahasrāṇām asurāṇāṃ drutaṃ yayau

ऋषिरुवाच—तेनाज्ञप्तो दानवो धूम्रलोचनः क्षिप्रं निर्ययौ, सहस्रशोऽसुरवृन्दैः परिवृतः शीघ्रं प्रस्थितवान्।

ऋषिःthe sage
ऋषिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; धातु: √वच्
तेनby him / by that
तेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
आज्ञप्तःordered, commanded
आज्ञप्तः:
कर्ता-विशेषण (subject qualifier)
TypeVerb
Rootआज्ञप् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि (having been ordered)
ततःthen
ततः:
अधिकरण (temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय/तद्-तसिल्)
Formअव्यय; अपादान/क्रमसूचक (then/from there)
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन (adverbial accusative)
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
दैत्यःthe demon (Daitya)
दैत्यः:
कर्ता-विशेषण (apposition)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
धूम्रलोचनःDhūmralocana (‘smoke-eyed’)
धूम्रलोचनः:
कर्ता-विशेषण (proper name/apposition)
TypeNoun
Rootधूम्र-लोचन (प्रातिपदिक; धूम्र + लोचन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय-समास (descriptive)
वृतःsurrounded
वृतः:
कर्ता-विशेषण (subject qualifier)
TypeVerb
Rootवृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि (surrounded)
पष्ट्याwith a troop
पष्ट्या:
करण/सह (with/by means of)
TypeNoun
Rootपष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘पष्टि’ = सेना/दल (troop/force)
सहस्राणाम्of thousands
सहस्राणाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
असुराणाम्of Asuras
असुराणाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
द्रुतम्swiftly
द्रुतम्:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootद्रुत (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन (adverbial accusative)
ययौwent
ययौ:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; धातु: √या
Ṛṣi narrator (within Devi Mahatmyam recitation)

{ "primaryRasa": "vīra", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Devī (Ambikā)
Ambikā/Devī (about to be confronted)
ShaktismMobilization of adharmaInevitable confrontation

FAQs

Adharma often relies on numbers and intimidation, not inner legitimacy. The narrative prepares the listener for the principle that spiritual sovereignty (Devī) is not overcome by force.

It is an ākhyāna (sacred episode) within the Purāṇic corpus rather than a cosmological or genealogical section; closest to vaṃśānucarita in the broad sense of exemplary histories.

The ‘thousands of troops’ can be read as proliferating distractions and compulsions of the mind; Dhūmralocana (‘smoke-eyed’) suggests obscured perception approaching the luminous Devī.