Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

Adhyaya 57The Ninefold Divisions of Bharata: Mountains, Rivers, and Peoples

कृपा पलाशिनी चैव शुक्तिमत्प्रभवाः स्मृताः ।

सर्वाः पुण्याः सरस्वत्यः सर्वा गङ्गाः समुद्रगाः ॥

kṛpā palāśinī caiva śuktimatprabhavāḥ smṛtāḥ /

sarvāḥ puṇyāḥ sarasvatyaḥ sarvā gaṅgāḥ samudragāḥ //

शुक्तिमतः सम्भवेते स्म कृपा पलाशिनी च; सर्वा एता नद्यः पुण्याः—प्रत्येका सरस्वती, प्रत्येका गङ्गा—समुद्रं प्रति प्रवहन्ति।

कृपाKṛpā (river)
कृपा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकृपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पलाशिनीPalāśinī (river)
पलाशिनी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपलाशिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
शुक्तिमत्-प्रभवाःoriginating from Śuktimat (mountain)
शुक्तिमत्-प्रभवाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुक्तिमत् + प्रभव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; समासः तत्पुरुषः (शुक्तिमतः प्रभवाः)
स्मृताःare said
स्मृताः:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formकृदन्तः भूतकर्मणि (past passive participle) ‘said/remembered’; प्रथमा, बहुवचन
सर्वाःall
सर्वाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
पुण्याःholy
पुण्याः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
सरस्वत्यःSarasvatīs (rivers named Sarasvatī)
सरस्वत्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सर्वाःall
सर्वाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
गङ्गाःGaṅgās (rivers called Gaṅgā)
गङ्गाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
समुद्रगाःocean-going (flowing to the sea)
समुद्रगाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसमुद्रग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; समासः तत्पुरुषः (समुद्रं गच्छन्ति इति)
Catalogue narration (speaker not determinable from excerpt alone)

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

GaṅgāSarasvatī
Sanctity of riversEquivalence of tīrthasPurification

FAQs

A strong egalitarian tīrtha principle: every river can be approached with the same reverence as Gaṅgā or Sarasvatī, encouraging universal respect for water-bodies and discouraging neglect of ‘minor’ rivers.

Not a core lakṣaṇa; it is dharma-supportive tīrtha praise embedded within geographical description.

Declaring all rivers as Gaṅgā/Sarasvatī suggests a non-dual sacrality: the one purifying principle appears in many forms, all moving toward the ocean—an image of return to the Absolute.