Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Adhyaya 23Ashvatara’s Vow for Madalasa and the Bestowal of Musical Science by Sarasvati

जड उवाच इति वाक्यं तयोः श्रुत्वा विमर्शमगमत्पिता ।

विमृश्य चाह तौ पुत्रौ नागराट् प्रहसन्निव ॥

jaḍa uvāca iti vākyaṁ tayoḥ śrutvā vimarśam agamat pitā | vimṛśya cāha tau putrau nāgarāṭ prahasann iva ||

जड उवाच—तयोर्द्वयोर्वचनं श्रुत्वा पिता चिन्तामापेदे; विचार्य च नागराजः स्वपुत्रौ स्मितपूर्वमिवाब्रवीत्।

जडःJaḍa (name)
जडः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
वाक्यम्statement
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तयोःof those two
तयोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी-विभक्ति (Genitive/Locative), द्विवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), अव्ययभाव
विमर्शम्reflection/deliberation
विमर्शम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविमर्श (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अगमत्went/entered (into)
अगमत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
पिताthe father
पिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विमृश्यhaving considered
विमृश्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवि-मृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), अव्ययभाव
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
आहsaid
आह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तौthose two
तौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
पुत्रौ(his) two sons
पुत्रौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
नागराट्Nāgarāṭ (name/title)
नागराट्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनागराट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (ट्-प्रत्ययान्त/विशेष-रूप)
प्रहसन्smiling/laughing
प्रहसन्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र-हस् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), प्रथमा, पुंलिङ्ग, एकवचन; क्रियाविशेषण-भावे
इवas if
इव:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
Narrator: Jaḍa; then Nāgarāṭ (Nāga king) about to speak

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "hasya", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Deliberation before actionDidactic transitionNarrative framing

FAQs

Dharma is not impulsive; the wise deliberate (vimarśa) and then instruct. The ‘smile’ signals confidence in disciplined effort rather than resignation.

Narrative connective tissue (Ākhyāna), supporting ethical instruction.

Vimarśa indicates inner discernment (viveka) preceding tapas—action should arise from clarity, not agitation.