Previous Verse
Next Verse

Shloka 35

ध्वजवर्णनम् | Dhvaja-varṇanam

Description of War Standards

कल्पयित्वा यथाशास्त्रमादाय व्रज संयत: । “कल प्रातःकाल तुम शास्त्रविधिके अनुसार मेरे उत्तम रथको सुसज्जित करके सावधानीके साथ लेकर युद्धस्थलमें चलना ।। ३४ ई ।। गदां कौमोदकीं दिव्यां शक्ति चक्र धनु: शरान्‌,वैनतेयस्य वीरस्यथ समरे रथशोभिन: । 'सूत! कौमोदकी गदा, दिव्य शक्ति, चक्र, धनुष, बाण तथा अन्य सब आवश्यक सामग्रियोंको रथपर रखकर उसके पिछले भागमें समरांगणमें रथपर शोभा पानेवाले वीर विनतानन्दन गरुड़के चिह्नवाले ध्वजके लिये भी स्थान बना लेना

kalpayitvā yathāśāstram ādāya vraja saṃyataḥ | gadāṃ kaumodakīṃ divyāṃ śaktiṃ cakraṃ dhanuḥ śarān vainateyasya vīrasya tathā samare rathaśobhināḥ |

कल्पयित्वा यथाशास्त्रमादाय व्रज संयतः । गदां कौमोदकीं दिव्यां शक्तिं चक्रं धनुः शरान् । वैनतेयस्य वीरस्य तथा समरे रथशोभिनः ।

कल्पयित्वाhaving arranged/prepared
कल्पयित्वा:
Karma
TypeVerb
Rootकल्पय् (√कॢप् caus.)
Formक्त्वा (absolutive), कर्तरि
यथाaccording to/as
यथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा
शास्त्रम्the injunctions/treatise (rules)
शास्त्रम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशास्त्र
FormNeuter, Accusative, Singular
आदायhaving taken
आदाय:
Karma
TypeVerb
Rootआ-दा (√दा)
Formल्यप् (absolutive), कर्तरि
व्रजgo
व्रज:
Karta
TypeVerb
Rootव्रज् (√व्रज्)
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
संयतःself-controlled/cautious
संयतः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंयत
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle used adjectivally)
गदाम्mace
गदाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगदा
FormFeminine, Accusative, Singular
कौमोदकीम्Kaumodakī (name of the mace)
कौमोदकीम्:
Karma
TypeNoun
Rootकौमोदकी
FormFeminine, Accusative, Singular
दिव्याम्divine
दिव्याम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormFeminine, Accusative, Singular
शक्तिम्spear/energy-weapon
शक्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootशक्ति
FormFeminine, Accusative, Singular
चक्रम्discus
चक्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootचक्र
FormNeuter, Accusative, Singular
धनुःbow
धनुः:
Karma
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Accusative, Singular
शरान्arrows
शरान्:
Karma
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Accusative, Plural
वैनतेयस्यof Vainateya (Garuḍa)
वैनतेयस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवैनतेय
FormMasculine, Genitive, Singular
वीरस्यof the hero
वीरस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Genitive, Singular
अथand then/also
अथ:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअथ
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
रथ-शोभिनःof (him) who is splendid on a chariot
रथ-शोभिनः:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootरथशोभिन्
FormMasculine, Genitive, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
S
Sūta (charioteer)
K
Kaumodakī (mace)
Ś
Śakti (spear/javelin)
C
Cakra (discus)
D
Dhanuḥ (bow)
Ś
Śara (arrows)
V
Vainateya (Garuḍa)
D
Dhvaja (banner/emblem)
R
Ratha (chariot)
S
Samara (battlefield)

Educational Q&A

Even in warfare, action should be governed by śāstra-guided order and personal restraint. The verse highlights disciplined readiness—preparing weapons and insignia properly—as an ethical expression of duty rather than impulsive violence.

Sañjaya reports instructions given to a charioteer: to prepare and equip a warrior’s chariot according to prescribed rules, load key weapons (mace, spear, discus, bow, arrows), and arrange space for the Garuḍa-emblem banner so the chariot is fully battle-ready and distinguished.