Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

धर्मराजस्य चिन्ता, भीमसेनप्रेषणम्, द्रोणानीकप्रवेशप्रयत्नः

Yudhiṣṭhira’s Anxiety and the Dispatch of Bhīma; Attempted Breakthrough into Droṇa’s Formation

विनिः:श्वसन्तस्ते राजन्‌ भग्नदंष्टा इवोरगा: । धिगहो धिग्गतः पार्थ: कृष्णश्रेत्यब्रुवन्‌ पृथक्‌,राजन! टूटे दाँतवाले सर्पोके समान लंबी साँस खींचते हुए वे पृथक्‌-पृथक्‌ कहने लगे --“अहो! हमें धिक्कार है, धिक्कार है, अर्जुन और श्रीकृष्ण तो चले गये”

sañjaya uvāca |

viniḥśvasantas te rājan bhagnadaṃṣṭrā ivoragāḥ |

dhig aho dhig gataḥ pārthaḥ kṛṣṇaś cety abruvan pṛthak ||

विनिःश्वसन्तस्ते राजन् भग्नदंष्ट्रा इवोरगाः । धिगहो धिग्गतः पार्थः कृष्णश्चेति अब्रुवन् पृथक् ॥

विनिःश्वसन्तःbreathing out heavily, sighing
विनिःश्वसन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootविनिःश्वस् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, पुं, प्रथमा, बहुवचन
तेthey
ते:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
राजन्O king
राजन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
भग्नदंष्टाःwith broken fangs/teeth
भग्नदंष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootभग्न-दंष्टा
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
इवlike, as if
इव:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइव
उरगाःserpents
उरगाः:
Karta
TypeNoun
Rootउरग
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
धिक्shame! fie!
धिक्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootधिक्
अहोalas! ah!
अहो:
Karma
TypeIndeclinable
Rootअहो
धिक्shame! fie!
धिक्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootधिक्
गतःgone
गतः:
Karta
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुं, प्रथमा, एकवचन
पार्थःArjuna (son of Pritha)
पार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थ
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
कृष्णःKrishna
कृष्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकृष्ण
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
इतिthus
इति:
Karma
TypeIndeclinable
Rootइति
अब्रुवन्they said
अब्रुवन्:
Karta
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतन भूत), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद
पृथक्separately, each apart
पृथक्:
Karana
TypeIndeclinable
Rootपृथक्

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
A
Arjuna (Pārtha)
K
Kṛṣṇa
K
Kaurava warriors (implied speakers)

Educational Q&A

The verse highlights how adharma-driven aggression collapses into shame when its power fails. The image of “broken-fanged serpents” suggests that without inner righteousness and steadiness, martial strength becomes ineffective, leading to self-reproach rather than resolve.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava side, seeing Arjuna and Kṛṣṇa depart, reacts with heavy sighs and scattered lamentation. They speak individually, expressing humiliation and frustration that the formidable pair has moved away beyond their immediate reach.