Adhyaya 39

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वैष्णवकथनं नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः शैलादिरुवाच श्रुत्वा शक्रेण कथितं पिता मम महामुनिः पुनः पप्रच्छ देवेशं प्रणम्य रचिताञ्जलिः

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वैष्णवकथनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः । शैलादिरुवाच—श्रुत्वा शक्रेण कथितं पिता मम महामुनिः । पुनः पप्रच्छ देवेशं प्रणम्य रचिताञ्जलिः ॥

Verse 2

शिलाद उवाच भगवन् शक्र सर्वज्ञ देवदेवनमस्कृत शचीपते जगन्नाथ सहस्राक्ष महेश्वर

शिलाद उवाच—भगवन् शक्र सर्वज्ञ देवदेवनमस्कृत । शचीपते जगन्नाथ सहस्राक्ष महेश्वर ॥

Verse 3

युगधर्मान्कथं चक्रे भगवान्पद्मसंभवः वक्तुमर्हसि मे सर्वं सांप्रतं प्रणताय मे

युगधर्मान् कथं चक्रे भगवान् पद्मसंभवः । वक्तुमर्हसि मे सर्वं सांप्रतं प्रणताय मे ॥

Verse 4

शैलादिरुवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शिलादस्य महात्मनः व्याजहार यथादृष्टं युगधर्मं सुविस्तरम्

शैलादिरुवाच—तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शिलादस्य महात्मनः । व्याजहार यथादृष्टं युगधर्मं सुविस्तरम् ॥

Verse 5

शक्र उवाच <चतुर्युग> आद्यं कृतयुगं विद्धि ततस्त्रेतायुगं मुने द्वापरं तिष्यमित्येते चत्वारस्तु समासतः

शक्र उवाच—आद्यं कृतयुगं विद्धि, ततः त्रेतायुगं मुने। द्वापरं तिष्यमित्येते, चत्वारस्तु समासतः॥

Verse 6

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं च रजस्तमः कलिस्तमश् च विज्ञेयं युगवृत्तिर्युगेषु च

सत्त्वं कृतयुगे ज्ञेयं, रजस्त्रेतायुगं स्मृतम्। द्वापरे रजस्तमसी, कलौ तामसमेव च॥ युगवृत्तिरियं ज्ञेया युगेषु च।

Verse 7

ध्यानं परं कृतयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते भजनं द्वापरे शुद्धं दानमेव कलौ युगे

ध्यानं परं कृतयुगे, त्रेतायां यज्ञ उच्यते। भजनं द्वापरे शुद्धं, दानमेव कलौ युगे॥

Verse 8

चत्वारि च सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश् च तथाविधः

चत्वारि च सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम्। तस्य तावच्छती संध्या, संध्यांशश्च तथाविधः॥

Verse 9

चत्वारि च सहस्राणि मानुषाणि शिलाशन आयुः कृतयुगे विद्धि प्रजानामिह सुव्रत

चत्वारि च सहस्राणि मानुषाणि शिलाशन। आयुः कृतयुगे विद्धि, प्रजानामिह सुव्रत॥

Verse 10

ततः कृतयुगे तस्मिन् संध्यांशे च गते तु वै पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वतः

ततः कृतयुगे तस्मिन् संध्यांशे गते तु वै । सर्वतः पादावशिष्टो भवति युगधर्मः ॥

Verse 11

चतुर्भागैकहीनं तु त्रेतायुगमनुत्तमम् कृतार्धं द्वापरं विद्धि तदर्धं तिष्यमुच्यते

चतुर्भागैकहीनं तु त्रेतायुगमनुत्तमम् । कृतार्धं द्वापरं विद्धि तदर्धं तिष्यमुच्यते ॥

Verse 12

त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती मुने संध्यांशकं तथाप्येवं कल्पेष्वेवं युगे युगे

त्रिशती द्विशती संध्या तथैकशती मुने । संध्यांशकं तथाप्येवं कल्पेष्वेवं युगे युगे ॥

Verse 13

आद्ये कृतयुगे धर्मश् चतुष्पादः सनातनः त्रेतायुगे त्रिपादस्तु द्विपादो द्वापरे स्थितः

आद्ये कृतयुगे धर्मश्चतुष्पादः सनातनः । त्रेतायुगे त्रिपादस्तु द्विपादो द्वापरे स्थितः ॥

Verse 14

त्रिपादहीनस्तिष्ये तु सत्तामात्रेण धिष्ठितः कृतयुग कृते तु मिथुनोत्पत्तिर् वृत्तिः साक्षाद्रसोल्लसा

त्रिपादहीनस्तिष्ये तु सत्तामात्रेण धिष्ठितः । कृतयुगे कृते तु मिथुनोत्पत्तिर्वृत्तिः साक्षाद्रसोल्लसा ॥

Verse 15

प्रजास्तृप्ताः सदा सर्वाः सर्वानन्दाश् च भोगिनः अधमोत्तमता तासां न विशेषाः प्रजाः शुभाः

प्रजाः सर्वाः सदा तृप्ताः सर्वानन्दसमन्विताः भोगिनश्चाभवन् नित्यं न तासामधमोत्तमभेदः; शुभाः प्रजाः निर्विशेषा बभूवुः।

Verse 16

तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन्कृते युगे तासां प्रीतिर्न च द्वन्द्वं न द्वेषो नास्ति च क्लमः

कृतयुगे तासां तुल्यमायुः सुखं रूपं च सर्वशः परस्परप्रीतिरासीन्न, न द्वन्द्वं न द्वेषो न च क्लमः।

Verse 17

पर्वतोदधिवासिन्यो ह्य् अनिकेताश्रयास्तु ताः विशोकाः सत्त्वबहुला एकान्तबहुलास् तथा

पर्वतोदधिवासिन्यः ताः प्रजाः अनिकेताश्रयाः विशोकाः सत्त्वबहुलाः एकान्तबहुलाश्च तथा स्मृताः।

Verse 18

ता वै निष्कामचारिण्यो नित्यं मुदितमानसाः अप्रवृत्तिः कृतयुगे कर्मणोः शुभपापयोः

ताः वै निष्कामचारिण्यः नित्यं मुदितमानसाः कृतयुगे शुभपापहेतोः कर्मणोः अप्रवृत्तिरभवत्।

Verse 19

वर्णाश्रमव्यवस्था च तदासीन्न च संकरः रसोल्लासः कालयोगात् त्रेताख्ये नश्यते द्विज

वर्णाश्रमव्यवस्था तदासीद् दृढनिश्चिता न च संकर आसीत्; कालयोगात् तु, द्विज, रसोल्लासः त्रेताख्ये युगे नश्यति।

Verse 20

तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायाम् अन्या सिद्धिः प्रजायते अपां सौक्ष्म्ये प्रतिगते तदा मेघात्मना तु वै

तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायामन्या सिद्धिः प्रजायते। अपां सौक्ष्म्ये प्रतिगते तदा मेघात्मना तु वै॥

Verse 21

मेघेभ्यस्तनयित्नुभ्यः प्रवृत्तं वृष्टिसर्जनम् सकृद् एव तथा वृष्ट्या संयुक्ते पृथिवीतले

मेघेभ्यस्तनयित्नुभ्यः प्रवृत्तं वृष्टिसर्जनम्। सकृदेव तथा वृष्ट्या संयुक्ते पृथिवीतले॥

Verse 22

प्रादुरासंस्तदा तासां वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः सर्ववृत्त्युपभोगस्तु तासां तेभ्यः प्रजायते

प्रादुरासंस्तदा तासां वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः। सर्ववृत्त्युपभोगस्तु तासां तेभ्यः प्रजायते॥

Verse 23

वर्तयन्ति स्म तेभ्यस्तास् त्रेतायुगमुखे प्रजाः ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात्

वर्तयन्ति स्म तेभ्यस्तास्त्रेतायुगमुखे प्रजाः। ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात्॥

Verse 24

रागलोभात्मको भावस् तदा ह्याकस्मिको ऽभवत् विपर्ययेण तासां तु तेन तत्कालभाविना

रागलोभात्मको भावस्तदा ह्याकस्मिकोऽभवत्। विपर्ययेण तासां तु तेन तत्कालभाविना॥

Verse 25

प्रणश्यन्ति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रान्ता मैथुनोद्भवाः

ततः सर्वे ते वृक्षाः ‘गृह’संज्ञिताः प्रणश्यन्ति स्म। तेषु गृहेषु प्रनष्टेषु मैथुनोद्भवाः प्रजाः विभ्रान्ताः सन्तो मोहात् सर्वतो भ्रमन्ति स्म॥

Verse 26

अपि ध्यायन्ति तां सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा प्रादुर्बभूवुस्तासां तु वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः

तदा सत्याभिध्यायिनः तां सिद्धिं ध्यायन्ति स्म। तेषां सत्यसंकल्पबलात् सहसा ‘गृह’संज्ञिता वृक्षाः प्रादुर्बभूवुः॥

Verse 27

वस्त्राणि ते प्रसूयन्ते फलान्याभरणानि च तेष्वेव जायते तासां गन्धवर्णरसान्वितम्

तेभ्यः वस्त्राणि फलानि च आभरणानि च प्रसूयन्ते। तेष्वेव गन्ध-वर्ण-रसान्वितं द्रव्यं जायते॥

Verse 28

अमाक्षिकं महीवीर्यं पुटके पुटके मधु तेन ता वर्तयन्ति स्म सुखमायुः सदैव हि

अमाक्षिकं मधु पुटके पुटके महीवीर्यसमन्वितम्। तेनैव ताः सुखेन वर्तयन्ति स्म, आयुः सदा हि॥

Verse 29

हृष्टपुष्टास्तया सिद्ध्या प्रजा वै विगतज्वराः ततः कालान्तरेणैव पुनर्लोभावृतास्तु ताः

तया सिद्ध्या हृष्टपुष्टाः प्रजाः विगतज्वराः अभवन्। ततः कालान्तरेणैव ताः पुनर्लोभावृताः बभूवुः॥

Verse 30

वृक्षांस्तान्पर्यगृह्णन्ति मधु वा माक्षिकं बलात् तासां तेनोपचारेण पुनर्लोभकृतेन वै

लोभवशात् ते बलात् तान् वृक्षान् परिगृह्णन्ति, अथवा माक्षिकं मधु बलात् अपहरन्ति। तेनैवोपचारेण—पुनर्लोभजननार्थेन कृतन—ते पुनः लोभे निमज्जन्ति॥

Verse 31

प्रनष्टा मधुना सार्धं कल्पवृक्षाः क्वचित्क्वचित् तस्यामेवाल्पशिष्टायां सिद्ध्यां कालवशात्तदा

तदा कालवशात् क्वचित्क्वचित् मधुना सार्धं कल्पवृक्षाः प्रनष्टाः। तस्यामेव सिद्ध्यां यदल्पं शिष्टं, तदपि तदा कालात् अल्पमात्रं बभूव॥

Verse 32

आवर्तनात्तु त्रेतायां द्वन्द्वान्यभ्युत्थितानि वै शीतवर्षातपैस्तीव्रैस् ततस्ता दुःखिता भृशम्

आवर्तनात् तु त्रेतायां द्वन्द्वानि अभ्युत्थितानि वै। शीतवर्षातपैस्तीव्रैः ततः प्रजाः भृशं दुःखिताः॥

Verse 33

द्वन्द्वैः सम्पीड्यमानाश् च चक्रुर् आवरणानि तु कृतद्वन्द्वप्रतीघाताः केतनानि गिरौ ततः

द्वन्द्वैः सम्पीड्यमानाः ते तदा आवरणानि चक्रुः। कृतद्वन्द्वप्रतीघाताः केतनानि ततः गिरौ न्यधापयन्॥

Verse 34

पूर्वं निकामचारास्ता ह्य् अनिकेता अथावसन् यथायोगं यथाप्रीति निकेतेष्ववसन्पुनः

पूर्वं ते निकामचाराः अनिकेताः च अवसन्। पश्चात् यथायोगं यथाप्रीति निकेतेषु पुनरवसन्॥

Verse 35

कृत्वा द्वन्द्वोपघातांस्तान् वृत्त्युपायमचिन्तयन् नष्टेषु मधुना सार्धं कल्पवृक्षेषु वै तदा

एवं तान् द्वन्द्वोपघातान् कृत्वा स वृत्त्युपायमचिन्तयत्। तदा कल्पवृक्षेषु नष्टेषु मधुना सह सर्वं विनष्टमभवत्॥

Verse 36

विवादव्याकुलास्ता वै प्रजास्तृष्णाक्षुधार्दिताः ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे पुनः

विवादव्याकुलाः प्रजास्तृष्णाक्षुधार्दिताः। ततस्तासां त्रेतायुगे पुनः सिद्धिः प्रादुर्बभौ॥

Verse 37

वार्तायाः साधिकाप्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः तासां वृष्ट्युदकादीनि ह्य् अभवन्निम्नगानि तु

वार्तायाः साधिकाप्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः। तासां वृष्ट्युदकादीनि निम्नगानि ह्यभवन्॥

Verse 38

अभवन्वृष्टिसंतत्या स्रोतस्थानानि निम्नगाः एवं नद्यः प्रवृत्तास्तु द्वितीये वृष्टिसर्जने

अभवन् वृष्टिसंतत्या स्रोतस्थानानि निम्नगाः। एवं नद्यः प्रवृत्तास्तु द्वितीये वृष्टिसर्जने॥

Verse 39

ये पुनस्तदपां स्तोकाः पतिताः पृथिवीतले अपां भूमेश् च संयोगाद् ओषध्यस्तास्तदाभवन्

ये पुनस्तदपां स्तोकाः पतिताः पृथिवीतले। अपां भूमेश्च संयोगादोषध्यस्तास्तदाभवन्॥

Verse 40

अथाल्पकृष्टाश्चानुप्ता ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश ऋतुपुष्पफलाश्चैव वृक्षगुल्माश् च जज्ञिरे

अथाल्पकृष्टाश्चानुप्ता ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश । ऋतुपुष्पफलाश्चैव वृक्षगुल्माश्च जज्ञिरे ॥

Verse 41

प्रादुर्भूतानि चैतानि वृक्षजात्यौषधानि च तेनौषधेन वर्तन्ते प्रजास्त्रेतायुगे तदा

प्रादुर्भूतानि चैतानि वृक्षजात्यौषधानि च । तेनौषधेन वर्तन्ते प्रजास्त्रेतायुगे तदा ॥

Verse 42

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभश् च सर्वशः अवश्यं भाविनार्थेन त्रेतायुगवशेन च

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभश्च सर्वशः । अवश्यं भाविनार्थेन त्रेतायुगवशेन च ॥

Verse 43

ततस्ताः पर्यगृह्णन्त नदीक्षेत्राणि पर्वतान् वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्य तु यथाबलम्

ततस्ताः पर्यगृह्णन्त नदीक्षेत्राणि पर्वतान् । वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्य तु यथाबलम् ॥

Verse 44

विपर्ययेण चौषध्यः प्रनष्टास्ताश्चतुर्दश मत्वा धरां प्रविष्टास्ता इत्यौषध्यः पितामहः

विपर्ययेण चौषध्यः प्रनष्टास्ताश्चतुर्दश । मत्वा धरां प्रविष्टास्ता इत्यौषध्यः पितामहः ॥

Verse 45

दुदोह गां प्रयत्नेन सर्वभूतहिताय वै तदाप्रभृति चौषध्यः फालकृष्टास्त्वितस्ततः

सर्वभूतहिताय वै स प्रयत्नेन गां दुदोह। तदाप्रभृति चोषध्यः फालकृष्टाः सर्वतोऽभवन्॥

Verse 46

वार्तां कृषिं समायाता वर्तुकामाः प्रयत्नतः वार्ता वृत्तिः समाख्याता कृषिकामप्रयत्नतः

वार्तां कृषिं समायाता वर्तुकामाः प्रयत्नतः। वार्ता वृत्तिः समाख्याता कृषिकामप्रयत्नतः॥

Verse 47

अन्यथा जीवितं तासां नास्ति त्रेतायुगात्यये हस्तोद्भवा ह्यपश्चैव भवन्ति बहुशस्तदा

अन्यथा जीवितं तासां नास्ति त्रेतायुगात्यये। हस्तोद्भवा ह्यपश्चैव भवन्ति बहुशस्तदा॥

Verse 48

तत्रापि जगृहुः सर्वे चान्योन्यं क्रोधमूर्छिताः सुतदारधनाद्यांस्तु बलाद्युगबलेन तु

तत्रापि जगृहुः सर्वे चान्योन्यं क्रोधमूर्छिताः। सुतदारधनाद्यांस्तु बलाद्युगबलेन तु॥

Verse 49

मर्यादायाः प्रतिष्ठार्थं ज्ञात्वा तदखिलं विभुः ससर्ज क्षत्रियांस्त्रातुं क्षतात्कमलसंभवः

मर्यादायाः प्रतिष्ठार्थं ज्ञात्वा तदखिलं विभुः। ससर्ज क्षत्रियांस्त्रातुं क्षतात्कमलसंभवः॥

Verse 50

वर्णाश्रमप्रतिष्ठां च चकार स्वेन तेजसा वृत्तेन वृत्तिना वृत्तं विश्वात्मा निर्ममे स्वयम्

स्वतेजसा विश्वात्मा शिवः वर्णाश्रमप्रतिष्ठां चकार। वृत्तेन वृत्तिना च प्रेरितः स एव जगतो नियतं वृत्तं स्वयमेव निर्ममे॥

Verse 51

यज्ञप्रवर्तनं चैव त्रेतायामभवत्क्रमात् पशुयज्ञं न सेवन्ते केचित्तत्रापि सुव्रताः

एवं क्रमेण त्रेतायां यज्ञप्रवर्तनमभवत्। तत्रापि केचित् सुव्रताः पशुयज्ञं न सेवन्ते, संयममेव वव्रिरे॥

Verse 52

बलाद्विष्णुस्तदा यज्ञम् अकरोत्सर्वदृक् क्रमात् द्विजास्तदा प्रशंसन्ति ततस्त्वाहिंसकं मुने

तदा विष्णुः बलात् क्रमाद् यज्ञमकरोत् सर्वदृक्। तं द्विजाः प्रशंसन्ति; तस्माद् मुने स अहिंसक इति कीर्त्यते॥

Verse 53

द्वापरेष्वपि वर्तन्ते मतिभेदास्तदा नृणाम् मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिध्यति

द्वापरेऽपि नृणां मतिभेदाः प्रवर्तन्ते। तदा मनसा कर्मणा वाचा च कृच्छ्राद् वार्ता प्रसिध्यति॥

Verse 54

तदा तु सर्वभूतानां कायक्लेशवशात्क्रमात् लोभो भृतिर्वणिग्युद्धं तत्त्वानामविनिश्चयः

तदा सर्वभूतानां कायक्लेशवशात् क्रमात् लोभोऽभवत्, भृतिः क्लेशरूपा; वणिग्युद्धं च, तत्त्वानामविनिश्चयश्च॥

Verse 55

वेदशाखाप्रणयनं धर्माणां संकरस् तथा वर्णाश्रमपरिध्वंसः कामद्वेषौ तथैव च

वेदशाखाप्रणयनं धर्माणां संकरस्तथा । वर्णाश्रमपरिध्वंसः कामद्वेषौ तथैव च ॥

Verse 56

द्वापरे तु प्रवर्तन्ते रागो लोभो मदस् तथा वेदो व्यासैश्चतुर्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु

द्वापरे तु प्रवर्तन्ते रागो लोभो मदस्तथा । वेदो व्यासैश्चतुर्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु ॥

Verse 57

एको वेदश्चतुष्पादस् त्रेतास्विह विधीयते संक्षयादायुषश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु सः

एको वेदश्चतुष्पादस्त्रेतास्विह विधीयते । संक्षयादायुषश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु सः ॥

Verse 58

ऋषिपुत्रैः पुनर्भेदा भिद्यन्ते दृष्टिविभ्रमैः मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः

ऋषिपुत्रैः पुनर्भेदा भिद्यन्ते दृष्टिविभ्रमैः । मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः ॥

Verse 59

संहिता ऋग्यजुःसाम्नां संहन्यन्ते मनीषिभिः सामान्या वैकृताश्चैव द्रष्टृभिस्तैः पृथक्पृथक्

संहिता ऋग्यजुःसाम्नां संहन्यन्ते मनीषिभिः । सामान्या वैकृताश्चैव द्रष्टृभिस्तैः पृथक्पृथक् ॥

Verse 60

ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि मन्त्रप्रवचनानि च अन्ये तु प्रस्थितास्तान्वै केचित्तान्प्रत्यवस्थिताः

केचिद् ब्राह्मणानि कल्पसूत्राणि मन्त्रप्रवचनानि च प्रवर्तयन्ति; अन्ये तु तेष्वेव मार्गेषु प्रस्थिताः, केचिद् धर्मपरिरक्षकैः पुनरपि प्रत्यवस्थाप्य दृढं प्रतिष्ठापिताः।

Verse 61

इतिहासपुराणानि भिद्यन्ते कालगौरवात् ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा

इतिहासपुराणानि कालगौरवात् भिद्यन्ते; तत्र ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथैवोच्यते।

Verse 62

भविष्यं नारदीयं च मार्कण्डेयमतः परम् आग्नेयं ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गं वाराहमेव च

भविष्यं नारदीयं च मार्कण्डेयमतः परम्; आग्नेयं ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गं वाराहमेव च।

Verse 63

वामनाख्यं ततः कूर्मं मात्स्यं गारुडमेव च स्कान्दं तथा च ब्रह्माण्डं तेषां भेदः प्रकथ्यते

ततो वामनाख्यं कूर्मं मात्स्यं गारुडमेव च; स्कान्दं तथा ब्रह्माण्डं—तेषां भेदः प्रकथ्यते।

Verse 64

लैङ्गम् एकादशविधं प्रभिन्नं द्वापरे शुभम् मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनो ऽङ्गिराः

द्वापरे शुभे लैङ्गं शैवमतं एकादशविधं प्रभिन्नम्; मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिरसां नामभिः सम्बद्धम्।

Verse 65

यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती पराशरव्यासशङ्खलिखिता दक्षगौतमौ

यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती । पराशरव्यासशङ्खलिखिता दक्षगौतमौ—एते धर्मस्य प्रमाणभूताः स्मृताः ॥

Verse 66

शातातपो वसिष्ठश् च एवमाद्यैः सहस्रशः अवृष्टिर्मरणं चैव तथा व्याध्याद्युपद्रवाः

शातातपो वसिष्ठश्च एवमाद्यैः सहस्रशः । अवृष्टिर्मरणं चैव तथा व्याध्याद्युपद्रवाः ॥

Verse 67

वाङ्मनःकर्मजैर् दुःखैर् निर्वेदो जायते ततः निर्वेदाज्जायते तेषां दुःखमोक्षविचारणा

वाङ्मनःकर्मजैर्दुःखैर्निर्वेदो जायते ततः । निर्वेदाज्जायते तेषां दुःखमोक्षविचारणा ॥

Verse 68

विचारणाच्च वैराग्यं वैराग्याद्दोषदर्शनम् दोषाणां दर्शनाच्चैव द्वापरे ज्ञानसंभवः

विचारणाच्च वैराग्यं वैराग्याद्दोषदर्शनम् । दोषाणां दर्शनाच्चैव द्वापरे ज्ञानसंभवः ॥

Verse 69

एषा रजस्तमोयुक्ता वृत्तिर् वै द्वापरे स्मृता आद्ये कृते तु धर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्तते

एषा रजस्तमोयुक्ता वृत्तिर्वै द्वापरे स्मृता । आद्ये कृते तु धर्मोऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्तते ॥

Verse 70

द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे

द्वापरे व्याकुलीभूत्वा धर्मः कलौ युगे प्रणश्यति। एवं युगानुयुगं धर्मक्षयः पाशेन पशुं दृढतरं बध्नाति; स पाशुपते शिवे शरणं विना न मुच्यते॥