Adhyaya 33
Adhyaya 33: Pashupata Conduct, Bhasma-Vrata, and Shiva’s Boon to the Sages
नन्दी कथयति—ऋषीणां स्तवश्रवणेन प्रसन्नो महेश्वरः तस्य स्तवस्य पाठश्रवणाध्यापनयोः महिमानं प्राह, योग्येभ्यः गणपत्यसदृशं पदं ददौ। ततः स्वात्मन एवोत्पन्नयोः स्त्रीलिङ्गस्य (प्रकृतेः) पुंलिङ्गस्य (पुरुषस्य) च युगलतत्त्वेन सृष्टिव्यवस्थां निरूप्य, लिङ्गचिह्नितेऽपि अद्वैतशैवसिद्धान्तं स्थापयामास। दिग्वाससम्/उन्मत्तवत् बालवत् दृश्यं शिवभक्तं ब्रह्मवक्तारं तपस्विनं न उपहसेत् न निन्देत् इति धर्मानुशासनं दत्तवान्। भस्मधारिणः संयतवाक्मनःकायाः ध्याननिष्ठा ब्राह्मणाः महादेवपूजकाः रुद्रलोकं प्राप्य पुनर्न निवर्तन्ते इति प्रशशंस; भस्मव्रतिनां मुण्डतपस्विनां च अवमानो न कर्तव्यः—तेषां पूजनं शङ्करपूजनं, निन्दा महादेवनिन्दा इति। ततः भयमोहविमुक्ता ऋषयः शुद्धतोयैः कुशपुष्पैश्चाभिषेकं कृत्वा गुह्यमन्त्रैः हुंकारैश्च स्तुवन्तः अर्धनारीश्वरादीन् स्तोत्रैः समर्चयन्। प्रसन्नः शिवः वरं याचध्वम् इत्युक्ते, ऋषयः भस्मस्नानस्य, दिगम्बरत्वस्य, वामत्वस्य, प्रतिलोमतायाश्च, सेवनीयवर्जनीययोश्च अर्थान् पप्रच्छुः—अग्रिमोपदेशस्य प्रस्तावः।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे द्वात्रिंशो ऽध्यायः नन्द्युवाच ततस्तुतोष भगवान् अनुगृह्य महेश्वरः स्तुतिं श्रुत्वा स्तुतस्तेषाम् इदं वचनमब्रवीत्
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे द्वात्रिंशोऽध्यायः। नन्द्युवाच—ततस्तुतोष भगवाननुगृह्य महेश्वरः। स्तुतिं श्रुत्वा स्तुतस्तेषामिदं वचनमब्रवीत्॥
Verse 2
यः पठेच्छृणुयाद्वापि युष्माभिः कीर्तितं स्तवम् श्रावयेद्वा द्विजान्विप्रो गाणपत्यमवाप्नुयात्
यः पठेच्छृणुयाद्वापि युष्माभिः कीर्तितं स्तवम्। श्रावयेद्वा द्विजान्विप्रो गाणपत्यमवाप्नुयात्॥
Verse 3
वक्ष्यामि वो हितं पुण्यं भक्तानां मुनिपुङ्गवाः अद्वन्तगेस् ओफ़् थे पाशुपत बेहविओउर् स्त्रीलिङ्गमखिलं देवी प्रकृतिर्मम देहजा
वक्ष्यामि वो हितं पुण्यं भक्तानां मुनिपुङ्गवाः। स्त्रीलिङ्गमखिलं देवी प्रकृतिर्मम देहजा॥
Verse 4
पुंल्लिङ्गं पुरुषो विप्रा मम देहसमुद्भवः उभाभ्यामेव वै सृष्टिर् मम विप्रा न संशयः
पुंल्लिङ्गं पुरुषो विप्रा मम देहसमुद्भवः। उभाभ्यामेव वै सृष्टिर्मम विप्रा न संशयः॥
Verse 5
न निन्देद्यतिनं तस्माद् दिग्वाससमनुत्तमम् बालोन्मत्तविचेष्टं तु मत्परं ब्रह्मवादिनम्
न निन्देद्यतिनं तस्माद्दिग्वाससमनुत्तमम्। बालोन्मत्तविचेष्टं तु मत्परं ब्रह्मवादिनम्॥
Verse 6
ये हि मां भस्मनिरता भस्मना दग्धकिल्बिषाः यथोक्तकारिणो दान्ता विप्रा ध्यानपरायणाः
ये हि मां भस्मनिरता भस्मना दग्धकिल्बिषाः। यथोक्तकारिणो दान्ता विप्रा ध्यानपरायणाः॥
Verse 7
महादेवपरा नित्यं चरन्तो ह्यूर्ध्वरेतसः अर्चयन्ति महादेवं वाङ्मनःकायसंयताः
महादेवपरा नित्यं चरन्तो ह्यूर्ध्वरेतसः। अर्चयन्ति महादेवं वाङ्मनःकायसंयताः॥
Verse 8
रुद्रलोकमनुप्राप्य न निवर्तन्ति ते पुनः तस्मादेतद्व्रतं दिव्यम् अव्यक्तं व्यक्तलिङ्गिनः
रुद्रलोकमनुप्राप्य न निवर्तन्ति ते पुनः। तस्मादेतद्व्रतं दिव्यमव्यक्तं व्यक्तलिङ्गिनः॥
Verse 9
भस्मव्रताश् च मुण्डाश् च व्रतिनो विश्वरूपिणः न तान्परिवदेद्विद्वान् न चैतान्नाभिलङ्घयेत्
भस्मव्रताश्च मुण्डाश्च व्रतिनो विश्वरूपिणः। न तान्परिवदेद्विद्वान्न चैतान्नाभिलङ्घयेत्॥
Verse 10
न हसेन्नाप्रियं ब्रूयाद् अमुत्रेह हितार्थवान् यस्तान्निन्दति मूढात्मा महादेवं स निन्दति
न हसेन्नाप्रियं ब्रूयादमुत्रेह हितार्थवान्। यस्तान्निन्दति मूढात्मा महादेवं स निन्दति॥
Verse 11
यस् त्वेतान् पूजयेन् नित्यं स पूजयति शङ्करम् एवमेष महादेवो लोकानां हितकाम्यया
यस्त्वेतान्पूजयेन्नित्यं स पूजयति शङ्करम्। एवमेष महादेवो लोकानां हितकाम्यया॥
Verse 12
युगे युगे महायोगी क्रीडते भस्मगुण्ठितः एवं चरत भद्रं वस् ततः सिद्धिमवाप्स्यथ
युगे युगे महायोगी भस्मगुण्ठितविग्रहः क्रीडते। एवमेव यूयं चरथ—भद्रं वः; ततः सिद्धिमवाप्स्यथ॥
Verse 13
अतुलमिह महाभयप्रणाशहेतुं शिवकथितं परमं पदं विदित्वा व्यपगतभवलोभमोहचित्ताः प्रणिपतिताः सहसा शिरोभिर् उग्रम्
अतुलं महाभयप्रणाशहेतुं शिवोक्तं परमं पदं विदित्वा, व्यपगतभवलोभमोहचित्ताः, सहसैव उग्रं प्रभुं शिरोभिः प्रणिपेतुः॥
Verse 14
ततः प्रमुदिता विप्राः श्रुत्वैवं कथितं तदा गन्धोदकैः सुशुद्धैश् च कुशपुष्पविमिश्रितैः
ततः प्रमुदिता विप्राः श्रुत्वैवं कथितं तदा। गन्धोदकैः सुशुद्धैश्च कुशपुष्पविमिश्रितैः॥
Verse 15
स्नापयन्ति महाकुम्भैर् अद्भिर् एव महेश्वरम् गायन्ति विविधैर्गुह्यैर् हुंकारैश्चापि सुस्वरैः
महाकुम्भैर् अद्भिरेव महेश्वरं स्नापयन्ति। विविधैर्गुह्यैर्गीतैः सुस्वरैश्च हुंकारैश्चापि गायन्ति॥
Verse 16
नमो देवाधिदेवाय महादेवाय वै नमः अर्धनारीशरीराय सांख्ययोगप्रवर्तिने
नमो देवाधिदेवाय महादेवाय वै नमः। अर्धनारीशरीराय सांख्ययोगप्रवर्तिने॥
Verse 17
मेघवाहनकृष्णाय गजचर्मनिवासिने कृष्णाजिनोत्तरीयाय व्यालयज्ञोपवीतिने
मेघवाहनकृष्णाय गजचर्मनिवासिने । कृष्णाजिनोत्तरीयाय व्यालयज्ञोपवीतिने नमः ॥
Verse 18
सुरचितसुविचित्रकुण्डलाय सुरचितमाल्यविभूषणाय तुभ्यम् मृगपतिवरचर्मवाससे च प्रथितयशसे नमो ऽस्तु शङ्कराय
सुरचितसुविचित्रकुण्डलाय सुरचितमाल्यविभूषणाय तुभ्यम् । मृगपतिवरचर्मवाससे च प्रथितयशसे नमोऽस्तु शङ्कराय ॥
Verse 19
ततस् तान् स मुनीन् प्रीतः प्रत्युवाच महेश्वरः प्रीतो ऽस्मि तपसा युष्मान् वरं वृणुत सुव्रताः
ततस् तान् स मुनीन् प्रीतः प्रत्युवाच महेश्वरः । प्रीतोऽस्मि तपसा युष्मान् वरं वृणुत सुव्रताः ॥
Verse 20
ततस्ते मुनयः सर्वे प्रणिपत्य महेश्वरम् भृग्वङ्गिरा वसिष्ठश् च विश्वामित्रस्तथैव च
ततस्ते मुनयः सर्वे प्रणिपत्य महेश्वरम् । भृग्वङ्गिरा वसिष्ठश्च विश्वामित्रस्तथैव च ॥
Verse 21
गौतमो ऽत्रिः सुकेशश् च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः मरीचिः कश्यपः कण्वः संवर्तश् च महातपाः
गौतमोऽत्रिः सुकेशश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । मरीचिः कश्यपः कण्वः संवर्तश्च महातपाः ॥
Verse 22
ते प्रणम्य महादेवम् इदं वचनमब्रुवन् भस्मस्नानं च नग्नत्वं वामत्वं प्रतिलोमता
ते प्रणम्य महादेवम् इदं वचनमब्रुवन्— भस्मस्नानं च नग्नत्वं वामत्वं प्रतिलोमता (किं व्रतम्)?
Verse 23
सेव्यासेव्यत्वमेवं च ह्य् एतदिच्छाम वेदितुम् ततस्तेषां वचः श्रुत्वा भगवान्परमेश्वरः
सेव्यासेव्यत्वमेवं च ह्येतदिच्छाम वेदितुम्। ततस्तेषां वचः श्रुत्वा भगवान् परमेश्वरः॥
Verse 24
सस्मितं प्राह सम्प्रेक्ष्य सर्वान्मुनिवरांस्तदा
सस्मितं प्राह सम्प्रेक्ष्य सर्वान् मुनिवरान् तदा।
Frequently Asked Questions
It presents bhasma as a vow-marker of Śaiva purity and discipline: those devoted to bhasma, self-controlled, and meditative—worshiping Mahādeva with restraint—attain Rudra-loka and are described as not returning again, indicating a liberation-oriented fruition.
Because an ascetic may appear childish or mad yet be wholly devoted to Śiva and established in brahma-vāda; condemning such votaries is equated with condemning Mahādeva, while honoring them is treated as direct worship of Śaṅkara.
The sages explicitly salute Śiva as ‘ardhanārīśarīra’ and as the propounder of sāṁkhya and yoga, integrating metaphysics (prakṛti–puruṣa) with devotional stuti and ritual abhiṣeka.