Adhyaya 44

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः कूर्म उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रतिसर्गमनुत्तमम् / प्राकृतं हि समासेन शृणुध्वं गदतो मम

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः। कूर्म उवाच—अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रतिसर्गमनुत्तमम्। प्राकृतं हि समासेन शृणुध्वं गदतो मम॥

Verse 2

गते परार्धद्वितये कालो लोकप्रकालनः / कालाग्निर्भस्मसात् कर्तुं करोति निकिलं मतिम्

गते परार्धद्वितये कालो लोकप्रकालनः। कालाग्निर्भस्मसात्कर्तुं करोति निकिलं मतिम्॥

Verse 3

स्वात्मन्यात्मानमावेश्य भूत्वा देवो महेश्वरः / दहेदशेषं ब्रह्माण्डं सदेवासुरमानुषम्

स्वात्मन्यात्मानमावेश्य भूत्वा देवो महेश्वरः। दहेदशेषं ब्रह्माण्डं सदेवासुरमानुषम्॥

Verse 4

तमाविश्य महादेवो भगवान्नीललोहितः / करोति लोकसंहारं भीषणं रूपमाश्रितः

तमाविश्य महादेवो भगवान्नीललोहितः। करोति लोकसंहारं भीषणं रूपमाश्रितः॥

Verse 5

प्रविश्य मण्डलं सौरं कृत्वासौ बहुधा पुनः / निर्दहत्यखिलं लोकं सप्तसप्तिस्वरूपधृक्

प्रविश्य मण्डलं सौरं कृत्वासौ बहुधा पुनः। निर्दहत्यखिलं लोकं सप्तसप्तिस्वरूपधृक्॥

Verse 6

स दग्ध्वा सकलं सत्त्वमस्त्रं ब्रह्मशिरो महत् / देवतानां शरीरेषु क्षिपत्यखिलदाहकम्

स दग्ध्वा सकलं सत्त्वमस्त्रं ब्रह्मशिरो महत्। देवतानां शरीरेषु क्षिपत्यखिलदाहकम्॥

Verse 7

दग्धेष्वशेषदेवेषु देवी गिरिवरात्मजा / एकासा साक्षिणी शंभोस्तिष्ठते वैदिकी श्रुतिः

दग्धेष्वशेषदेवेषु देवी गिरिवरात्मजा । एकासा साक्षिणी शम्भोस्तिष्ठते वैदिकी श्रुतिः ॥

Verse 8

शिरः कपालैर्देवानां कृतस्त्रग्वरभूषणः / आदित्यचन्द्रादिगणैः पूरयन् व्योममण्डलम्

शिरःकपालैर्देवानां कृतस्त्रग्वरभूषणः । आदित्यचन्द्रादिगणैः पूरयन् व्योममण्डलम् ॥

Verse 9

सहस्रनयनो देवः सहस्राकृतिरिश्वरः / सहस्रहस्तचरणः सहस्रार्चिर्महाभुजः

सहस्रनयनो देवः सहस्राकृतिरीश्वरः । सहस्रहस्तचरणः सहस्रार्चिर्महाभुजः ॥

Verse 10

दंष्ट्राकरालवदनः प्रदीप्तानललोचनः / त्रिशूली कृत्तिवसनो योगमैश्वरमास्थितः

दंष्ट्राकरालवदनः प्रदीप्तानललोचनः । त्रिशूली कृत्तिवसनो योगमैश्वरमास्थितः ॥

Verse 11

पीत्वा तत्परमानन्दं प्रभूतममृतं स्वयम् / करोति ताण्डवं देवीमालोक्य परमेश्वरः

पीत्वा तत्परमानन्दं प्रभूतममृतं स्वयम् । करोति ताण्डवं देवीमालोक्य परमेश्वरः ॥

Verse 12

पीत्वा नृत्तामृतं देवी भर्तुः परममङ्गला / योगमास्थाय देवस्य देहमायाति शूलिनः

पीत्वा नृत्तामृतं देवी भर्तुः परममङ्गला । योगमास्थाय देवस्य देहमायाति शूलिनः ॥

Verse 13

संत्यक्त्वा ताण्डवरसं स्वेच्छयैव पिनाकधृक् / ज्योतिः स्वभावं भगवान् दग्ध्वा ब्रह्माण्डमण्डलम्

संत्यक्त्वा ताण्डवरसं स्वेच्छयैव पिनाकधृक् । ज्योतिः स्वभावं भगवान् दग्ध्वा ब्रह्माण्डमण्डलम् ॥

Verse 14

संस्थितेष्वथ देवेषु ब्रह्मविष्णुपिनाकिषु / गुणैरशेषैः पृथिवीविलयं याति वारिषु

संस्थितेष्वथ देवेषु ब्रह्मविष्णुपिनाकिषु । गुणैरशेषैः पृथिवीविलयं याति वारिषु ॥

Verse 15

स वारितत्त्वं सगुणं ग्रसते हव्यवाहनः / तेजस्तु गुणसंयुक्तं वायौ संयाति संक्षयम्

स वारितत्त्वं सगुणं ग्रसते हव्यवाहनः । तेजस्तु गुणसंयुक्तं वायौ संयाति संक्षयम् ॥

Verse 16

आकाशे सगुणो वायुः प्रलयं याति विश्वभृत् / भूतादौ च तथाकाशं लीयते गुणसंयुतम्

आकाशे सगुणो वायुः प्रलयं याति विश्वभृत् । भूतादौ च तथाकाशं लीयते गुणसंयुतम् ॥

Verse 17

इन्द्रियाणि च सर्वाणि तैजसे यान्ति संक्षयम् / वैकारिके देवगणाः प्रलंय यान्ति सत्तमाः

संहारे सर्वाणि इन्द्रियाणि तैजसे तत्त्वे संक्षयं यान्ति; तथा वैकारिके देवगणाः, हे सत्तम, प्रलयं यान्ति।

Verse 18

वैकारिकस्तैजसश्च भूतादिश्चेति सत्तमाः / त्रिविधो ऽयमहङ्कारो महति प्रलंय व्रजेत्

वैकारिकस्तैजसश्च भूतादिश्चेति, हे सत्तमाः, अयं त्रिविधोऽहङ्कारः; संहारे महति लयं गत्वा तत्रैव प्रतिनिवर्तते।

Verse 19

महान्तमेभिः सहितं ब्रह्माणमतितेजसम् / अव्यक्तं जगतो योनिः संहरेदेकमव्ययम्

एभिर्महत्-तत्त्वैः सहितं अतितेजसं ब्रह्माणमपि संहरेत्; जगतो योनिरव्यक्तं सर्वं विश्वं एकेऽव्यये संनयेत्।

Verse 20

एवं संहृत्य भूतानि तत्त्वानि च महेश्वरः / वियोजयति चान्योन्यं प्रधानं पुरुषं परम्

एवं भूतानि तत्त्वानि च संहृत्य महेश्वरः, प्रधानं पुरुषं च परं परस्परं वियोजयति।

Verse 21

प्रधानपुंसोरजयोरेष संहार ईरितः / महेश्वरेच्छाजनितो न स्वयं विद्यते लयः

प्रधानपुंसोरजयोरेष संहारः कथितः; न स्वयं लयो विद्यते, महेश्वरेच्छाजनित एव।

Verse 22

गुणसाम्यं तदव्यक्तं प्रकृतिः परिगीयते / प्रधानं जगतो योनिर्मायातत्त्वमचेतनम्

गुणानां साम्यावस्था यदव्यक्तं तदुच्यते। सा प्रकृतिः परिगीयते—प्रधानं जगतो योनिः, मायातत्त्वमचेतनम्॥

Verse 23

कूटस्थश्चिन्मयो ह्यात्मा केवलः पञ्चविंशकः / गीयते मुनिभिः साक्षी महानेकः पितामहः

कूटस्थश्चिन्मयो ह्यात्मा केवलः पञ्चविंशकः। मुनिभिः साक्षीति गीयते—महान् एकः पितामहः॥

Verse 24

एवं संहारकरणी शक्तिर्माहेश्वरी ध्रुवा / प्रधानाद्यं विशेषान्तं दहेद् रुद्र इति श्रुतिः

एवं संहारकरणी शक्तिर्माहेश्वरी ध्रुवा। प्रधानाद्यं विशेषान्तं दहेद् रुद्र इति श्रुतिः॥

Verse 25

योगिनामथ सर्वेषां ज्ञानविन्यस्तचेतसाम् / आत्यन्तिकं चैव लयं विदधातीह शङ्करः

योगिनामथ सर्वेषां ज्ञानविन्यस्तचेतसाम्। आत्यन्तिकं चैव लयं विदधातीह शङ्करः॥

Verse 26

इत्येष भगवान् रुद्रः संहारं कुरुते वशी / स्थापिका मोहनी शक्तिर्नारायण इति श्रुतिः

इत्येष भगवान् रुद्रः संहारं कुरुते वशी। स्थापिका मोहनी शक्तिर्नारायण इति श्रुतिः॥

Verse 27

हिरण्यगर्भा भगवान् जगत् सदसदात्मकम् / सृजेदशेषं प्रकृतेस्तन्मयः पञ्चविंशकः

हिरण्यगर्भो भगवान् प्रकृतेः सकलम् असद्-सदात्मकं जगदशेषं सृजति; तन्मयत्वेन सर्वत्र व्याप्तः स पञ्चविंशतितत्त्वत्वेन कीर्त्यते।

Verse 28

सर्वज्ञाः सर्वगाः शान्ताः स्वात्मन्येवव्यवस्थिताः / शक्तयो ब्रह्मविण्वीशा भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः

सर्वज्ञाः सर्वगाः शान्ताः स्वात्मन्येव व्यवस्थिताः; ब्रह्म-विष्ण्वीश-शक्तयः ताः भुक्ति-मुक्तिफलप्रदाः।

Verse 29

सर्वेश्वराः सर्ववन्द्याः शाश्वतानन्तभोगिनः / एकमेवाक्षरं तत्त्वं पुंप्रधानेश्वरात्मकम्

सर्वेश्वराः सर्ववन्द्याः शाश्वतानन्तभोगिनः; तथापि तत्त्वम् एकमेव अक्षरं, पुं-प्रधान-ईश्वरात्मकम्।

Verse 30

अन्याश्च शक्तयो दिव्याः सन्ति तत्र सहस्रशः / इज्यन्ते विविधैर्यज्ञैः शक्रादित्यादयो ऽमराः

अन्याश्च दिव्याः शक्तयः तत्र सहस्रशः सन्ति; शक्रादित्यादयोऽमराः विविधैर्यज्ञैः इज्यन्ते।

Verse 31

एकैकस्य सहस्राणि देहानां वै शतानि च / कथ्यन्ते चैव माहात्म्याच्छक्तिरेकैव निर्गुणाः

एकैकस्य सहस्राणि देहानां शतानि च कथ्यन्ते; माहात्म्याद् एकैव शक्तिः, सा निर्गुणा इति।

Verse 32

तां तां शक्तिं समाधाय स्वयं देवो महेश्वरः / करोति देहान् विविधान् ग्रसते चैव लीलया

तां तां शक्तिं समाश्रित्य स्वयं देवो महेश्वरः । नानाविधांश्च देहान् सृजति ग्रसते च लीलया ॥

Verse 33

इज्यते सर्वयज्ञेषु ब्राह्मणैर्वेदवादिभिः / सर्वकामप्रदो रुद्र इत्येषा वैदिकी श्रुतिः

इज्यते सर्वयज्ञेषु ब्राह्मणैर्वेदवादिभिः । सर्वकामप्रदो रुद्र इत्येषा वैदिकी श्रुतिः ॥

Verse 34

सर्वासामेव शक्तीनां ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः / प्राधान्येन स्मृता देवाः शक्तयः परमात्मनः

सर्वासामेव शक्तीनां ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । प्राधान्येन स्मृता देवाः शक्तयः परमात्मनः ॥

Verse 35

आद्यः परस्ताद् भगवान् परमात्मा सनातनः / गीयते सर्वशक्त्यात्मा शूलपाणिर्महेश्वरः

आद्यः परस्ताद् भगवान् परमात्मा सनातनः । गीयते सर्वशक्त्यात्मा शूलपाणिर्महेश्वरः ॥

Verse 36

एनमेके वदन्त्यग्निं नारायणमथापरे / इन्द्रमेके परे विश्वान् ब्रह्माणमपरे जगुः

एनमेके वदन्त्यग्निं नारायणमथापरे । इन्द्रमेके परे विश्वान् ब्रह्माणमपरे जगुः ॥

Verse 37

ब्रह्मविष्णवग्निवरुणाः सर्वे देवास्तथर्षयः / एकस्यैवाथ रुद्रस्य भेदास्ते परिकीर्तिताः

ब्रह्मा विष्णुरग्निर्वरुणश्च सर्वे देवाः तथैव ऋषयः। एकस्यैव रुद्रस्यैते भेदाः परिकीर्तिताः॥

Verse 38

यं यं भेदं समाश्रित्य यजन्ति परमेश्वरम् / तत् तद् रूपं समास्थाय प्रददाति फलं शिवः

यं यं भेदं समाश्रित्य यजन्ति परमेश्वरम्। तत् तद् रूपं समास्थाय प्रददाति फलं शिवः॥

Verse 39

तस्मादेकतरं भेदं समाश्रित्यापि शाश्वतम् / आराधयन्महादेवं याति तत्परमं पदम्

तस्मादेकतरं भेदं समाश्रित्यापि शाश्वतम्। आराधयन्महादेवं याति तत्परमं पदम्॥

Verse 40

किन्तु देवं महादेवं सर्वशक्तिं सनातनम् / आराधयेद् वै गिरिशं सगुणं वाथ निर्गुणम्

किन्तु देवं महादेवं सर्वशक्तिं सनातनम्। आराधयेद् वै गिरिशं सगुणं वाथ निर्गुणम्॥

Verse 41

मया प्रोक्तो हि भवतां योगः प्रागेव निर्गुणः / आरुरुक्षुस्तु सगुणं पूजयेत् परमेश्वरम्

मया प्रोक्तो हि भवतां योगः प्रागेव निर्गुणः। आरुरुक्षुस्तु सगुणं पूजयेत् परमेश्वरम्॥

Verse 42

पिनाकिनं त्रिनयनं जटिलं कृत्तिवाससम् / पद्मासनस्थं रुक्माभं चिन्तयेद् वैदिकी श्रुतिः

वैदिकी श्रुतिः पिनाकिनं त्रिनयनं जटिलं कृत्तिवाससं पद्मासनस्थं रुक्माभं शिवं चिन्तयेदिति विधत्ते।

Verse 43

एष योगः समुद्दिष्टः सबीजो मुनिसत्तमाः / तस्मात् सर्वान् परित्यज्य देवान् ब्रह्मपुरोगमान् / आराधयेद् विरूपाक्षमादिमध्यान्तसंस्थितम्

एषः सबीजो योगः समुद्दिष्टो मुनिसत्तमाः। तस्मात् ब्रह्मपुरोगमान् देवान् सर्वान् परित्यज्य आदिमध्यान्तसंस्थितं विरूपाक्षं शिवमाराधयेत्।

Verse 44

भक्तियोगसमायुक्तः स्वधर्मनिरतः शुचिः / तादृशं रूपमास्थाय समायात्यन्तिकं शिवम्

भक्तियोगसमायुक्तः स्वधर्मनिरतः शुचिः। तादृशं रूपमास्थाय अन्तिकं शिवं समायाति, तमेव परं प्राप्नोति।

Verse 45

एष योगः समुद्दिष्टः सबीजो ऽत्यन्तभावने / यथाविधि प्रकुर्वाणः प्राप्नुयादैश्वरं पदम्

एषः सबीजो योगः अत्यन्तभावने समुद्दिष्टः। यथाविधि प्रकुर्वाणः ऐश्वरं पदं प्राप्नुयात्।

Verse 46

अत्राप्यशक्तो ऽथ हरं विष्णुं बह्माणमर्चयेत् / अथ चेदसमर्थः स्यात् तत्रापि मुनिपुङ्गवाः / ततो वाय्वग्निशक्रादीन् पूजयेद् भक्तिसंयुतः

अत्राप्यशक्तोऽथ हरं विष्णुं ब्रह्माणमर्चयेत्। अथ चेदसमर्थः स्यात् तत्रापि मुनिपुङ्गवाः, ततो वाय्वग्निशक्रादीन् भक्तिसंयुतः पूजयेत्।

Verse 47

ये चान्ये भावने शुद्धे प्रागुक्ते भवतामिह / अथापि कथितो योगो निर्बोजश्च सबीजकः

ये चान्ये भावने शुद्धे प्रागुक्ते भवतामिह, तैः सह योगोऽपि कथितो निर्बीजश्च सबीजकः।

Verse 48

ज्ञानं तदुक्तं निर्बोजं पूर्वं हि भवतां मया / विष्णुं रुद्रं विरञ्चिं च सबीजं भावयेद् बुधः / सथवाग्न्यादिकान् देवांस्तत्परः संयतेन्द्रियः

ज्ञानं तदुक्तं निर्बीजं पूर्वं हि भवतां मया; विष्णुं रुद्रं विरञ्चिं च सबीजं भावयेद् बुधः, तथाग्न्यादिकान् देवान् तत्परः संयतेन्द्रियः।

Verse 49

पूजयेत् पुरुषं विष्णुं चतुर्मूर्तिधरं हरिम् / अनादिनिधनं देवं वासुदेवं सनातनम्

पूजयेत् पुरुषं विष्णुं चतुर्मूर्तिधरं हरिम्, अनादिनिधनं देवं वासुदेवं सनातनम्।

Verse 50

नारायणं जगद्योनिमाकाशं परमं पदम् / तल्लिङ्गधारी नियतं तद्भक्तस्तदपाश्रयः / एष एव विधिर्ब्राह्मे भावने चान्तिके मतः

नारायणं जगद्योनिमाकाशं परमं पदम्; तल्लिङ्गधारी नियतं तद्भक्तस्तदपाश्रयः। एष एव विधिर्ब्राह्मे भावने चान्तिके मतः।

Verse 51

इत्येतत् कथितं ज्ञानं भावनासंश्रयं परम् / इन्द्रद्युम्नाय मुनये कथितं यन्मया पुरा

इत्येतत् कथितं ज्ञानं भावनासंश्रयं परम्; इन्द्रद्युम्नाय मुनये कथितं यन्मया पुरा।

Verse 52

अव्यक्तात्मकमेवेदं चेतनाचेतनं जगत् / तदीश्वरः परं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्ममयं जगत्

अव्यक्तात्मकमेवेदं चेतनाचेतनं जगत् । तदीश्वरः परं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्ममयं जगत् ॥

Verse 53

सूत उवाच एतावदुक्त्वा भगवान् विरराम जनार्दनः / तुष्टुवुर्मुनयो विष्णुं शक्रेण सह माधवम्

सूत उवाच । एतावदुक्त्वा भगवान् विरराम जनार्दनः । तुष्टुवुर्मुनयो विष्णुं शक्रेण सह माधवम् ॥

Verse 54

मुनय ऊचुः नमस्ते कूर्मरूपाय विष्णवे परमात्मने / नारायणाय विश्वाय वासुदेवाय ते नमः

मुनय ऊचुः । नमस्ते कूर्मरूपाय विष्णवे परमात्मने । नारायणाय विश्वाय वासुदेवाय ते नमः ॥

Verse 55

नमो नमस्ते कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः / माधवाय नमस्तुभ्यं नमो यज्ञेश्वराय च

नमो नमस्ते कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः । माधवाय नमस्तुभ्यं नमो यज्ञेश्वराय च ॥

Verse 56

सहस्रशिरसे तुभ्यं सहस्राक्षाय ते नमः / नमः सहस्रहस्ताय सहस्रचरणाय च

सहस्रशिरसे तुभ्यं सहस्राक्षाय ते नमः । नमः सहस्रहस्ताय सहस्रचरणाय च ॥

Verse 57

ॐ नमो ज्ञानरूपाय परमात्मस्वरूपिणे / आनन्दाय नमस्तुभ्यं मायातीताय ते नमः

ॐ नमो ज्ञानस्वरूपाय परमात्मस्वरूपिणे । आनन्दाय नमस्तुभ्यं मायातीताय ते नमः ॥

Verse 58

नमो गूढशरीराय निर्गुणाय नमो ऽस्तु ते / पुरुषाय पुराणाय सत्तामात्रस्वरूपिणे

नमो गूढशरीराय निर्गुणाय नमोऽस्तु ते । पुरुषाय पुराणाय सत्तामात्रस्वरूपिणे ॥

Verse 59

नमः सांख्याय योगाय केवलाय नमो ऽस्तु ते / धर्मज्ञानाधिगम्याय निष्कलाय नमो नमः

नमः सांख्याय योगाय केवलाय नमोऽस्तु ते । धर्मज्ञानाधिगम्याय निष्कलाय नमो नमः ॥

Verse 60

नमोस्तु व्योमतत्त्वाय महायोगेश्वराय च / परावराणां प्रभवे वेदवेद्याय ते नमः

नमोऽस्तु व्योमतत्त्वाय महायोगेश्वराय च । परावराणां प्रभवे वेदवेद्याय ते नमः ॥

Verse 61

नमो बुद्धाय शुद्धाय नमो युक्ताय हेतवे / नमो नमो नमस्तुभ्यं मायिने वेधसे नमः

नमो बुद्धाय शुद्धाय नमो युक्ताय हेतवे । नमो नमो नमस्तुभ्यं मायिने वेधसे नमः ॥

Verse 62

नमो ऽस्तु ते वराहाय नारसिंहाय ते नमः / वामनाय नमस्तुभ्यं हृषीकेशाय ते नमः

नमोऽस्तु ते वराहाय, नारसिंहाय ते नमः। वामनाय नमस्तुभ्यं, हृषीकेशाय ते नमः॥

Verse 63

नमो ऽस्तु कालरुद्राय कालरूपाय ते नमः / स्वर्गापवर्गदात्रे च नमो ऽप्रतिहतात्मने

नमोऽस्तु कालरुद्राय, कालरूपाय ते नमः। स्वर्गापवर्गदात्रे च, नमोऽप्रतिहतात्मने॥

Verse 64

नमो योगाधिगम्याय योगिने योगदायिने / देवानां पतये तुभ्यं देवार्तिशमनाय ते

नमो योगाधिगम्याय, योगिने योगदायिने। देवानां पतये तुभ्यं, देवार्तिशमनाय ते॥

Verse 65

भगवंस्त्वत्प्रसादेन सर्वसंसारनाशनम् / अस्माभिर्विदितं ज्ञानं यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते

भगवन् त्वत्प्रसादेन सर्वसंसारनाशनम्। अस्माभिर्विदितं ज्ञानं यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते॥

Verse 66

श्रुतास्तु विविधा धर्मा वंशा मन्वन्तराणि च / सर्गश्च प्रतिसर्गश्च ब्रह्माण्यस्यास्य विस्तरः

श्रुतास्तु विविधा धर्मा वंशा मन्वन्तराणि च। सर्गश्च प्रतिसर्गश्च ब्रह्माण्डस्यास्य विस्तरः॥

Verse 67

त्वं हि सर्वजगत्साक्षी विश्वो नारायणः परः / त्रातुमर्हस्यनन्तात्मंस्त्वमेव शरणं गतिः

त्वं हि सर्वजगत्साक्षी विश्वव्यापी नारायणः परः। अनन्तात्मन् त्रातुमर्हसि; त्वमेव मम शरणं गतिश्च॥

Verse 68

सूत उवाच एतद् वः कथितं विप्रा योगमोक्षप्रदायकम् / कौर्मं पुराणमखिलं यज्जगाद गदाधरः

सूत उवाच—एतद्वः कथितं विप्रा योगमोक्षप्रदायकम्। कौर्मं पुराणमखिलं यज्जगाद गदाधरः॥

Verse 69

अस्मिन् पुराणे लक्ष्म्यास्तु संभवः कथितः पुरा / मोहायाशेषभूतानां वासुदेवेन योजनम्

अस्मिन् पुराणे लक्ष्म्याः संभवः कथितः पुरा। मोहायाशेषभूतानां वासुदेवेन योजनम्॥

Verse 70

प्रजापतीनां सर्गस्तु वर्णधर्माश्च वृत्तयः / धर्मार्थकाममोक्षाणां यथावल्लक्षणं शुभम्

प्रजापतीनां सर्गोऽत्र वर्णधर्माश्च वृत्तयः। धर्मार्थकाममोक्षाणां यथावल्लक्षणं शुभम्॥

Verse 71

पितामहस्य विष्णोश्च महेशस्य च धीमतः / एकत्वं च पृथक्त्वं च विशेषश्चोपवर्णितः

पितामहस्य विष्णोश्च महेशस्य च धीमतः। एकत्वं पृथक्त्वं चैव विशेषश्चोपवर्णितः॥

Verse 72

भक्तानां लक्षणं प्रोक्तं समाचारश्च शोभनः / वर्णाश्रमाणां कथितं यथावदिह लक्षणम्

भक्तानां लक्षणं प्रोक्तं, तेषां शोभनः समाचारोऽपि निरूपितः। तथा वर्णाश्रमाणां यथावदिह लक्षणं क्रमशः सम्यगुक्तम्॥

Verse 73

आदिसर्गस्ततः पश्चादण्डावरणसप्तकम् / हिरण्यगर्भसर्गश्च कीर्तितो मुनिपुङ्गवाः

ततः परं आदिसर्गः कथितः; अनन्तरं ब्रह्माण्डस्य सप्तावरणं व्याख्यातम्। हिरण्यगर्भसर्गश्च कीर्तितो, हे मुनिपुङ्गवाः॥

Verse 74

कालसंख्याप्रकथनं माहात्म्यं चेश्वरस्य च / ब्रह्मणः शयनं चाप्सु नामनिर्वचनं तथा

कालसंख्यायाः प्रकथनं तथा ईश्वरस्य माहात्म्यं निरूपितम्। ब्रह्मणोऽप्सु शयनं च नामनिर्वचनमपि तथा कथितम्॥

Verse 75

वराहवपुषा भूयो भूमेरुद्धरणं पुनः / मुख्यादिसर्गकथनं मुनिसर्गस्तथापरः

वराहवपुषा भूयो भूमेरुद्धरणं पुनः कथितम्। ततः मुख्यादिसर्गकथनं, मुनिसर्गस्तथापरः॥

Verse 76

व्याख्यतो रुद्रसर्गश्च ऋषिसर्गश्च तापसः / धर्मस्य च प्रजासर्गस्तामसात् पूर्वमेव तु

व्याख्यातो रुद्रसर्गश्च, ऋषिसर्गश्च तापसः। धर्मस्य च प्रजासर्गः तामसात् पूर्वमेव तु॥

Verse 77

ब्रह्मविष्णुविवादः स्यादन्तर्देहप्रवेशनम् / पद्मोद्भवत्वं देवस्य मोहस्तस्य च धीमतः

ब्रह्मविष्ण्वोर्विवादोऽभूदन्तर्देहप्रवेशनम्। पद्मोद्भवत्वं देवस्य तस्य धीमतश्च मोहः॥

Verse 78

दर्शनं च महेशस्य माहात्म्यं विष्णुनेरितम् / दिव्यदृष्टिप्रदानं च ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

दर्शनं च महेशस्य माहात्म्यं विष्णुनेरितम्। दिव्यदृष्टिप्रदानं च ब्रह्मणः परमेष्ठिनः॥

Verse 79

संस्तवो देवदेवस्य ब्रह्मणा परमेष्ठिना / प्रसादो गिरिशस्याथ वरदानं तथैव च

संस्तवो देवदेवस्य ब्रह्मणा परमेष्ठिना। प्रसादो गिरिशस्याथ वरदानं तथैव च॥

Verse 80

संवादो विष्णुना सार्धं शङ्करस्य महात्मनः / वरदानं तथापूर्वमन्तर्धानं पिनाकिनः

संवादो विष्णुना सार्धं शङ्करस्य महात्मनः। वरदानं तथापूर्वमन्तर्धानं पिनाकिनः॥

Verse 81

वधश्च कथितो विप्रा मधुकैटभयोः पुरा / अवतारो ऽथ देवस्य ब्रह्मणो नाभिपङ्कजात्

वधश्च कथितो विप्रा मधुकैटभयोः पुरा। अवतारोऽथ देवस्य ब्रह्मणो नाभिपङ्कजात्॥

Verse 82

एकीभावश्च देवस्य विष्णुना कथितस्ततः / विमोहो ब्रह्मणश्चाथ संज्ञालाभो हरेस्ततः

ततः विष्णुना देवस्यैक्यभावः सम्यग् व्याख्यातः। अनन्तरं ब्रह्मणो विमोहः प्रशमं गतः, ततश्च हरेः स्वरूपपरिज्ञानं प्राप्तम्॥

Verse 83

तपश्चरणमाख्यातं देवदेवस्य धीमतः / प्रादुर्भावो महेशस्य ललाटात् कथितस्ततः

एवं धीमता देवदेवस्य तपश्चर्याविधानं कथितम्। ततः परं ललाटात् महेशस्य प्रादुर्भावोऽपि वर्णितः॥

Verse 84

रुद्राणां कथिता सृष्टिर्ब्रह्मणः प्रतिषेधनम् / भूतिश्च देवदेवस्य वरदानोपदेशकौ

अत्र रुद्राणां सृष्टिः कथिता, ब्रह्मणः प्रतिषेधनं च। देवदेवस्य भूतिः तथा वरदानोपदेशश्च वर्णितौ॥

Verse 85

अन्तर्धानं च रुद्रस्य तपश्चर्याण्डजस्य च / दर्शनं देवदेवस्य नरनारीशरीरता

अत्र रुद्रस्य अन्तर्धानं तथा तपसा जातस्यापि अन्तर्धानं कथितम्। देवदेवस्य दर्शनं च, नरनारीशरीरत्वप्रकाशनं वर्णितम्॥

Verse 86

देव्या विभागकथनं देवदेवात् पिनाकिनः / देव्यास्तु पश्चात् कथितं दक्षपुत्रीत्वमेव च

एवं पिनाकिना देवदेवेन देव्याः विभागकथनं निवेदितम्। ततः परं देव्याः दक्षपुत्रीत्वमेवापि कथितम्॥

Verse 87

हिमवद्दुहितृत्वं च देव्या माहात्म्यमेव च / दर्शनं दिव्यरूपस्य वैश्वरूपस्य दर्शनम्

हिमवद्दुहितृत्वं च देव्या माहात्म्यमेव च। दर्शनं दिव्यरूपस्य वैश्वरूपस्य दर्शनम्॥

Verse 88

नाम्नां सहस्रं कथितं पित्रा हिमवता स्वयम् / उपदेशो महादेव्या वरदानं तथैव च

नाम्नां सहस्रं कथितं पित्रा हिमवता स्वयम्। उपदेशो महादेव्या वरदानं तथैव च॥

Verse 89

भृग्वादीनां प्रजासर्गो राज्ञां वंशस्य विस्तरः / प्राचेतसत्वं दक्षस्य दक्षयज्ञविमर्दनम्

भृग्वादीनां प्रजासर्गो राज्ञां वंशस्य विस्तरः। प्राचेतसत्वं दक्षस्य दक्षयज्ञविमर्दनम्॥

Verse 90

दधीचस्य च दक्षस्य विवादः कथितस्तदा / ततश्च शापः कथितो मुनीनां मुनिपुङ्गवाः

दधीचस्य च दक्षस्य विवादः कथितस्तदा। ततश्च शापः कथितो मुनीनां मुनिपुङ्गवाः॥

Verse 91

रुद्रागतिः प्रसादश्च अन्तर्धानं पिनाकिनः / पितामहस्योपदेशः कीर्त्यते रक्षणाय तु

रुद्रागतिः प्रसादश्च अन्तर्धानं पिनाकिनः। पितामहस्योपदेशः कीर्त्यते रक्षणाय तु॥

Verse 92

दक्षस्य च प्रजासर्गः कश्यपस्य महात्मनः / हिरण्यकशिपोर्नाशो हिरण्याक्षवधस्तथा

दक्षस्य प्रजासर्गः कश्यपस्य महात्मनः। हिरण्यकशिपोर्नाशो हिरण्याक्षवधस्तथा॥

Verse 93

ततश्च शापः कथितो देवदारुवनौकसाम् / निग्रहश्चान्धकस्याथ गाणपत्यमनुत्तमम्

ततः शापः कथितो देवदारुवनौकसाम्। निग्रहश्चान्धकस्याथ गाणपत्यमनुत्तमम्॥

Verse 94

प्रह्रादनिग्रहश्चाथ बलेः संयमनं ततः / बाणस्य निग्रहश्चाथ प्रसादस्तस्य शूलिनः

प्रह्रादनिग्रहश्चाथ बलेः संयमनं ततः। बाणस्य निग्रहश्चाथ प्रसादस्तस्य शूलिनः॥

Verse 95

ऋषीणां वंशविस्तारो राज्ञां वंशाः प्रकीर्तिताः / वसुदेवात् ततो विष्णोरुत्पत्तिः स्वेच्छया हरेः

ऋषीणां वंशविस्तारो राज्ञां वंशाः प्रकीर्तिताः। वसुदेवात् ततो विष्णोरुत्पत्तिः स्वेच्छया हरेः॥

Verse 96

दर्शनं चोपमन्योर्वै तपश्चरणमेव च / वरलाभो महादेवं दृष्ट्वा साम्बं त्रिलोचनम्

दर्शनं चोपमन्योर्वै तपश्चरणमेव च। वरलाभो महादेवं दृष्ट्वा साम्बं त्रिलोचनम्॥

Verse 97

कैलासगमनं चाथ निवासस्तत्र शार्ङ्गिणः / ततश्च कथ्यते भीतिर्द्वारिवत्या निवासिनाम्

अथ कैलासगमनवृत्तान्तः शार्ङ्गिणोऽपि तत्र निवासश्च; ततः द्वारिवत्यां निवसतां जनानां भीतिः कथ्यते।

Verse 98

रक्षणं गरुडेनाथ जित्वा शत्रून् महाबलान् / नारादागमनं चैव यात्रा चैव गरुत्मतः

गरुडेनाथ महाबलान् शत्रून् जित्वा कृतं रक्षणं; नारदागमनं च तथा गरुत्मतो यात्रापि कथ्यते।

Verse 99

ततश्च कृष्णागमनं मुनीनामागतिस्ततः / नैत्यकं वासुदेवस्य शिवलिङ्गार्चनं तथा

ततः कृष्णस्यागमनं ततः मुनीनामागतिः; वासुदेवस्य नैत्यकं शिवलिङ्गार्चनं च कथ्यते।

Verse 100

मार्कण्डेयस्य च मुनेः प्रश्नः प्रोक्तस्ततः परम् / लिङ्गार्चननिमित्तं च लिङ्गस्यापि सलिङ्गिनः

ततः परं मार्कण्डेयमुनेः प्रश्नः प्रोक्तः; लिङ्गार्चननिमित्तं च लिङ्गस्य सलिङ्गिनः प्रभावश्च व्याख्यातः।

Verse 101

यथात्म्यकथनं चाथ लिङ्गाविर्भाव एव च / ब्रह्मविष्णोस्तथा मध्ये कीर्तितो मुनिपुङ्गवाः

अथ मुनिपुङ्गवाः आत्मतत्त्वस्य यथात्म्यकथनं लिङ्गाविर्भावश्च; तथा ब्रह्मविष्णोर्मध्ये स्थितं लिङ्गं कीर्तितं च।

Verse 102

मोहस्तयोस्तु कथितो गमनं चोर्ध्वतो ऽप्यधः / संस्तवो देवदेवस्य प्रसादः परमेष्ठिनः

एतयोर्द्वयोर्मोहः कथितः, तथा गमनं चोर्ध्वमधश्च; इदानीं देवदेवस्य स्तुतिः, परमेष्ठिनः प्रसादश्च निरूप्यते।

Verse 103

अन्तर्धानं च लिङ्गस्य साम्बोत्पत्तिस्ततः परम् / कीर्तिता चानिरुद्धस्य समुत्पत्तिर्द्विजोत्तमाः

लिङ्गस्य चान्तर्धानं, ततः परं साम्बस्योत्पत्तिः कथिता; तथा हे द्विजोत्तमाः, अनिरुद्धस्यापि समुत्पत्तिः कीर्तिता।

Verse 104

कृष्णस्य गमने बुद्धिरृषीणामागतिस्तथा / अनुवशासितं च कृष्णेन वरदानं महात्मनः

कृष्णस्य गमनविषया बुद्धिः, ऋषीणामागतिरेव च; महात्मने च कृष्णेनानुशासनं कृतं, वरदानं च प्रदत्तम्।

Verse 105

गमनं चैव कृष्णस्य पार्थस्यापि च दर्शनम् / कृष्णद्वैपायनस्योक्ता युगधर्माः सनातनाः

कृष्णस्य गमनं चैव, पार्थस्यापि च दर्शनम्; कृष्णद्वैपायनेनोक्ताः सनातना युगधर्माश्च कीर्तिताः।

Verse 106

अनुग्रहो ऽथ पार्थस्य वाराणसीगतिस्ततः / पाराशर्यस्य च मुनेर्व्यासस्याद्भुतकर्मणः

अनन्तरं पार्थस्यानुग्रहः, ततः वाराणसीगतिः; तथा पाराशर्यस्य मुनेर्व्यासस्याद्भुतकर्माणि च कीर्तितानि।

Verse 107

वारणस्याश्च माहात्म्यं तीर्थानां चैव वर्णनम् / तीर्थयात्रा च व्यासस्य देव्याश्चैवाथ दर्शनम् / उद्वासनं च कथितं वरदानं तथैव च

वाराणस्याः माहात्म्यं तीर्थानां च विस्तरो वर्णितः। व्यासस्य तीर्थयात्रा देव्याश्च दर्शनं, तथा उद्वासनं वरदानं च कथितम्॥

Verse 108

प्रयागस्य च माहात्म्यं क्षेत्राणामथ कीर्तिनम् / फलं च विपुलं विप्रा मार्कण्डेयस्य निर्गमः

प्रयागस्य माहात्म्यं क्षेत्राणां च कीर्तनम्। फलं च विपुलं विप्राः, मार्कण्डेयस्य निर्गमः॥

Verse 109

भुवनानां स्वरूपं च ज्योतिषां च निवेशनम् / कीर्त्यन्ते चैव वर्षाणि नदीनां चैव निर्णयः

भुवनानां स्वरूपं च ज्योतिषां च निवेशनम्। कीर्त्यन्ते चैव वर्षाणि नदीनां चैव निर्णयः॥

Verse 110

पर्वतानां च कथनं स्थानानि च दिवौकसाम् / द्वीपानां प्रविभागश्च श्वेतद्वीपोपवर्णनम्

पर्वतानां च कथनं स्थानानि च दिवौकसाम्। द्वीपानां प्रविभागश्च श्वेतद्वीपोपवर्णनम्॥

Verse 111

शयनं केशवस्याथ माहात्म्यं च महात्मनः / मन्वन्तराणां कथनं विष्णोर्माहात्म्यमेव च

शयनं केशवस्याथ महात्मनः माहात्म्यमेव च। मन्वन्तराणां कथनं विष्णोर्माहात्म्यमेव च॥

Verse 112

वेदशाखाप्रणयनं व्यासानां कथनं ततः / अवेदस्य च वेदानां कथनं मुनिपुङ्गवाः

हे मुनिपुङ्गवाः, ततः परं वेदशाखानां प्रणयनं विन्यासश्च, व्यासपरम्पराकथनं, तथा अवेदस्य वेदानां च यथावत् निरूपणं कथ्यते।

Verse 113

योगेश्वराणां च कथा शिष्याणां चाथ कीर्तनम् / गीताश्च विविधागुह्या ईश्वरस्याथ कीर्तिताः

योगेश्वराणां महात्मनां कथाः, शिष्याणां च कीर्तनं; तथा ईश्वरस्य विविधा गुह्या गीतयश्चोपदेशाḥ कीर्तिताः।

Verse 114

वर्णाश्रमाणामाचाराः प्रायश्चित्तविधिस्ततः / कपालित्वं च रुद्रस्य भिक्षाचरणमेव च

वर्णाश्रमाणां यथोचिताचाराः, ततः प्रायश्चित्तविधयः; तथा रुद्रस्य कपालित्वं भिक्षाचरणमेव चोपदिश्यते।

Verse 115

पतिव्रतायाश्चाख्यानं तीर्थानां च विनिर्णयः / तथा मङ्कणकस्याथ निग्रहः कीर्त्यते द्विजाः

द्विजाः, पतिव्रतायाश्चाख्यानं, तीर्थानां विनिर्णयः; तथा मङ्कणकस्य निग्रहः अपि कीर्त्यते।

Verse 116

वधश्च कथितो विप्राः कालस्य च समासतः / देवदारुवने शंभोः प्रवेशो माधवस्य च

विप्राः, कालस्य वधः समासतः कथितः; तथा देवदारुवने शम्भोः प्रवेशः, माधवस्य च प्रवेशोऽपि वर्णितः।

Verse 117

दर्शनं षट्कुलीयानां देवदेवस्य धीमतः / वरदानं च देवस्य नन्दिने तु प्रकीर्तितम्

षट्कुलीयानां देवदेवस्य धीमतः पावनं दर्शनं यत्, तथा देवेन नन्दिने प्रदत्तं वरदानं चात्र प्रकीर्तितम्।

Verse 118

नैमित्तिकस्तु कथितः प्रतिसर्गस्ततः परम् / प्राकृतः प्रलयश्चोर्ध्वं सबीजो योग एव च

नैमित्तिकः प्रतिसर्गः कथितोऽथ; ततः परं प्राकृतः प्रलयः, ऊर्ध्वं च सबीजो योग एव च निरूपितः।

Verse 119

एवं ज्ञात्वा पुराणस्य संक्षेपं कीर्तयेत् तु यः / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

एवं पुराणस्य संक्षेपं ज्ञात्वा यः कीर्तयेत्, स सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते।

Verse 120

एवमुक्त्वा श्रियं देवीमादाय पुरुषोत्तमः / संत्यज्य कूर्मसंस्थानं स्वस्थानं च जगाम ह

एवमुक्त्वा पुरुषोत्तमः श्रीदेवीमादाय, कूर्मसंस्थानं संत्यज्य स्वस्थानं जगाम ह।

Verse 121

देवाश्च सर्वे मुनयः स्वानि स्थानानि भेजिरे / प्रणम्य पुरुषं विष्णुं गृहीत्वा ह्यमृतं द्विजाः

देवाश्च सर्वे मुनयश्च स्वस्थानानि भेजिरे; द्विजाः पुरुषं विष्णुं प्रणम्य, अमृतं गृहीत्वा जग्मुः।

Verse 122

एतत् पुराणं परमं भाषितं कूर्मरूपिणा / साक्षाद् देवादिदेनेन विष्णुना विश्वयोनिना

एतत् परमं पुराणं कूर्मरूपिणा भगवता साक्षाद् देवादिदेवेन विश्वयोनिना विष्णुना प्रोक्तम्।

Verse 123

यः पठेत् सततं मर्त्यो नियमेन समाहितः / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

यः कश्चिन्मर्त्यो नियमेन समाहितचित्तः सततं पठेत्, स सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते।

Verse 124

लिखित्वा चैव यो दद्याद् वैशाखे मासि सुव्रतः / विप्राय वेदविदुषे तस्य पुण्यं निबोधत

यो वैशाखमासि सुव्रतो ग्रन्थं लिखित्वा विप्राय वेदविदुषे ददाति, तस्य पुण्यं निबोधत।

Verse 125

सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः / भुक्त्वा च विपुलान्स्वर्गे भोगान्दिव्यान्सुशोभनान्

स सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः, स्वर्गे विपुलान् दिव्यान् सुशोभनान् भोगान् भुङ्क्ते।

Verse 126

ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो विप्राणां जायते कुले / पूर्वसंस्कारमाहात्म्याद् ब्रह्मविद्यामवाप्नुयात्

ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टः स विप्राणां कुले जायते; पूर्वसंस्कारमाहात्म्याद् ब्रह्मविद्यामवाप्नुयात्।

Verse 127

पठित्वाध्यायमेवैकं सर्वपापैः प्रमुच्यते / योर्ऽथं विचारयेत् सम्यक् स प्राप्नोति परं पदम्

पठित्वाध्यायमेकं तु सर्वपापैः प्रमुच्यते । यस्त्वर्थं सम्यग्विचारयेत् स प्राप्नोति परं पदम् ॥

Verse 128

अध्येतव्यमिदं नित्यं विप्रैः पर्वणि पर्वणि / श्रोतव्यं च द्विजश्रेष्ठा महापातकनाशनम्

अध्येतव्यमिदं नित्यं विप्रैः पर्वणि पर्वणि । श्रोतव्यं च द्विजश्रेष्ठा महापातकनाशनम् ॥

Verse 129

एकतस्तु पुराणानि सेतिहासानि कृत्स्नशः / एकत्र चेदं परममेतदेवातिरिच्यते

एकतस्तु पुराणानि सेतिहासानि कृत्स्नशः । एकत्र चेदं परममेतदेवातिरिच्यते ॥

Verse 130

धर्मनैपुण्यकामानां ज्ञाननैपुण्यकामिनाम् / इदं पुराणं मुक्त्वैकं नास्त्यन्यत् साधनं परम्

धर्मनैपुण्यकामानां ज्ञाननैपुण्यकामिनाम् । इदं पुराणं मुक्त्वैकं नास्त्यन्यत् साधनं परम् ॥

Verse 131

यथावदत्र भगवान् देवो नारायणो हरिः / कथ्यते हि यथा विष्णुर्न तथान्येषु सुव्रताः

यथावदत्र भगवान् देवो नारायणो हरिः । कथ्यते हि यथा विष्णुर्न तथान्येषु सुव्रताः ॥

Verse 132

ब्राह्मी पौराणिकी चेयं संहिता पापनाशनी / अत्र तत् परमं ब्रह्म कीर्त्यते हि यथार्थतः

ब्राह्म्या पौराणिकी चेयं संहिता पापनाशिनी। अत्र तत् परमं ब्रह्म यथार्थतः कीर्त्यते ध्रुवम्॥

Verse 133

तीर्थानां परमं तीर्थं तपसां च परं तपः / ज्ञानानां परमं ज्ञानं व्रतानां परमं व्रतम्

तीर्थानां परमं तीर्थं तपसां च परं तपः। ज्ञानानां परमं ज्ञानं व्रतानां परमं व्रतम्॥

Verse 134

नाध्येतव्यमिदं शास्त्रं वृषलस्य च सन्निधौ / यो ऽधीते स तु मोहात्मा स याति नरकान् बहून्

नाध्येतव्यमिदं शास्त्रं वृषलस्य च सन्निधौ। योऽधीते स तु मोहात्मा स याति नरकान् बहून्॥

Verse 135

श्राद्धे वा दैविके कार्ये श्रावणीयं द्विजातिभिः / यज्ञान्ते तु विशेषेण सर्वदोषविशोधनम्

श्राद्धे वा दैविके कार्ये श्रावणीयं द्विजातिभिः। यज्ञान्ते तु विशेषेण सर्वदोषविशोधनम्॥

Verse 136

मुमुक्षूणामिदं शास्त्रमध्येतव्यं विशेषतः / श्रोतव्यं चाथ मन्तव्यं वेदार्थपरिबृंहणम्

मुमुक्षूणामिदं शास्त्रमध्येतव्यं विशेषतः। श्रोतव्यं चाथ मन्तव्यं वेदार्थपरिबृंहणम्॥

Verse 137

ज्ञात्वा यथावद् विप्रेन्द्रान् श्रावयेद् भक्तिसंयुतान् / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मसायुज्यमाप्नुयात्

यथावदुपदेशं ज्ञात्वा विप्रेन्द्रान् भक्तिसंयुतान् श्रावयेत्। सर्वपापविनिर्मुक्तः स ब्रह्मसायुज्यमवाप्नुयात्॥

Verse 138

यो ऽश्रद्दधाने पुरुषे दद्याच्चाधार्मिके तथा / स प्रेत्य गत्वा निरयान् शुनां योनिं व्रजत्यधः

योऽश्रद्दधाने पुरुषे दद्याच्चाधार्मिके तथा। स प्रेत्य निरयान् गत्वा शुनां योनिं व्रजत्यधः॥

Verse 139

नमस्कृत्वा हरिं विष्णुं जगद्योनिं सनातनम् / अध्येतव्यमिदं शास्त्रं कृष्णद्वैपायनं तथा

नमस्कृत्वा हरिं विष्णुं जगद्योनिं सनातनम्। अध्येतव्यमिदं शास्त्रं कृष्णद्वैपायनं तथा॥

Verse 140

इत्याज्ञा देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः / पाराशर्यस्य विप्रर्षेर्व्यासस्य च महात्मनः

इत्याज्ञा देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः। पाराशर्यस्य विप्रर्षेर्व्यासस्य च महात्मनः॥

Verse 141

श्रुत्वा नारायणाद् दिव्यां नारदो भगवानृषिः / गौतमाय ददौ पूर्वं तस्माच्चैव पराशरः

श्रुत्वा नारायणाद् दिव्यां नारदो भगवानृषिः। गौतमाय ददौ पूर्वं तस्माच्चैव पराशरः॥

Verse 142

पराशरो ऽपि भगवान गङ्गाद्वारे मुनीश्वराः / मुनिभ्यः कथयामास धर्मकामार्थमोक्षदम्

पराशरोऽपि भगवान् गङ्गाद्वारे मुनीश्वरान् । मुनिभ्यः कथयामास धर्मकामार्थमोक्षदम् ॥

Verse 143

ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सनकाय च धीमते / सनत्कुमाराय तथा सर्वपापप्रणाशनम्

ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सनकाय च धीमते । सनत्कुमाराय तथा सर्वपापप्रणाशनम् ॥

Verse 144

सनकाद् भगवान् साक्षाद् देवलो योगवित्तमः / अवाप्तवान् पञ्चशिखो देवलादिदमुत्तमम्

सनकाद् भगवान् साक्षाद् देवलो योगवित्तमः । अवाप्तवान् पञ्चशिखो देवलादिदमुत्तमम् ॥

Verse 145

सनत्कुमाराद् भगवान् मुनिः सत्यवतीसुतः / लेभे पुराणं परमं व्यासः सर्वार्थसंचयम्

सनत्कुमाराद् भगवान् मुनिः सत्यवतीसुतः । लेभे पुराणं परमं व्यासः सर्वार्थसंचयम् ॥

Verse 146

तस्माद् व्यासादहं श्रुत्वा भवतां पापनाशनम् / ऊचिवान् वै भवद्भिश्च दातव्यं धार्मिके जने

तस्माद् व्यासादहं श्रुत्वा भवतां पापनाशनम् । ऊचिवान् वै भवद्भिश्च दातव्यं धार्मिके जने ॥

Verse 147

तस्मै व्यासाय गुरवे सर्वज्ञाय महर्षये / पाराशर्याय शान्ताय नमो नारायणात्मने

तस्मै व्यासाय गुरवे सर्वज्ञाय महर्षये । पाराशर्याय शान्ताय नमो नारायणात्मने ॥

Verse 148

यस्मात् संजायते कृत्सनं यत्र चैव प्रलीयते / नमस्तस्मै सुरेशाय विष्णवे कूर्मरूपिणे

यस्मात् संजायते कृत्स्नं यत्र चैव प्रलीयते । नमस्तस्मै सुरेशाय विष्णवे कूर्मरूपिणे ॥