Adhyaya 34

Verse 1

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयस्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः तीर्थानि यानि लोके ऽस्मिन् विश्रुतानि माहन्ति च / तानि त्वं कथयास्माकं रोमहर्षण सांप्रतम्

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः। ऋषय ऊचुः— लोकेऽस्मिन् यानि तीर्थानि विश्रुतानि महान्ति च, तानि त्वं रोमहर्षण अस्माकं सांप्रतम् कथय।

Verse 2

रोमहर्षण उवाच शृणुध्वं कथयिष्ये ऽहं तीर्थानि विविधानि च / कथितानि पुराणेषु मुनिभिर्ब्रह्मवादिभिः

रोमहर्षण उवाच— शृणुध्वं, कथयिष्येऽहं तीर्थानि विविधानि च। यानि पुराणेषु मुनिभिर्ब्रह्मवादिभिः कथितानि।

Verse 3

यत्र स्नानं जपो होमः श्राद्धदानादिकं कृतम् / एकैकशो मुनिश्रेष्ठाः पुनात्यासप्तमं कुलम्

यत्र स्नानं जपो होमः श्राद्धदानादिकं कृतम्। एकैकशोऽपि मुनिश्रेष्ठाः पुनात्यासप्तमं कुलम्॥

Verse 4

पञ्चयोजनविस्तीर्णं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / प्रयागं प्रथितं तीर्थं तस्य माहात्म्यमीरितम्

पञ्चयोजनविस्तीर्णं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः। प्रयागं प्रथितं तीर्थं तस्य माहात्म्यमीरितम्॥

Verse 5

अन्यच्च तीर्थप्रवरं कुरूणां देववन्दितम् / ऋषीणामाश्रमैर्जुष्टं सर्वपापविशोधनम्

अन्यच्च तीर्थप्रवरं कुरूणां देववन्दितम्। ऋषीणामाश्रमैर्जुष्टं सर्वपापविशोधनम्॥

Verse 6

तत्र स्नात्वा विशुद्धात्मा दम्भमात्सर्यवर्जितः / ददाति यत्किञ्चिदपि पुनात्युभयतः कुलम्

तत्र स्नात्वा विशुद्धात्मा दम्भमात्सर्यवर्जितः। ददाति यत्किञ्चिदपि दानं, पुनात्युभयतः कुलम्॥

Verse 7

गयातीर्थं परं गुह्यं पितॄणां चाति वल्लभम् / कृत्वा पिण्डप्रदानं तु न भूयो जायते नरः

गयातीर्थं परं गुह्यं पितॄणां चातिवल्लभम्। कृत्वा पिण्डप्रदानं तु न भूयो जायते नरः॥

Verse 8

सकृद् गयाभिगमनं कृत्वा पिण्डं ददाति यः / तारिताः पितरस्तेन यास्यन्ति परमां गतिम्

सकृद् गयाभिगमनं कृत्वा पिण्डं ददाति यः। तारिताः पितरस्तेन यास्यन्ति परमां गतिम्॥

Verse 9

तत्र लोकहितार्थाय रुद्रेण परमात्मना / शिलातले पदं न्यस्तं तत्र पितॄन् प्रसादयेत्

तत्र लोकहितार्थाय रुद्रेण परमात्मना। शिलातले पदं न्यस्तं तत्र पितॄन् प्रसादयेत्॥

Verse 10

गयाभिगमनं कर्तुं यः शक्तो नाभिगच्छति / शोचन्ति पितरस्तं वै वृथा तस्य परिश्रमः

गयाभिगमनं कर्तुं यः शक्तो नाभिगच्छति। शोचन्ति पितरस्तं वै वृथा तस्य परिश्रमः॥

Verse 11

गायन्ति पितरो गाथाः कीर्तयन्ति महर्षयः / गयांयास्यतियः कश्चित् सो ऽस्मान् संतारयिष्यति

गायन्ति पितरो गाथाः कीर्तयन्ति महर्षयः। गयां यास्यति यः कश्चित् सोऽस्मान् संतारयिष्यति॥

Verse 12

यदि स्यात् पातकोपेतः स्वधर्मरतिवर्जितः / गयां यास्यति वंश्यो यः सो ऽस्मान् संतारयिष्यति

यदि स्यात् पातकोपेतः स्वधर्मरतिवर्जितः। गयां यास्यति वंश्यो यः सोऽस्मान् संतारयिष्यति॥

Verse 13

एष्टव्या बहवः पुत्राः शीलवन्तो गुणान्विताः / तेषां तु समवेतानां यद्येको ऽपि गयां व्रजेत्

एष्टव्या बहवः पुत्राः शीलवन्तो गुणान्विताः। तेषां तु समवेतानां यद्येकोऽपि गयां व्रजेत्॥

Verse 14

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणस्तु विशेषतः / प्रदद्याद् विधिवत् पिण्डान् गयां गत्वा समाहितः

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणस्तु विशेषतः। प्रदद्याद् विधिवत् पिण्डान् गयां गत्वा समाहितः॥

Verse 15

धन्यास्तु खलु ते मर्त्या गयायां पिण्डदायिनः / कुलान्युभयतः सप्त समुद्धृत्याप्नुयात् परम्

धन्यास्तु खलु ते मर्त्या गयायां पिण्डदायिनः। कुलान्युभयतः सप्त समुद्धृत्याप्नुयात् परम्॥

Verse 16

अन्यच्च तीर्थप्रवरं सिद्धावासमुदाहृतम् / प्रभासमिति विख्यातं यत्रास्ते भगवान् भवः

अन्यच्च तीर्थप्रवरं सिद्धावासमुदाहृतम् । प्रभासमिति विख्यातं यत्रास्ते भगवान् भवः ॥

Verse 17

तत्र स्नानं तपः श्राद्धं ब्राह्मणानां च पूजनम् / कृत्वा लोकमवाप्नोति ब्रह्मणो ऽक्षय्यमुत्तमम्

तत्र स्नानं तपः श्राद्धं ब्राह्मणानां च पूजनम् । कृत्वा लोकमवाप्नोति ब्रह्मणोऽक्षय्यमुत्तमम् ॥

Verse 18

तीर्थं त्रैयम्बकं नाम सर्वदेवनमस्कृतम् / पूजयित्वा तत्र रुद्रं ज्योतिष्टोमफलं लभेत्

तीर्थं त्रैयम्बकं नाम सर्वदेवनमस्कृतम् । पूजयित्वा तत्र रुद्रं ज्योतिष्टोमफलं लभेत् ॥

Verse 19

सुवर्णाक्षं महादेवं समभ्यर्च्य कपर्दिनम् / ब्राह्मणान् पूजयित्वा तु गाणपत्यं लभेद् ध्रुवम्

सुवर्णाक्षं महादेवं समभ्यर्च्य कपर्दिनम् । ब्राह्मणान् पूजयित्वा तु गाणपत्यं लभेद् ध्रुवम् ॥

Verse 20

सोमेश्वरं तीर्थवरं रुद्रस्य परमेष्ठिनः / सर्वव्याधिहरं पुण्यं रुद्रसालोक्यकारणम्

सोमेश्वरं तीर्थवरं रुद्रस्य परमेष्ठिनः । सर्वव्याधिहरं पुण्यं रुद्रसालोक्यकारणम् ॥

Verse 21

तीर्थानां परमं तीर्थं विजयं नाम शोभनम् / तत्र लिङ्गं महेशस्य विजयं नाम विश्रुतम्

तीर्थेषु सर्वेषु परं तीर्थं विजयनामकं शुभम्। तत्र महेशस्य लिङ्गं ‘विजय’ इति लोके विश्रुतम्॥

Verse 22

षण्मासान् नियताहारो ब्रह्मचारी समाहितः / उषित्वा तत्र विप्रेन्द्रा यास्यन्ति परमं पदम्

षण्मासान् तत्र नियताहारो ब्रह्मचारी समाहितः। उषित्वा विप्रेन्द्राः सर्वे यास्यन्ति परमं पदम्॥

Verse 23

अन्यच्च तीर्थप्रवरं पूर्वदेशे सुशोभनम् / एकाम्रं देवदेवस्य गाणपत्यफलप्रदम्

अन्यच्च तीर्थप्रवरं पूर्वदेशे सुशोभनम्। एकाम्रं देवदेवस्य गाणपत्यफलप्रदम्॥

Verse 24

दत्त्वात्र शिवभक्तानां किञ्चिच्छश्वन्महीं शुभाम् / सार्वभौमो भवेद् राजा मुमुक्षुर्मोक्षमाप्नुयात्

दत्त्वात्र शिवभक्तानां किञ्चित् शश्वन्महीं शुभाम्। सार्वभौमो भवेद् राजा मुमुक्षुर्मोक्षमाप्नुयात्॥

Verse 25

महानदीजलं पुण्यं सर्वपापविनाशनम् / ग्रहणे समुपस्पृश्य मुच्यते सर्वपातकैः

महानदीजलम् पुण्यं सर्वपापविनाशनम्। ग्रहणे समुपस्पृश्य मुच्यते सर्वपातकैः॥

Verse 26

अन्या च विरजा नाम नदी त्रैलोक्यविश्रुता / तस्यां स्नात्वा नरो विप्रा ब्रह्मलोके महीयते

अन्या च विरजा नाम नदी त्रैलोक्यविश्रुता। तस्यां स्नात्वा नरो विप्रा ब्रह्मलोके महीयते॥

Verse 27

तीर्थं नारायणस्यान्यन्नाम्ना तु पुरुषोत्तमम् / तत्र नारायणः श्रीमानास्ते परमपूरुषः

तीर्थं नारायणस्यान्यन्नाम्ना तु पुरुषोत्तमम्। तत्र नारायणः श्रीमानास्ते परमपूरुषः॥

Verse 28

पूजयित्वा परं विष्णुं स्नात्वा तत्र द्विजोत्तमः / ब्राह्मणान् पूजयित्वा तु विष्णुलोकमवाप्नुयात्

पूजयित्वा परं विष्णुं स्नात्वा तत्र द्विजोत्तमः। ब्राह्मणान् पूजयित्वा तु विष्णुलोकमवाप्नुयात्॥

Verse 29

तीर्थानां परमं तीर्थं गोकर्णं नाम विश्रुतम् / सर्वपापहरं शंभोर्निवासः परमेष्ठिनः

तीर्थानां परमं तीर्थं गोकर्णं नाम विश्रुतम्। सर्वपापहरं शंभोर्निवासः परमेष्ठिनः॥

Verse 30

दृष्ट्वा लिंङ्गं तु देवस्य गोकर्णेश्वरमुत्तमम् / ईप्सितांल्लभते कामान् रुद्रस्य दयितो भवेत्

दृष्ट्वा लिंङ्गं तु देवस्य गोकर्णेश्वरमुत्तमम्। ईप्सितांल्लभते कामान् रुद्रस्य दयितो भवेत्॥

Verse 31

उत्तरं चापि गोकर्णं लिङ्गं देवस्य शूलिनः / महादेवस्यार्चयित्वा शिवसायुज्यमाप्नुयात्

उत्तरगोकर्णेऽपि देवस्य शूलिनो लिङ्गं प्रतिष्ठितम्। तत्र महादेवं समर्च्य शिवेन सह सायुज्यं प्राप्नुयात्॥

Verse 32

तत्र देवो महादेवः स्थाणुरित्यभिविश्रुतः / तं दृष्ट्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते तत्क्षणान्नरः

तत्र देवो महादेवः स्थाणुरिति प्रसिद्धः। तं दर्शनमात्रेण नरः तत्क्षणात् सर्वपापैः प्रमुच्यते॥

Verse 33

अन्यत् कुब्जाम्रमतुलं स्थानं विष्णोर्महात्मनः / संपूज्य पुरुषं विष्णुं श्वेतद्वीपे महीयते

अन्यच्च कुब्जाम्रमिति ख्यातं विष्णोर्महात्मनः अतुलं स्थानम्। तत्र पुरुषं विष्णुं सम्यक् संपूज्य श्वेतद्वीपे महीयते॥

Verse 34

यत्र नारायणो देवो रुद्रेण त्रिपुरारिणा / कृत्वा यज्ञस्य मथनं दक्षस्य तु विसर्जितः

यत्र नारायणो देवो रुद्रेण त्रिपुरारिणा सह। दक्षयज्ञस्य मथनं कृत्वा ततः स यज्ञं विसर्जितवान्॥

Verse 35

समन्ताद् योजनं क्षेत्रं सिद्धर्षिगणवन्दितम् / पुण्यमायतनं विष्णोस्तत्रास्ते पुरुषोत्तमः

समन्ताद् योजनपर्यन्तं क्षेत्रं सिद्धर्षिगणवन्दितम्। पुण्यमायतनं विष्णोः तत्रास्ते पुरुषोत्तमः॥

Verse 36

अन्यत् कोकामुखं विष्णोस्तीर्थमद्भुतकर्मणः / मृतो ऽत्र पातकैर्मुक्तो विष्णुसारूप्यमाप्नुयात्

अन्यदपि विष्णोः कोकामुखं नाम तीर्थमस्ति, अद्भुतकर्मणः प्रसिद्धम्। यः तत्र म्रियते स पातकैर्मुक्तो विष्णुसारूप्यमाप्नुयात्।

Verse 37

शालग्रामं महातीर्थं विष्णोः प्रीतिविवर्धनम् / प्राणांस्तत्र नरस्त्यक्त्वा हृषीकेषं प्रपश्यति

शालग्रामं महातीर्थं विष्णोः प्रीतिविवर्धनम्। यस्तत्र प्राणान् त्यजति स हृषीकेशं प्रत्यक्षं प्रपश्यति।

Verse 38

अश्वतीर्थमिति ख्यातं सिद्धावासं सुपावनम् / आस्ते हयशिरा नित्यं तत्र नारायणः स्वयम्

अश्वतीर्थमिति ख्यातं सिद्धावासं सुपावनम्। तत्र हयशिरा रूपेण नारायणः स्वयं नित्यमास्ते।

Verse 39

तीर्थं त्रैलोक्यविख्यातं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / पुष्करं सर्वपापघ्नं मृतानां ब्रह्मलोकदम्

त्रैलोक्यविख्यातं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः तीर्थं पुष्करं नाम। तत् सर्वपापघ्नं, तत्र मृतानां ब्रह्मलोकप्रदं भवति।

Verse 40

मनसा संस्मरेद् यस्तु पुष्करं वै द्विजोत्तमः / पूयते पातकैः सर्वैः शक्रेण सह मोदते

हे द्विजोत्तम, यस्तु मनसा पुष्करं संस्मरति स सर्वपातकैः पूयते, शक्रेण सह मोदते च।

Verse 41

तत्र देवाः सगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः / उपासते सिद्धसङ्घा ब्रह्मणं पद्मसंभवम्

तत्र देवाः सगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः सिद्धसङ्घाश्च समेता ब्रह्माणं पद्मसंभवं विधातारं भक्त्या समुपासते।

Verse 42

तत्र स्त्रात्वा भवेच्छुद्धो ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् / पूजयित्वा द्विजवरान् ब्रह्माणं संप्रपष्यति

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्। पूजयित्वा द्विजश्रेष्ठान् ब्रह्माणं साक्षाद् पश्यति॥

Verse 43

तत्राभिगम्य देवेशं पुरुहूतमनिन्दितम् / सुरूपो जायते मर्त्यः सर्वान् कामानवाप्नुयात्

तत्राभिगम्य देवेशं पुरुहूतमनिन्दितम्। सुरूपो जायते मर्त्यः सर्वान् कामानवाप्नुयात्॥

Verse 44

सप्तसारस्वतं तीर्थं ब्रह्माद्यैः सेवितं परम् / पूजयित्वा तत्र रुद्रमश्वमेधफलं लभेत्

सप्तसारस्वतं तीर्थं ब्रह्माद्यैः सेवितं परम्। तत्र रुद्रं समभ्यर्च्य अश्वमेधफलं लभेत्॥

Verse 45

यत्र मङ्कणको रुद्रं प्रपन्नः परमेश्वरम् / आराधयामास हरं पञ्चक्षरपरायणः

यत्र मङ्कणको रुद्रं प्रपन्नः परमेश्वरम्। आराधयामास हरं पञ्चाक्षरपरायणः॥

Verse 46

नमः शिवायेति मुनिः जपन् पञ्चाक्षरं परम् / आराधयामास शिवं तपसा गोवृषध्वजम्

मुनिः “नमः शिवाय” इति परं पञ्चाक्षरं जपन्, तपसा गोवृषध्वजं शिवं सम्यग् आराधयामास।

Verse 47

प्रजज्वालाथ तपसा मुनिर्मङ्कणकस्तदा / ननर्त हर्षवेगेन ज्ञात्वा रुद्रं समागतम्

तदा मङ्कणको मुनिस्तपसा प्रजज्वाल; रुद्रं समागतमिति ज्ञात्वा हर्षवेगेन ननर्त।

Verse 48

तं प्राह भगवान् रुद्रः किमर्थं नर्तितं त्वया / दृष्ट्वापि देवमीशानं नृत्यति स्म पुनः पुनः

तं प्रति भगवान् रुद्रः प्राह—“किमर्थं त्वया नर्तितम्? ईशानं देवं दृष्ट्वापि पुनः पुनर्नृत्यसि।”

Verse 49

सो ऽन्वीक्ष्य भगवानीशः सगर्वं गर्वशान्तये / स्वकं देहं विदार्यास्मै भस्मराशिमदर्शयत्

तं सगर्वं निरीक्ष्य भगवान् ईशः गर्वशान्तये स्वकं देहं विदार्य तस्मै भस्मराशिं प्रदर्शयामास।

Verse 50

पश्येमं मच्छरीरोत्थं भस्मराशिं द्विजोत्तम / माहात्म्यमेतत् तपसस्त्वादृशो ऽन्यो ऽपि विद्यते

द्विजोत्तम, पश्य मच्छरीरोत्थं भस्मराशिम्; तपसो माहात्म्यमेतत्—त्वादृशोऽन्योऽपि विद्यते।

Verse 51

यत् सगर्वं हि भवता नर्तितं मुनिपुङ्गव / न युक्तं तापसस्यैतत् त्वत्तोप्यत्राधिको ह्यहम्

हे मुनिपुङ्गव, भवता यदत्र सगर्वं नर्तितं तत् तापसस्य न युक्तम्। अस्मिन् विषये त्वत्तोऽप्यहमेवाधिकः।

Verse 52

इत्याभाष्य मुनिश्रेष्ठं स रुद्रः किल विश्वदृक् / आस्थाय परमं भावं ननर्त जगतो हरः

इत्युक्त्वा मुनिश्रेष्ठं स रुद्रो विश्वदृक् किल। परमं भावमास्थाय जगतो हरिर्ननर्त ह॥

Verse 53

सहस्रशीर्षा भूत्वा सहस्राक्षः सहस्रपात् / दंष्ट्राकरालवदनो ज्वालामाली भयङ्करः

सहस्रशीर्षा भूत्वा सहस्राक्षः सहस्रपात्। दंष्ट्राकरालवदनो ज्वालामाली भयङ्करः॥

Verse 54

सो ऽन्वपश्यदशेषस्य पार्श्वे तस्य त्रिशूलिनः / विशाललोचनमेकां देवीं चारुविलासिनीम् / सूर्यायुतसमप्रख्यां प्रसन्नवदनां शिवाम्

सोऽन्वपश्यदशेषस्य पार्श्वे तस्य त्रिशूलिनः। विशाललोचनामेकां देवीं चारुविलासिनीम्। सूर्यायुतसमप्रख्यां प्रसन्नवदनां शिवाम्॥

Verse 55

सस्मितं प्रेक्ष्य विश्वेशं तिष्ठन्तीममितद्युतिम् / दृष्ट्वा संत्रस्तहृदयो वेपमानो मुनीश्वरः / ननाम शिरसा रुद्रं रुद्राध्यायं जपन् वशी

सस्मितं प्रेक्ष्य विश्वेशं तिष्ठन्तीममितद्युतिम्। दृष्ट्वा संत्रस्तहृदयो वेपमानो मुनीश्वरः। ननाम शिरसा रुद्रं रुद्राध्यायं जपन् वशी॥

Verse 56

प्रसन्नो भगवानीशस्त्र्यम्बको भक्तवत्सलः / पूर्ववेषं स जग्राह देवी चान्तर्हिताभवत्

प्रसन्नो भगवानीशस्त्र्यम्बको भक्तवत्सलः । पूर्ववेषं स जग्राह देवी चान्तर्हिताभवत् ॥

Verse 57

आलिङ्ग्य भक्तं प्रणतं देवदेवः स्वयंशिवः / न भेतव्यं त्वया वत्स प्राह किं ते ददाम्यहम्

आलिङ्ग्य भक्तं प्रणतं देवदेवः स्वयंशिवः । न भेतव्यं त्वया वत्स प्राह किं ते ददाम्यहम् ॥

Verse 58

प्रणम्य मूर्ध्ना गिरिशं हरं त्रिपुरसूदनम् / विज्ञापयामास तदा हृष्टः प्रष्टुमना मुनिः

प्रणम्य मूर्ध्ना गिरिशं हरं त्रिपुरसूदनम् । विज्ञापयामास तदा हृष्टः प्रष्टुमना मुनिः ॥

Verse 59

नमो ऽस्तु ते महादेव महेश्वर नमो ऽस्तु ते / किमेतद् भगवद्रूपं सुघोरं विश्वतोमुखम्

नमोऽस्तु ते महादेव महेश्वर नमोऽस्तु ते । किमेतद् भगवद्रूपं सुघोरं विश्वतोमुखम् ॥

Verse 60

का च सा भगवत्पार्श्वे राजमाना व्यवस्थिता / अन्तर्हितेव सहसा सर्वमिच्छामि वेदितुम्

का च सा भगवत्पार्श्वे राजमाना व्यवस्थिता । अन्तर्हितेव सहसा सर्वमिच्छामि वेदितुम् ॥

Verse 61

इत्युक्ते व्याजहारमं तथा मङ्कणकं हरः / महेशः स्वात्मनो योगं देवीं च त्रिपुरानलः

इत्युक्ते हरः महेशः त्रिपुरानलः मङ्कणकं प्रति व्याजहार; स्वात्मयोगं देवीं च सम्यगुपदिदेश।

Verse 62

अहं सहस्रनयनः सर्वात्मा सर्वतोमुखः / दाहकः सर्वपापानां कालः कालकरो हरः

अहं सहस्रनयनः सर्वात्मा सर्वतोमुखः; सर्वपापप्रदाहकः कालः कालकरो हरः।

Verse 63

मयैव प्रेर्यते कृत्स्नं चेतनाचेतनात्मकम् / सो ऽन्तर्यामी स पुरुषो ह्यहं वै पुरुषोत्तमः

मयैव प्रेर्यते कृत्स्नं चेतनाचेतनात्मकम्; सोऽन्तर्यामी स पुरुषो ह्यहं वै पुरुषोत्तमः।

Verse 64

तस्य सा परमा माया प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका / प्रोच्यते मुनिर्भिशक्तिर्जगद्योनिः सनातनी

तस्य सा परमा माया प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका; मुनिभिः प्रोच्यते शक्तिर्जगद्योनिः सनातनी।

Verse 65

स एष मायया विश्वं व्यामोहयति विश्ववित् / नारायणः परो ऽव्यक्तो मायारूप इति श्रुतिः

स एष मायया विश्वं व्यामोहयति विश्ववित्; नारायणः परोऽव्यक्तो मायारूप इति श्रुतिः।

Verse 66

एवमेतज्जगत् सर्वं सर्वदा स्थापयाम्यहम् / योजयामि प्रकृत्याहं पुरुषं पञ्चविंशकम्

एवं एतज्जगत् सर्वं सर्वदा अहमेव स्थापयामि; प्रकृत्या च पुरुषं पञ्चविंशकं योजयामि।

Verse 67

तथा वै संगतो देवः कूटस्थः सर्वगो ऽमलः / सृजत्यशेषमेवेदं स्वमूर्तेः प्रकृतेरजः

तथा वै संगतो देवः कूटस्थः सर्वगोऽमलः; अजः स्वमूर्तेः प्रकृतेरशेषमिदं जगत् सृजति।

Verse 68

स देवो भगवान् ब्रह्मा विश्वरूपः पितामहः / तवैतत् कथितं सम्यक् स्त्रष्ट्वत्वं परमात्मनः

स एव देवो भगवान् ब्रह्मा विश्वरूपः पितामहः; तवैव सम्यक् कथितं परमत्मनः स्रष्टृत्वं।

Verse 69

एको ऽहं भगवान् कलो ह्यनादिश्चान्तकृद् विभुः / समास्थाय परं भावं प्रोक्तो रुद्रो मनीषिभिः

एकोऽहं भगवान् कालो ह्यनादिश्चान्तकृद् विभुः; समास्थाय परं भावं रुद्रोऽहं मनीषिभिः प्रोक्तः।

Verse 70

मम वै सापरा शक्तिर्देवी विद्येति विश्रुता / दृष्टा हि भवता नूनं विद्यादेहस्त्वहं ततः

मम वै सापरा शक्तिर्देवी विद्येति विश्रुता; दृष्टा हि भवता नूनं, ततोऽहं विद्यादेह एव।

Verse 71

एवमेतानि तत्त्वानि प्रधानपुरुषेश्वराः / विष्णुर्ब्रह्मा च भगवान् रुद्रः काल इति श्रुतिः

एवं ह्येतानि तत्त्वानि—प्रधानं पुरुषश्चेश्वरः—प्रोक्तानि। तथा श्रुतिरपि विष्णुं ब्रह्माणं च भगवन्तं रुद्रं कालं चेति वर्णयति।

Verse 72

त्रयमेतदनाद्यन्तं ब्रह्मण्येव व्यवस्थितम् / तदात्मकं तदव्यक्तं तदक्षरमिति श्रुतिः

त्रयमेतदनाद्यन्तं ब्रह्मण्येव प्रतिष्ठितम्। तदात्मकं तदव्यक्तं तदक्षरमिति श्रुतिः।

Verse 73

आत्मानन्दपरं तत्त्वं चिन्मात्रं परमं पदम् / आकाशं निष्कलं ब्रह्म तस्मादन्यन्न विद्यते

आत्मानन्दपरं तत्त्वं चिन्मात्रं परमं पदम्। आकाशवत् निष्कलं ब्रह्म तस्मादन्यन्न विद्यते।

Verse 74

एवं विज्ञाय भवता भक्तियोगाश्रयेण तु / संपूज्यो वन्दनीयो ऽहं ततस्तं पश्य शाश्वतम्

एवं विज्ञाय भक्तियोगाश्रयेण त्वं मां संपूज्य वन्दस्व। ततः शाश्वतं तं पश्य।

Verse 75

एतावदुक्त्वा भगवाञ्जगामादर्शनं हरः / तत्रैव भक्तियोगेन रुद्रामाराधयन्मुनिः

एतावदुक्त्वा भगवान् हरः पुनरदर्शनं जगाम। तत्रैव मुनिर्भक्तियोगेन रुद्रमाराधयामास।

Verse 76

एतत् पवित्रमतुलं तीर्थं ब्रह्मर्षिसेवितम् / संसेव्य ब्राह्मणो विद्वान् मुच्यते सर्वपातकैः

एतत् तीर्थं पवित्रमतुलं ब्रह्मर्षिभिः सेवितम्। अस्य सम्यक् सेवनात् विद्वान् ब्राह्मणः सर्वपातकैः प्रमुच्यते॥