Adhyaya 33

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे द्वात्रिशो ऽध्यायः व्यास उवाच मनुष्याणां तु हरणं कृत्वा स्त्रीणां गृहस्य च / वापीकूपजलानां च शुध्येच्चान्द्रायणेन तु

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः। व्यास उवाच—मनुष्याणां स्त्रीणां गृहस्य च हरणं कृत्वा, वापीकूपजलानां च; चान्द्रायणेन शुध्येत्॥

Verse 2

द्रव्याणामल्पसाराणां स्तेयं कृत्वान्यवेश्मतः / चरेत् सांतपनं कृच्छ्रं तन्निर्यात्यात्मशुद्धये

द्रव्याणामल्पसाराणां स्तेयं कृत्वान्यवेश्मतः। चरेत् सांतपनं कृच्छ्रं तन्निर्यात्यात्मशुद्धये॥

Verse 3

धान्यान्नधनचौर्यं तु कृत्वा कामाद् द्विजोत्तमः / स्वजातीयगृहादेव कृच्छ्रार्धेन विशुद्ध्यति

धान्यान्नधनचौर्यं तु कृत्वा कामाद् द्विजोत्तमः। स्वजातीयगृहादेव कृच्छ्रार्धेन विशुद्ध्यति॥

Verse 4

भक्षभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च / पुष्पमूलफलानां च पञ्चगव्यं विशोधनम्

भक्ष्यभोज्यापहरणे तथा यानशय्यासनापहारे, पुष्पमूलफलापहारे च—पञ्चगव्येन विशुद्धिः विधीयते।

Verse 5

तृणकाष्ठद्रुमाणां च शुष्कान्नस्य गुडस्य च / चैलचर्मामिषाणां च त्रिरात्रं स्यादभोजनम्

तृणकाष्ठद्रुमेषु तथा शुष्कान्ने गुडे च, चैलचर्मामिषेषु च—त्रिरात्रं निराहारत्वं प्रायश्चित्तम्।

Verse 6

मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्रस्य रजतस्य च / अयः कांस्योपलानां च द्वादशाहं कणाशनम्

मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्ररजतयोस्तथा, अयःकांस्योपलानां च—द्वादशाहं कणाशनं विधीयते।

Verse 7

कार्पासकीटजोर्णानां द्विशफैकशफस्य च / पक्षिगन्धौषधीनां च रज्वाश्चैव त्र्यहं पयः

कार्पासकीटजोर्णेषु द्विशफैकशफयोर्मृते, पक्षिगन्धौषधीरज्जुषु च—त्र्यहं पयसा शुद्धिः।

Verse 8

नरमांसाशनं कृत्वा चान्द्रायणमथाचरेत् / काकं चैव तथा श्वानं जग्ध्वा हस्तिनमेव च / वराहं कुक्कुटं चाथ तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति

नरमांसाशनं कृत्वा चान्द्रायणं समाचरेत्। काकश्वानहस्तिवराहकुक्कुटभक्षणे तु तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति।

Verse 9

क्रव्यादानां च मांसानि पुरीषं मूत्रमेव च / गोगोमायुकपीनां च तदेव व्रतमाचरेत् / उपोष्य द्वादशाहं तु कूष्माण्डैर्जुहुयाद् घृतम्

क्रव्यादभक्ष्यमांसं पुरीषं मूत्रं वा, गोगोमायुकपीनादिसम्बद्धमशुचि च भुक्त्वा, तदेव प्रायश्चित्तव्रतमाचरेत्। द्वादशाहमुपोष्य कूष्माण्डैर्घृतं जुहुयात्।

Verse 10

नकुलोलूकमार्जारं जग्ध्वा सांतपनं चरेत् / श्वापदोष्ट्रखराञ्जग्ध्वा तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति / व्रतवच्चैव संस्कारं पूर्वेण विधिनैव तु

नकुलोलूकमार्जारं भुक्त्वा सांतपनं चरेत्। श्वापदोष्ट्रखरान् भुक्त्वा तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति। व्रतवत् संस्कारश्च पूर्वोक्तविधिनैव कार्यः।

Verse 11

बकं चैव बलाकं च हंसं कारण्डवं तथा / चक्रवाकं प्लवं जग्घ्वा द्वादशाहमभोजनम्

बकं बलाकं हंसं कारण्डवं चक्रवाकं प्लवं च भुक्त्वा, द्वादशाहमभोजनं प्रायश्चित्तं चरेत्।

Verse 12

कपोतं टिट्टिभं चैव शुकं सारसमेव च / उलूकं जालपादं च जग्ध्वाप्येतद् व्रतं चरेत्

कपोतं टिट्टिभं शुकं सारसं उलूकं जालपादं च भुक्त्वा, अनन्तरं एतद् व्रतं प्रायश्चित्तं चरेत्।

Verse 13

शिशुमारं तथा चाषं मत्स्यमांसं तथैव च / जग्ध्वा चैव कटाहारमेतदेव चरेद् व्रतम्

शिशुमारं चाषं मत्स्यमांसं च भुक्त्वा, कटाहारं भुञ्जानः, एतदेव प्रायश्चित्तव्रतं चरेत्।

Verse 14

कोकिलं चैव मत्स्यांश्च मण्डुकं भुजगं तथा / गोमूत्रयावकाहारो मासेनैकेन शुद्ध्यति

कोकिलं मत्स्यांश्च मण्डुकं भुजगं वा जग्ध्वा, गोमूत्रयुक्तयवकान्नेन मासमेकं यावत् उपवासेन शुद्ध्यति।

Verse 15

जलेचरांश्च जलजान् प्रत्तुदान्नखविष्किरान् / रक्तपादांस्तथा जग्ध्वा सप्ताहं चैतदाचरेत्

जलेचरान् जलजान् प्रत्तुदान् नखविष्किरान् रक्तपादांश्च जग्ध्वा, एतत् प्रायश्चित्तं सप्ताहं यावत् आचरेत्।

Verse 16

शुनो मांसं शुष्कमांसमात्मार्थं च तथा कृतम् / भुक्त्वा मासं चरेदेतत् तत्पापस्यापनुत्तये

शुनो मांसं शुष्कमांसं स्वार्थकृतं मांसं वा भुक्त्वा, तत्पापापनुत्तये मासमेतद्व्रतमाचरेत्।

Verse 17

वार्ताकं भुस्तृणं शिग्रुं खुखुण्डं करकं तथा / प्राजापत्यं चरेज्जग्ध्वा शङ्खं कुम्भीकमेव च

वार्ताकं भुस्तृणं शिग्रुं खुखुण्डं करकं तथा, शङ्खं कुम्भीकमेव च जग्ध्वा प्राजापत्यं चरेत्।

Verse 18

पलाण्डुं लशुनं चैव भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् / नालिकां तण्डुलीयं च प्राजापत्येन शुद्ध्यति

पलाण्डुं लशुनं चैव भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्; नालिकां तण्डुलीयं च भुक्त्वा प्राजापत्येन शुद्ध्यति।

Verse 19

अश्मान्तकं तथा पोतं तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति / प्राजापत्येन शुद्धिः स्यात् कक्कुभाण्डस्य भक्षणे

अश्मान्तकं तथा पोतं भुक्त्वा तप्तकृच्छ्रव्रतेन शुद्ध्यति। कक्कुभाण्डस्य भक्षणे तु प्राजापत्यव्रतेन शुद्धिः स्यात्॥

Verse 20

अलाबुं किंशुकं चैव भुक्त्वा चैतद् व्रतं चरेत् / उदुम्बरं च कामेन तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति

अलाबुं किंशुकं चैव भुक्त्वा एतद् व्रतं चरेत्। उदुम्बरं तु कामेन भुक्त्वा तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति॥

Verse 21

वृथा कृसरसंयावं पायसापूपसंकुलम् / भुक्त्वा चैवं विधं त्वन्नं त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति

वृथा कृसरसंयावं पायसापूपसंकुलम्। भुक्त्वा तादृशमन्नं तु त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति॥

Verse 22

पीत्वा क्षीराण्यपेयानि ब्रह्मचारी समाहितः / गोमूत्रयावकाहारो मासेनैकेन शुद्ध्यति

पीत्वा क्षीराण्यपेयानि ब्रह्मचारी समाहितः। गोमूत्रयावकाहारो मासेनैकेन शुद्ध्यति॥

Verse 23

अनिर्दशाहं गोक्षीरं माहिषं चाजमेव च / संधिन्याश्च विवत्सायाः पिबन् क्षीरमिदं चरेत्

अनिर्दशाहं गोक्षीरं माहिषं चाजमेव च। संधिन्याश्च विवत्सायाः पिबन् क्षीरमिदं चरेत्॥

Verse 24

एतेषां च विकाराणि पीत्वा मोहेन मानवः / गोमूत्रयावकाहारः सप्तरात्रेण शुद्ध्यति

एतेषां च विकाराणि मोहेन यः पिबेन्मनुजः। गोमूत्रयावकाहारः स सप्तरात्रेण शुद्ध्यति॥

Verse 25

भुक्त्वा चैव नवश्राद्धे मृतके सूतके तथा / चान्द्रायणेन शुद्ध्येत ब्राह्मणस्तु समाहितः

नवश्राद्धे मृतके सूतके वा भुक्त्वा यदि द्विजोत्तमः। समाहितो ब्राह्मणः शुद्ध्येच्चान्द्रायणेन निश्चयात्॥

Verse 26

यस्याग्नौ हूयते नित्यं न यस्याग्रं न दीयते / चान्द्रायणं चरेत् सम्यक् तस्यान्नप्राशने द्विजः

यस्याग्नौ हूयते नित्यं न चाग्रं यस्य दीयते। तस्यान्नं न प्राश्नीयाद् द्विजः; भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्॥

Verse 27

अभोज्यानां तु सर्वेषां भुक्त्वा चान्नमुपस्कृतम् / अन्तावसायिनां चैव तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति

अभोज्यानां तु सर्वेषां भुक्त्वा चान्नमुपस्कृतम्। अन्तावसायिसंबन्धि तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति॥

Verse 28

चाण्डालान्नं द्विजो भुक्त्वा सम्यक् चान्द्रायणं चरेत् / बुद्धिपूर्वं तु कृच्छ्राब्दं पुनः संस्कारमेव च

चाण्डालान्नं द्विजो भुक्त्वा सम्यक् चान्द्रायणं चरेत्। बुद्धिपूर्वं तु कृच्छ्राब्दं पुनः संस्कारमेव च॥

Verse 29

असुरामद्यपानेन कुर्याच्चान्द्रायणव्रतम् / अभोज्यान्नं तु भुक्त्वा च प्राजापत्येन शुद्ध्यति

असुरामद्यपानेन चान्द्रायणव्रतं कुर्यात्। अभोज्यान्नं तु भुक्त्वा च प्राजापत्येन शुद्ध्यति॥

Verse 30

विण्मूत्रपाशनं कृत्वा रेतसश्चैतदाचरेत् / अनादिष्टेषु चैकाहं सर्वत्र तु यथार्थतः

विण्मूत्रपाशनं कृत्वा रेतसश्च विसर्जने। एतदेवाचरेन्नित्यं; अनादिष्टेषु चैकाहं सर्वत्र यथार्थतः॥

Verse 31

विड्वराहखरोष्ट्राणां गोमायोः कपिकाकयोः / प्राश्य मूत्रपुरीषाणि द्विजश्चान्द्रायणं चरेत्

विड्वराहखरोष्ट्राणां गोमायोः कपिकाकयोः। मूत्रपुरीषे प्राश्य द्विजश्चान्द्रायणं चरेत्॥

Verse 32

अज्ञानात् प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव च / पुनः संस्कारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः

अज्ञानात् प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव वा। पुनः संस्कारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः॥

Verse 33

क्रव्यादां पक्षिणां चैव प्राश्य मूत्रपुरीषकम् / महासांतपनं मोहात् तथा कुर्याद् द्विजोत्तमः / भासमण्डूककुररे विष्किरे कृच्छ्रमाचरेत्

क्रव्यादपक्षिणां मूत्रपुरीषं प्राश्य मोहात् द्विजोत्तमः। महासांतपनं कुर्यात्; भासमण्डूककुररे विष्किरे कृच्छ्रमाचरेत्॥

Verse 34

प्राजापत्येन शुद्ध्येत ब्राहामणोच्छिष्टभोजने / क्षत्रिये तप्तकृच्छ्रं स्याद् वैश्ये चैवातिकृच्छ्रकम् / शूद्रोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा कुर्याच्चान्द्रायणव्रतम्

प्राजापत्येन शुद्ध्येत ब्राहामणोच्छिष्टभोजने / क्षत्रिये तप्तकृच्छ्रं स्याद् वैश्ये चैवातिकृच्छ्रकम् / शूद्रोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा कुर्याच्चान्द्रायणव्रतम्

Verse 35

सुराभाण्डोदरे वारि पीत्वा चान्द्रायणं चरेत् / शुनोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति / गोमूत्रयावकाहारः पीतशेषं च रागवान्

सुराभाण्डोदरे वारि पीत्वा चान्द्रायणं चरेत् / शुनोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति / गोमूत्रयावकाहारः पीतशेषं च रागवान्

Verse 36

अपो मूत्रपुरीषाद्यैर्दूषिताः प्राशयेद् यदा / तदा सांतपनं प्रोक्तं व्रतं पापविशोधनम्

अपो मूत्रपुरीषाद्यैर्दूषिताः प्राशयेद् यदा / तदा सांतपनं प्रोक्तं व्रतं पापविशोधनम्

Verse 37

चाण्डालकूपभाण्डेषु यदि ज्ञानात् पिबेज्जलम् / चरेत् सांतपनं कृच्छ्रं ब्राह्मणः पापशोधनम्

चाण्डालकूपभाण्डेषु यदि ज्ञानात् पिबेज्जलम् / चरेत् सांतपनं कृच्छ्रं ब्राह्मणः पापशोधनम्

Verse 38

चाण्डालेन तु संस्पृष्टं पीत्वा वारि द्विजोत्तमः / त्रिरात्रेण विशुद्ध्येत पञ्चगव्येन चैव हि

चाण्डालेन तु संस्पृष्टं पीत्वा वारि द्विजोत्तमः / त्रिरात्रेण विशुद्ध्येत पञ्चगव्येन चैव हि

Verse 39

महापातकिसंस्पर्शे भुङ्क्ते ऽस्नात्वा द्विजो यदि / बुद्धिपूर्वं तु मूढात्मा तप्तकृच्छ्रं समाचरेत्

महापातकिना संस्पृष्टेऽनन्तरं स्नानं विना यदि द्विजो भुङ्क्ते, स चेत् बुद्धिपूर्वं मूढात्मा कृतवान्, तदा तप्तकृच्छ्रं प्रायश्चित्तं समाचरेत्।

Verse 40

स्पृष्ट्वा महापातकिनं चाण्डालं वा रजस्वलाम् / प्रमादाद् भोजनं कृत्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति

महापातकिनं चाण्डालं वा रजस्वलां वा प्रमादात् स्पृष्ट्वा, ततः भोजनं कृत्वा, त्रिरात्रेणैव विशुद्ध्यति।

Verse 41

स्नानार्हे यदि भुञ्जीत अहोरात्रेण शुद्ध्यति / बुद्धिपूर्वं तु कृच्छ्रेण भगवानाह पद्मजः

स्नानार्हे काले यदि भुञ्जीत, अहोरात्रेण शुद्ध्यति; बुद्धिपूर्वं तु कृते कृच्छ्रेणैव शुद्धिः—इति भगवान् पद्मजः प्राह।

Verse 42

शुष्कपर्युषितादीनि गवादिप्रतिदूषितम् / भुक्त्वोपवासं कुर्वोत कृच्छ्रपादमथापि वा

शुष्कपर्युषितादीनि गवादिप्रतिदूषितं वा अन्नं भुक्त्वा, उपवासं कुर्यात्; अथवा कृच्छ्रपादं प्रायश्चित्तमपि समाचरेत्।

Verse 43

संवत्सरान्ते कृच्छ्रं तु चरेद् विप्रः पुनः पुनः / अज्ञातभुक्तशुद्ध्यर्थं ज्ञातस्य तु विशेषतः

संवत्सरान्ते विप्रः पुनः पुनः कृच्छ्रं चरेत्, अज्ञातभुक्तस्य शुद्ध्यर्थं; ज्ञातदोषे तु विशेषतः।

Verse 44

व्रात्यानां यजनं कृत्वा परेषामन्त्यकर्म च / अभिचारमहीनं च त्रिभिः कृच्छ्रैर्विशुद्ध्यति

व्रात्यानां यजनं कृत्वा परेषामन्त्यकर्म च। अभिचारमहीनं च त्रिभिः कृच्छ्रैर्विशुद्ध्यति॥

Verse 45

ब्राह्मणादिहतानां तु कृत्वा दाहादिकाः क्रियाः / गोमूत्रयावकाहारः प्राजापत्येन शुद्ध्यति

ब्राह्मणादिहतानां तु कृत्वा दाहादिकाः क्रियाः। गोमूत्रयावकाहारः प्राजापत्येन शुद्ध्यति॥

Verse 46

तैलाभ्यक्तो ऽथवा कुर्याद् यदि मूत्रपुरीषके / अहोरात्रेण शुद्ध्येत श्मश्रुकर्म च मैथुनम्

तैलाभ्यक्तोऽथवा कुर्याद् यदि मूत्रपुरीषके। अहोरात्रेण शुद्ध्येत श्मश्रुकर्म च मैथुनम्॥

Verse 47

एकाहेन विवाहाग्निं परिहार्य द्विजोत्तमः / त्रिरात्रेण विशद्ध्येत त्रिरात्रात् षडहं पुनः

एकाहेन विवाहाग्निं परिहार्य द्विजोत्तमः। त्रिरात्रेण विशुद्ध्येत त्रिरात्रात् षडहं पुनः॥

Verse 48

दशाहं द्वादशाहं वा परिहार्य प्रमादतः / कृच्छ्रं चान्द्रायणं कुर्यात् तत्पापस्यापनुत्तये

दशाहं द्वादशाहं वा परिहार्य प्रमादतः। कृच्छ्रं चान्द्रायणं कुर्यात् तत्पापस्यापनुत्तये॥

Verse 49

पतिताद् द्रव्यमादाय तदुत्सर्गेण शुद्ध्यति / चरेत् सांतपनं कृच्छ्रमित्याह भगवान् प्रभुः

पतिताद् द्रव्यमादाय तदुत्सर्गेण शुद्ध्यति। सान्तपनं कृच्छ्रं चरेदित्याह भगवान् प्रभुः॥

Verse 50

अनाशकनिवृत्तास्तु प्रव्रज्यावसितास्तथा / चरेयुस्त्रीणि कृच्छ्राणि त्रीणि चान्द्रायणानि च

अनाशकनिवृत्तास्तु प्रव्रज्यावसितास्तथा। चरेयुस्त्रीणि कृच्छ्राणि त्रीणि चान्द्रायणानि च॥

Verse 51

पुनश्च जातकर्मादिसंकारैः संस्कृता द्विजाः / शुद्ध्येयुस्तद् व्रतं सम्यक् चरेयुर्धर्मवर्धनाः

पुनश्च जातकर्मादिसंस्कारैः संस्कृता द्विजाः। शुद्ध्येयुस्तद् व्रतं सम्यक् चरेयुर्धर्मवर्धनाः॥

Verse 52

अनुपासितसंध्यस्तु तदहर्यापको वसेत् / अनश्नन् संयतमना रात्रौ चेद् रात्रिमेव हि

अनुपासितसन्ध्यस्तु तदहर्यापको वसेत्। अनश्नन् संयतमना रात्रौ चेद् रात्रिमेव हि॥

Verse 53

अकृत्वा समिदाधानं शुचिः स्नात्वा समाहितः / गायत्र्यष्टसहस्रस्य जप्यं कुर्याद् विशुद्धये

अकृत्वा समिदाधानं शुचिः स्नात्वा समाहितः। गायत्र्यष्टसहस्रस्य जप्यं कुर्याद् विशुद्धये॥

Verse 54

उपासीत न चेत् संध्यां गृहस्थो ऽपि प्रमादतः / स्नात्वा विशुद्ध्यते सद्यः परिश्रान्तस्तु संयमात्

यदि गृहस्थोऽपि प्रमादतः सन्ध्योपासनां न कुर्यात्, तर्हि स्नात्वा सद्य एव विशुद्ध्यति; संयमात् परिश्रान्तस्तु स्थैर्यं लब्ध्वा तत् कुर्यात्।

Verse 55

वेदोदितानि नित्यानि कर्माणि च विलोप्य तु / स्नातकव्रतलोपं तु कृत्वा चोपवसेद् दिनम्

वेदोदितानि नित्यानि कर्माणि विलोप्य, स्नातकव्रतलोपं च कृत्वा, स दिनमेकं उपवासं कुर्यात्।

Verse 56

संवत्सरं चरेत् कृच्छ्रमग्न्युत्सादी द्विजोत्तमः / चान्द्रायणं चरेद् व्रात्यो गोप्रदानेन शुद्ध्यति

अग्न्युत्सादी द्विजोत्तमः संवत्सरं कृच्छ्रं चरेत्; व्रात्यस्तु चान्द्रायणं चरेत्, गोप्रदानेन शुद्ध्यति।

Verse 57

नास्तिक्यं यदि कुर्वोत प्राजापत्यं चरेद् द्विजः / देवद्रोहं गुरुद्रोहं तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति

यदि द्विजो नास्तिक्यं कुर्यात्, प्राजापत्यं चरेत्; देवद्रोहं गुरुद्रोहं च तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति।

Verse 58

उष्ट्रयानं समारुह्य खरयानं च कामतः / त्रिरात्रेण विशुद्ध्येत् तु नग्नो वा प्रविशेज्जलम्

कामतोऽष्ट्रयानं खरयानं च समारुह्य, त्रिरात्रेण विशुद्ध्येत; अथवा नग्नो जलं प्रविश्य शुद्धिं लभेत्।

Verse 59

षष्ठान्नकालतामासं संहिताजप एव च / होमाश्च शाकला नित्यमपाङ्क्तानां विशोधनम्

अपाङ्क्तानां जनानां शुद्ध्यर्थं मासमेकं षष्ठान्नकालव्रतपालनं, संहिताजपः, तथा नित्यं शाकलहोमाः—एते विशोधनहेतवः स्मृताः।

Verse 60

नीलं रक्तं वसित्वा च ब्राह्मणो वस्त्रमेव हि / अहोरात्रोषितः स्नातः पञ्चगव्येन शुद्ध्यति

नीलरक्तवस्त्रधारणेन ब्राह्मणः यदि दूष्येत, स अहोरात्रं नियमेनोषित्वा स्नात्वा च पञ्चगव्येन शुद्धिं प्राप्नोति।

Verse 61

वेदधर्मपुराणानां चण्डालस्य तु भाषणे / चान्द्रायणेन शुद्धिः स्यान्न ह्यन्या तस्य निष्कृतिः

वेदधर्मपुराणानां चण्डालस्य तु भाषणे, चान्द्रायणेनैव शुद्धिः स्यात्; तस्य ह्यन्या निष्कृतिः न विद्यते।

Verse 62

उद्बन्धनादिनिहतं संस्पृश्य ब्राह्मणः क्वचित् / चान्द्रायणेन शुद्धिः स्यात् प्राजापत्येन वा पुनः

उद्बन्धनादिना निहतं जनं संस्पृश्य ब्राह्मणः कदाचित्, चान्द्रायणेन शुद्धिं याति, अथवा पुनः प्राजापत्येन।

Verse 63

उच्छिष्टो यद्यनाचान्तश्चाण्डालादीन् स्पृशेद् द्विजः / प्रमादाद् वै जपेत् स्नात्वा गायत्र्यष्टसहस्रकम्

उच्छिष्टोऽनाचान्तश्च द्विजः प्रमादात् चाण्डालादीन् स्पृशेत् यदि, स स्नात्वा गायत्र्याः अष्टसहस्रं जपेत् प्रायश्चित्तार्थम्।

Verse 64

द्रुपदानां शतं वापि ब्रह्मचारी समाहितः / त्रिरात्रोपोषितः सम्यक् पञ्चगव्येन शुद्ध्यति

द्रुपदापराधशतं कृत्वापि ब्रह्मचारी समाहितचित्तः। त्रिरात्रोपवासं सम्यक् कृत्वा पञ्चगव्येन शुद्धिमाप्नोति॥

Verse 65

चण्डालपतितादींस्तु कामाद् यः संस्पृशेद् द्विजः / उच्छिष्टस्तत्र कुर्वोत प्राजापत्यं विशुद्धये

कामात् चण्डालपतितादीन् संस्पृशेद् यो द्विजः। ततोऽशुचिर्भवेत् तत्र प्राजापत्यं समाचरेत् शुद्धये॥

Verse 66

चाण्डालसूतकशवांस्तथा नारीं रजस्वलाम् / स्पृष्ट्वा स्नायाद् विशुद्ध्यर्थं तत्स्पृष्टं पतितिं तथा

चाण्डालं सूतकयुक्तं शवञ्च तथा रजस्वलां नारीम्। स्पृष्ट्वा स्नानं कुर्याद् विशुद्ध्यर्थं, तद्-स्पृष्टं च शुद्धयेत् तथा॥

Verse 67

चाण्डालसूतकशवैः संस्पृष्टं संस्पृशेद् यदि / प्रमादात् तत आचम्य जपं कुर्यात् समाहितः

चाण्डालसूतकशवैः संस्पृष्टं यद्यप्रमादात् संस्पृशेत्। ततः आचम्य समाहितः शुद्ध्यर्थं जपं कुर्यात्॥

Verse 68

तत् स्पृष्टस्पर्शिनं स्पृष्ट्वा बुद्धिपूर्वं द्विजोत्तमः / आचमेत् तद् विशुद्ध्यर्थं प्राह देवः पितामहः

तत्स्पृष्टस्पर्शिनं स्पृष्ट्वा बुद्धिपूर्वं द्विजोत्तमः। विशुद्ध्यर्थं आचमेत्—इति देवः पितामहः प्राह॥

Verse 69

भुञ्जानस्य तु विप्रस्य कदाचित् संस्त्रवेद् गुदम् / कृत्वा शौचं ततः स्नायादुपोष्य जुहुयाद् घृतम्

भुञ्जानस्य तु विप्रस्य कदाचित् गुदात् संस्त्रावो जायेत् चेत्। शौचं कृत्वा ततः स्नायाद्, उपोष्य पश्चादग्नौ घृतं जुहुयात्॥

Verse 70

चाण्डालान्त्यशवं स्पृष्ट्वा कृच्छ्रं कुर्याद् विशुद्धये / स्पृष्ट्वाभ्यक्तस्त्वसंस्पृश्यमहोरात्रेण शुद्ध्यति

चाण्डालान्त्यशवं स्पृष्ट्वा विशुद्धये कृच्छ्रं समाचरेत्। अभ्यक्तः स्नात्वा तु असंस्पृश्यं स्पृष्ट्वा अहोरात्रेण शुद्ध्यति॥

Verse 71

सुरां स्पृष्ट्वा द्विजः कुर्यात् प्राणायामत्रयं शुचिः / पलाण्डुं लशुनं चैव घृतं प्राश्य ततः शुचिः

सुरां स्पृष्ट्वा द्विजः शुचिः प्राणायामत्रयं कुर्यात्। पलाण्डुं लशुनं भुक्त्वा घृतं प्राश्य ततः शुचिः॥

Verse 72

ब्राह्मणस्तु शुना दष्टस्त्र्यहं सायं पयः पिबेत् / नाभेरूर्ध्वं तु दष्टस्य तदेव द्विगुणं भवेत्

ब्राह्मणः शुना दष्टः सायं त्र्यहं पयः पिबेत्। नाभेरूर्ध्वं तु दष्टस्य तदेव द्विगुणं भवेत्॥

Verse 73

स्यादेतत् त्रिगुणं बाह्वोर्मूर्ध्नि च स्याच्चतुर्गुणम् / स्नात्वा जपेद् वा सावित्रीं श्वभिर्दष्टो द्विजोत्तमः

बाह्वोर्दष्टे तदेतत् त्रिगुणं स्यात्, मूर्ध्नि चतुर्गुणं भवेत्। श्वभिर्दष्टो द्विजोत्तमः स्नात्वा वा सावित्रीं जपेत्॥

Verse 74

अनिर्वर्त्य महायज्ञान् यो भुङ्क्ते तु द्विजोत्तमः / अनातुरः सति धने कृच्छ्रार्धेन स शुद्ध्यति

यो द्विजोत्तमो महायज्ञान् अनिर्वर्त्यापि भुङ्क्ते, सति धने अनातुरः सन् कृच्छ्रार्धेन शुद्ध्यति।

Verse 75

आहिताग्निरुपस्थानं न कुर्याद् यस्तु पर्वणि / ऋतौ न गच्छेद् भार्यां वा सो ऽपि कृच्छ्रार्धमाचरेत्

य आहिताग्निः पर्वणि अग्न्युपस्थानं न कुर्यात्, ऋतौ वा भार्यां न गच्छेत्, सोऽपि कृच्छ्रार्धमाचरेत्।

Verse 76

विनाद्भिरप्सु नाप्यार्तः शरीरं सन्निवेश्य च / सचैलो जलमाप्लुत्य गामालभ्य विशुद्ध्यति

यदि आपः विहाय नाप्यशक्नोति आर्तः, शरीरं सन्निवेश्य सचैलो जले निमज्ज्य, गामालभ्य विशुद्ध्यति।

Verse 77

बुद्धिपूर्वं त्वभ्युदितो जपेदन्तर्जले द्विजः / गायत्र्यष्टसहस्रं तु त्र्यहं चोपवसेद् व्रती

बुद्धिपूर्वं प्रातःसमये अभ्युदितो द्विजोऽन्तर्जले स्थित्वा जपेत्; व्रती गायत्र्यष्टसहस्रं जपित्वा त्र्यहं चोपवसेत्।

Verse 78

अनुगम्येच्छया शूद्रं प्रेतीभूतं द्विजोत्तमः / गायत्र्यष्टसहस्रं च जप्यं कुर्यान्नदीषु च

यदि शूद्रोऽनुगम्येच्छया प्रेतीभूतं द्विजोत्तममनुगच्छेत्, तदा द्विजोत्तमो नदीषु स्थित्वा गायत्र्यष्टसहस्रं जप्यं कुर्यात्।

Verse 79

कृत्वा तु शपथं विप्रो विप्रस्य वधसंयुतम् / मृषैव यावकान्नेन कुर्याच्चान्द्रायणं व्रतम्

विप्रो यदि विप्रवधसम्बद्धं शपथं कृत्वा मृषा वदति, स यावकान्नभोजी सन् चान्द्रायणं प्रायश्चित्तव्रतं कुर्यात्।

Verse 80

पङ्क्त्यां विषमदानं तु कृत्वा कृच्छ्रेण शुद्ध्यति / छायां श्वपाकस्यारुह्य स्नात्वा संप्राशयेद् घृतम्

पङ्क्त्यां विषमदानं कृत्वा कृच्छ्रेण शुद्ध्यति। श्वपाकस्य छायामारुह्य स्नात्वा घृतं संप्राशयेत्।

Verse 81

ईक्षेदादित्यमशुचिर्दृष्ट्वाग्निं चन्द्रमेव वा / मानुषं चास्थि संस्पृश्य स्नानं कृत्वा विशुद्ध्यति

अशुचिर्आदित्यम् ईक्षेत, अग्निं चन्द्रमेव वा दृष्ट्वा, मानुषमस्थि संस्पृश्य वा; स्नानं कृत्वा विशुद्ध्यति।

Verse 82

कृत्वा तु मिथ्याध्ययनं चरेद् भैक्षं तु वत्सरम् / कृतघ्नो ब्राह्मणगृहे पञ्च संवत्सरं व्रती

मिथ्याध्ययनं कृत्वा वत्सरं भैक्षं चरेत्। कृतघ्नो ब्राह्मणगृहे व्रती पञ्च संवत्सरान् वसेत्।

Verse 83

हुङ्कारं ब्राह्मणस्योक्त्वा त्वङ्कारं च गरीयसः / स्नात्वानश्नन्नहः शेषं प्रणिपत्य प्रसादयेत्

ब्राह्मणं प्रति हुङ्कारं उक्‍त्वा, गरीयसि त्वङ्कारं च कृत्वा, स्नात्वा अहःशेषं अनश्नन् प्रणिपत्य प्रसादयेत्।

Verse 84

ताडयित्वा तृणेनापि कण्ठं बद्ध्वापि वाससा / विवादे वापि निर्जित्य प्रणिपत्य प्रसादयेत्

तृणेनापि ताडिते, वाससा कण्ठं बद्धेऽपि, विवादेऽपि निर्जिते—तथापि स प्रणिपत्य तं प्रसादयेत्।

Verse 85

अवगूर्य चरेत् कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं निपातने / कृच्छ्रातिकृच्छ्रौ कुर्वोत विप्रस्योत्पाद्य शोणितम्

ब्राह्मणं निहत्य कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं चरेत्; ब्राह्मणस्य शोणितमुत्पाद्य तु कृच्छ्रातिकृच्छ्रौ उभौ कुर्यात्।

Verse 86

गुरोराक्रोशमनृतं कृत्वा कुर्याद् विशोधनम् / एकरात्रं त्रिरात्रं वा तत्पापस्यापनुत्तये

गुरुमाक्रोश्य अनृतवाक्यं कृत्वा, तस्य पापस्यापनुत्तये एकरात्रं त्रिरात्रं वा उपवासरूपं विशोधनं कुर्यात्।

Verse 87

देवर्षोणामभिमुखं ष्ठीवनाक्रोशने कृते / उल्मुकेन दहेज्जिह्वां दातव्यं च हिरण्यकम्

देवर्षीणामभिमुखे ष्ठीवनाक्रोशने कृते, उल्मुकेन जिह्वां दहेत् (लाञ्छनरूपेण) तथा हिरण्यकं दद्यात्।

Verse 88

देवोद्याने तु यः कुर्यान्मूत्रोच्चारं सकृद् द्विजः / छिन्द्याच्छिश्नं तु शुद्ध्यर्थं चरेच्चान्द्रायणं तु वा

देवोद्याने द्विजो यः सकृन्मूत्रोच्चारं कुर्यात्, शुद्ध्यर्थं शिश्नं छिन्द्यात् अथवा चान्द्रायणं प्रायश्चित्तं चरेत्।

Verse 89

देवतायतने मूत्रं कृत्वा मोहाद् द्विजोत्तमः / शिश्नस्योत्कर्तनं कृत्वा चान्द्रायणमथाचरेत्

देवतायतने मोहाद् मूत्रं कृत्वा द्विजोत्तमः । शिश्नस्योत्कर्तनप्रायश्चित्तं कृत्वा ततः चान्द्रायणं समाचरेत् ॥

Verse 90

देवतानामृषीणां च देवानां चैव कुत्सनम् / कृत्वा सम्यक् प्रकुर्वोत प्राजापत्यं द्विजोत्तमः

देवतार्षिदेवकुत्सनं कृत्वा यथाविधि निष्कृतिं सम्यक् कृत्वा । ततः प्राजापत्यं प्रायश्चित्तं द्विजोत्तमः समाचरेत् ॥

Verse 91

तैस्तु संभाषणं कृत्वा स्नात्वा देवान् समर्चयेत् / दृष्ट्वा वीक्षेत भास्वन्तं स्म्वत्वा विशेश्वरं स्मरेत्

तैः सह संभाषणं कृत्वा स्नात्वा देवान् समर्चयेत् । भास्वन्तं दृष्ट्वा तं वीक्षेत, विशेश्वरं स्मृत्वा सदा स्मरेत् ॥

Verse 92

यः सर्वभूताधिपतिं विश्वेशानं विनिन्दति / न तस्य निष्कृतिः शक्या कर्तुं वर्षशतैरपि

यः सर्वभूताधिपतिं विश्वेशानं विनिन्दति । तस्य निष्कृतिः कर्तुं न शक्या वर्षशतैरपि ॥

Verse 93

चान्द्रायणं चरेत् पूर्वं कृच्छ्रं चैवातिकृच्छ्रकम् / प्रपन्नः शरणं देवं तस्मात् पापाद् विमुच्यते

पूर्वं चान्द्रायणं चरेत्, कृच्छ्रमतिकृच्छ्रकं च । प्रपन्नः शरणं देवं तस्मात् पापाद् विमुच्यते ॥

Verse 94

सर्वस्वदानं विधिवत् सर्वपापविशोधनम् / चान्द्रायणं चविधिना कृच्छ्रं चैवातिकृच्छ्रकम्

सर्वस्वस्य विधिवद्दानं सर्वपापविशोधनम्। तथा विधिना कृतं चान्द्रायणं कृच्छ्रमतिकृच्छ्रकं च पापक्षयकरम्॥

Verse 95

पुण्यक्षेत्राभिगमनं सर्वपापविनाशनम् / देवताभ्यर्चनं नॄणामशेषाघविनाशनम्

पुण्यक्षेत्राभिगमनं सर्वपापविनाशनम्। नॄणां देवताभ्यर्चनं चाशेषाघविनाशनम्॥

Verse 96

अमावस्यां तिथिं प्राप्य यः समाराधयेच्छिवम् / ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु सर्वपापैः प्रमुच्यते

अमावस्यातिथिं प्राप्य यः समाराधयेच्छिवम्। ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु सर्वपापैः प्रमुच्यते॥

Verse 97

कृष्णाष्टम्यां महादेवं तथा कृष्णचतुर्दशीम् / संपूज्य ब्राह्मणमुखे सर्वपापैः प्रमुच्यते

कृष्णाष्टम्यां महादेवं तथा कृष्णचतुर्दशीम्। संपूज्य ब्राह्मणमुखे सर्वपापैः प्रमुच्यते॥

Verse 98

त्रयोदश्यां तथा रात्रौ सोपहारं त्रिलोचनम् / दृष्ट्वेशं प्रथमे यामे मुच्यते सर्वपातकैः

त्रयोदश्यां तथा रात्रौ सोपहारं त्रिलोचनम्। ईशं प्रथमे यामे दृष्ट्वा मुच्यते सर्वपातकैः॥

Verse 99

उपोषितश्चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे समाहितः / यमाच धर्मराजाय मृत्यवे चान्तकाय च

कृष्णपक्षस्य चतुर्दश्यां समाहितः उपोष्य, यमं धर्मराजं मृत्युमन्तकं च विधिवदर्चयेत्।

Verse 100

वैवस्वताय कालाय सर्वभूतक्षयाय च / प्रत्येकं तिलसंयुक्तान् दद्यात् सप्तोदकाञ्जलीन् / स्नात्वा नद्यां तु पूर्वाह्ने मुच्यते सर्वपातकैः

वैवस्वताय कालाय सर्वभूतक्षयाय च, प्रत्येकं तिलसंयुक्तान् सप्तोदकाञ्जलीन् दद्यात्। पूर्वाह्ने नद्यां स्नात्वा सर्वपातकैर्मुच्यते।

Verse 101

ब्रह्मचर्यमधः शय्यामुपवासं द्विजार्चनम् / व्रतेष्वेतेषु कुर्वोत शान्तः संयतमानसः

ब्रह्मचर्यं भूमिशय्यां उपवासं द्विजार्चनं च कुर्यात्। एतेषु व्रतेषु शान्तः संयतमानसः स्यात्।

Verse 102

अमावस्यायां ब्रह्माणं समुद्दिश्य पितामहम् / ब्राह्मणांस्त्रीन् समभ्यर्च्य मुच्यते सर्वपातकैः

अमावस्यायां पितामहं ब्रह्माणं समुद्दिश्य, त्रीन् ब्राह्मणान् समभ्यर्च्य सर्वपातकैर्मुच्यते।

Verse 103

षष्ठ्यामुपोषितो देवं शुक्लपक्षे समाहितः / सप्तम्यामर्चयेद् भानुं मुच्यते सर्वपातकैः

शुक्लपक्षस्य षष्ठ्यां समाहितः उपोष्य, सप्तम्यां भानुमर्चयेत्; तेन सर्वपातकैर्मुच्यते।

Verse 104

भरण्यां च चतुर्थ्यां च शनैश्चरदिने यमम् / पूजयेत् सप्तजन्मोत्थैर्मुच्यते पातकैर्नरः

भरण्यां च चतुर्थ्यां च शनैश्चरदिने यमम् पूजयेत्; सप्तजन्मोत्थैः पातकैर्नरः प्रमुच्यते।

Verse 105

एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य जनार्दनम् / द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य महापापैः प्रमुच्यते

एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य जनार्दनम्; शुक्लपक्षद्वादश्यां महापापैः प्रमुच्यते।

Verse 106

तपो जपस्तीर्थसेवा देवब्राह्मणपूजनम् / ग्रहणादिषु कालेषु महापातकशोधनम्

तपो जपस्तीर्थसेवा देवब्राह्मणपूजनम्; ग्रहणादिषु कालेषु महापातकशोधनम्।

Verse 107

यः सर्वपापयुक्तो ऽपि पुण्यतीर्थेषु मानवः / नियमेन त्यजेत् प्राणान् स मुच्येत् सर्वपातकैः

यः सर्वपापयुक्तोऽपि पुण्यतीर्थेषु मानवः; नियमेन त्यजेत् प्राणान् स मुच्येत् सर्वपातकैः।

Verse 108

ब्रह्मघ्नं वा कृतघ्नं वा महापातकदूषितम् / भर्तारमुद्धरेन्नारी प्रविष्टा सह पावकम्

ब्रह्मघ्नं वा कृतघ्नं वा महापातकदूषितम्; भर्तारमुद्धरेन्नारी प्रविष्टा सह पावकम्।

Verse 109

एतदेव परं स्त्रीणां प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः / सर्वपापसमुद्भूतौ नात्र कार्या विचारणा

एतदेव स्त्रीणां परं प्रायश्चित्तं बुधैर्विदितम्। सर्वपापप्रशमनहेतुत्वान्नात्र विचारणा कार्या॥

Verse 110

पतिव्रता तु या नारी भर्तृशुश्रूषणोत्सुका / न तस्या विद्यते पापमिह लोके परत्र च

पतिव्रता या नारी भर्तृशुश्रूषणोत्सुका। न तस्या विद्यते पापमिह लोके परत्र च॥

Verse 111

पतिव्रता धर्मरता रुद्राण्येव न संशयः / नास्याः पराभवं कर्तुं शक्नोतीह जनः क्वचित्

पतिव्रता धर्मरता रुद्राण्येव न संशयः। नास्याः पराभवं कर्तुं शक्नोतीह जनः क्वचित्॥

Verse 112

यथा रामस्य सुभगा सीता त्रैलोक्यविश्रुता / पत्नी दाशरथेर्देवी विजिग्ये राक्षसेश्वरम्

यथा रामस्य सुभगा सीता त्रैलोक्यविश्रुता। पत्नी दाशरथेर्देवी विजिग्ये राक्षसेश्वरम्॥

Verse 113

रामस्य भार्यां विमलां रावणो राक्षसेश्वरः / सीतां विशालनयनां चकमे कालचोदितः

रामस्य भार्यां विमलां रावणो राक्षसेश्वरः। सीतां विशालनयनां चकमे कालचोदितः॥

Verse 114

गृहीत्वा मायया वेषं चरन्तीं विजने वने / समाहर्तुं मतिं चक्रे तापसः किल कामिनीम्

सा मायया वेषं गृहीत्वा विजने वने विचचार; तां कामिनीं समाहर्तुं तापसः किल मनसि मतिं चक्रे।

Verse 115

विज्ञाय सा च तद्भावं स्मृत्वा दाशरथिं पतिम् / जगाम शरणं वह्निमावसथ्यं शुचिस्मिता

तद्भावं विज्ञाय सा दाशरथिं पतिं स्मृत्वा शुचिस्मिता आवसथ्यं वह्निं शरणं जगाम।

Verse 116

उपतस्थे महायोगं सर्वदोषविनाशनम् / कृताञ्जली रामपत्नी शाक्षात् पतिमिवाच्युतम्

रामपत्नी कृताञ्जलिः महायोगं सर्वदोषविनाशनं उपतस्थे; अच्युतं शाक्षात् पतिमिव समुपासाञ्चकार।

Verse 117

नमस्यामि महायोगं कृतान्तं गहनं परम् / दाहकं सर्वभूतानामीशानं कालरूपिणम्

महायोगं नमस्यामि कृतान्तं गहनं परम्; दाहकं सर्वभूतानाम् ईशानं कालरूपिणम्।

Verse 118

नमस्ये पावकं देवं साक्षिणं विश्वतोमुखम् / आत्मानं दीप्तवपुषं सर्वभूतहृदी स्थितम्

पावकं देवं नमस्ये साक्षिणं विश्वतोमुखम्; आत्मानं दीप्तवपुषं सर्वभूतहृदि स्थितम्।

Verse 119

प्रपद्ये शरणं वह्निं ब्रह्मण्यं ब्रह्मरूपिणम् / भूतेशं कृत्तिवसनं शरण्यं परमं पदम्

अहं वह्निं शरणं प्रपद्ये—ब्रह्मण्यं ब्रह्मरूपिणम्। भूतेशं कृत्तिवसनं शरण्यं परमं पदम्॥

Verse 120

ॐ प्रपद्ये जगन्मूर्तिं प्रभवं सर्वतेजसाम् / महायोगेश्वरं वह्निमादित्यं परमेष्ठिनम्

ॐ अहं जगन्मूर्तिं सर्वतेजसां प्रभवं महायोगेश्वरं वह्निमादित्यं परमेष्ठिनं शरणं प्रपद्ये॥

Verse 121

प्रपद्ये शरणं रुद्रं महाग्रासं त्रिशूलिनम् / कालाग्निं योगिनामीशं भोगमोक्षफलप्रदम्

अहं रुद्रं शरणं प्रपद्ये—महाग्रासं त्रिशूलिनम्। कालाग्निं योगिनामीशं भोगमोक्षफलप्रदम्॥

Verse 122

प्रपद्ये त्वां विरूपाक्षं भुर्भुवः स्वः स्वरूपिणम् / हिरण्यमये गृहे गुप्तं महान्तममितौजसम्

अहं त्वां शरणं प्रपद्ये विरूपाक्षं भुर्भुवःस्वःस्वरूपिणम्। हिरण्यमये गृहे गुप्तं महान्तममितौजसम्॥

Verse 123

वैश्वानरं प्रपद्ये ऽहं सर्वभूतेष्ववस्थितम् / हव्यकव्यवहं देवं प्रपद्ये वह्निमीश्वरम्

अहं वैश्वानरं शरणं प्रपद्ये सर्वभूतेष्ववस्थितम्। हव्यकव्यवहं देवं वह्निमीश्वरं शरणं प्रपद्ये॥

Verse 124

प्रपद्ये तत्परं तत्त्वं वरेण्यं सवितुः स्वयम् / भर्गमग्निपरं ज्योती रक्ष मां हव्यवाहन

प्रपद्ये तत्परं तत्त्वं वरेण्यं सवितुः स्वयम्। भर्गमग्निपरं ज्योतिः रक्ष मां हव्यवाहन॥

Verse 125

इति वह्न्यष्टकं जप्त्वा रामपत्नी यशस्विनी / ध्यायन्ती मनसा तस्थौ राममुन्मीलितेक्षणा

इति वह्न्यष्टकं जप्त्वा रामपत्नी यशस्विनी। ध्यायन्ती मनसा तस्थौ राममुन्मीलितेक्षणा॥

Verse 126

अथावसथ्याद् भगवान् हव्यवाहो महेश्वरः / आविरासीत् सुदीप्तात्मा तेजसा प्रदहन्निव

अथावसथ्याद् भगवान् हव्यवाहो महेश्वरः। आविरासीत् सुदीप्तात्मा तेजसा प्रदहन्निव॥

Verse 127

स्वष्ट्वा मायामयीं सीतां स रावणवधेप्सया / सीतामादाय धर्मिष्ठां पावको ऽन्तरधीयत

स्वष्ट्वा मायामयीं सीतां स रावणवधेप्सया। सीतामादाय धर्मिष्ठां पावको ऽन्तरधीयत॥

Verse 128

तां दृष्ट्वा तादृशीं सीतां रावणो राक्षसेश्वरः / समादाय ययौ लङ्कां सागरान्तरसंस्थिताम्

तां दृष्ट्वा तादृशीं सीतां रावणो राक्षसेश्वरः। समादाय ययौ लङ्कां सागरान्तरसंस्थिताम्॥

Verse 129

कृत्वाथ रावणवधं रामो लक्ष्मणसंयुतः / मसादायाभवत् सीतां शङ्काकुलितमानसः

ततः रावणवधं कृत्वा रामो लक्ष्मणसंयुतः । सीतामुपससर्पाथ शङ्काकुलितमानसः ॥

Verse 130

सा प्रत्ययाय भूतानां सीता मायामीय पुनः / विवेश पावकं दीप्तं ददाह ज्वलनो ऽपि ताम्

सा प्रत्ययाय भूतानां सीता मायामयी पुनः । विवेश पावकं दीप्तं ददाह ज्वलनोऽपि ताम् ॥

Verse 131

दग्ध्वा मायामयीं सीतां भगवानुग्रदीधितिः / रामायादर्शयत् सीतां पावको ऽभूत् सुरप्रियः

दग्ध्वा मायामयीं सीतां भगवानुग्रदीधितिः । रामायादर्शयत् सीतां पावकोऽभूत् सुरप्रियः ॥

Verse 132

प्रगृह्य भर्तुश्चरणौ कराभ्यां सा सुमध्यमा / चकार प्रणतिं भूमौ रामाय जनकात्मजा

प्रगृह्य भर्तुश्चरणौ कराभ्यां सा सुमध्यमा । चकार प्रणतिं भूमौ रामाय जनकात्मजा ॥

Verse 133

दृष्ट्वा हृष्टमना रामो विस्मयाकुललोचनः / ननाम वह्निं सिरसा तोषयामास राघवः

दृष्ट्वा हृष्टमना रामो विस्मयाकुललोचनः । ननाम वह्निं शिरसा तोषयामास राघवः ॥

Verse 134

उवाच वह्नेर्भगवान् किमेषा वरवर्णिनी / दग्धा भगवता पूर्वं दृष्टा मत्पार्श्वमागता

अग्निं प्रति भगवानुवाच—कासौ वरवर्णिनी रमणीया? या पूर्वं भगवता दग्धा, सा मया दृष्टा इदानीं मत्पार्श्वमागता।

Verse 135

तमाह देवो लोकानां दाहको हव्यवाहनः / यथावृत्तं दाशरथिं भूतानामेव सन्निधौ

ततः हव्यवाहनो देवो लोकानां दाहकः, दाशरथिं प्रति भूतानामेव सन्निधौ यथावृत्तं सम्यगाचख्यौ।

Verse 136

इयं सा मिथिलेशेन पार्वतीं रुद्रवल्लभाम् / आराध्य लब्धा तपसा देव्याश्चात्यन्तवल्लभा

इयं सा मिथिलेशेन तपसा पार्वतीं रुद्रवल्लभामाराध्य लब्धा; देव्याश्चात्यन्तवल्लभा बभूव।

Verse 137

भर्तुः शुश्रूषणोपेता सुशीलेयं पतिव्रता / भवानीपार्श्वमानीता मया रावणकामिता

भर्तुः शुश्रूषणोपेता सुशीला पतिव्रता चेयं; मया तु रावणेन कामितया भवानीपार्श्वमानीता।

Verse 138

या नीता राक्षसेशेन सीता भगवताहृता / मया मायामयी सृष्टा रावणस्य वधाय सा

या सीता राक्षसेशेन नीता, सा तु भगवताहृता; मया च मायामयी सीता सृष्टा रावणवधाय सा।

Verse 139

तदर्थं भवता दुष्टो रावणो राक्षसेश्वरः / मयोपसंहृता चैव हतो लोकविनाशनः

तदर्थमेव मया दुष्टो रावणो राक्षसेश्वरः । उपसंहृत्य निहतः स लोकविनाशकः ॥

Verse 140

गृहाण विमलामेनां जानकीं वचनान्मम / पश्य नारायणं देवं स्वात्मानं प्रभवाव्ययम्

गृहाण विमलामेनां जानकीं मम वचनात् । पश्य नारायणं देवं स्वात्मानं प्रभवाव्ययम् ॥

Verse 141

इत्युक्त्वा भगवांश्चण्डो विश्चार्चिर्विश्वतोमुखः / मानितो राघवेणाग्निर्भूतैश्चान्तरधीयत

इत्युक्त्वा भगवानग्निश्चण्डो विश्चार्चिर्विश्वतोमुखः । राघवेणार्चितो भूतेरन्तर्धानं जगाम ह ॥

Verse 142

एतते पतिव्रतानां वैं माहात्म्यं कथितं मया / स्त्रीणां सर्वाघशमनं प्रायश्चित्तमिदं स्मृतम्

एतत् पतिव्रतानां वै माहात्म्यं कथितं मया । स्त्रीणां सर्वाघशमनं प्रायश्चित्तमिदं स्मृतम् ॥

Verse 143

अशेषपापयुक्तस्तु पुरुषो ऽपि सुसंयतः / स्वदेहं पुण्यतीर्थेषु त्यक्त्वा मुच्येत किल्बिषात्

अशेषपापयुक्तोऽपि पुरुषः सुसंयतः । पुण्यतीर्थेषु देहं त्यक्त्वा मुच्येत किल्बिषात् ॥

Verse 144

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा पुण्येषु वा द्विजः / मुच्यते पातकैः सर्वैः समस्तैरपि पूरुषः

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा पुण्येषु वा द्विजः । मुच्यते पातकैः सर्वैः समस्तैरपि पूरुषः ॥

Verse 145

व्यास उवाच इत्येष मानवो धर्मो युष्माकं कथितो मया / महेशाराधनार्थाय ज्ञानयोगं च शाश्वतम्

व्यास उवाच—इत्येष मानवो धर्मो युष्माकं कथितो मया । महेशाराधनार्थाय ज्ञानयोगं च शाश्वतम् ॥

Verse 146

यो ऽनेन विधिना युक्तं ज्ञानयोगं समाचरेत् / स पश्यति महादेवं नान्यः कल्पशतैरपि

योऽनेन विधिना युक्तं ज्ञानयोगं समाचरेत् । स पश्यति महादेवं नान्यः कल्पशतैरपि ॥

Verse 147

स्थापयेद् यः परं धर्मं ज्ञानं तत्पारमेश्वरम् / न तस्मादधिको लोके स योगी परमो मतः

स्थापयेद्यः परं धर्मं ज्ञानं तत्पारमेश्वरम् । न तस्मादधिको लोके स योगी परमो मतः ॥

Verse 148

य संस्थापयितुं शक्तो न कुर्यान्मोहितो जनः / स योगयुक्तो ऽपि मुनिर्नात्यर्थं भगवत्प्रियः

यः संस्थापयितुं शक्तो न कुर्यान्मोहितो जनः । स योगयुक्तोऽपि मुनिर्नात्यर्थं भगवत्प्रियः ॥

Verse 149

तस्मात् सदैव दातव्यं ब्राह्मणेषु विशेषतः / धर्मयुक्तेषु शान्तेषु श्रद्धया चान्वितेषु वै

तस्मात् सदैव दातव्यं, विशेषतः ब्राह्मणेषु—धर्मनिष्ठेषु शान्तेषु श्रद्धासमन्वितेषु च।

Verse 150

यः पठेद् भवतां नित्यं संवादं मम चैव हि / सर्वपापविनिर्मुक्तो गच्छेत परमां गतिम्

यः भवतां हिताय ममैतं संवादं नित्यं पठेत्, स सर्वपापविनिर्मुक्तः परमां गतिं गच्छेत्।

Verse 151

श्राद्धे वा दैविके कार्ये ब्राह्मणानां च सन्निधौ / पठेत नित्यं सुमनाः श्रोतव्यं च द्विजातिभिः

श्राद्धे वा दैविके कार्ये ब्राह्मणसन्निधौ, सुमनाः नित्यं पठेत; द्विजातिभिश्च श्रोतव्यं।

Verse 152

योर्ऽथं विचार्य युक्तात्मा श्रावयेद् ब्राह्मणान् शुचीन् / स दोषकञ्चुकं त्यक्त्वा याति देवं महेश्वरम्

अर्थं विचार्य युक्तात्मा शुचीन् ब्राह्मणान् श्रावयेत्; स दोषकञ्चुकं त्यक्त्वा देवं महेश्वरं याति।

Verse 153

एतावदुक्त्वा भगवान् व्यासः सत्यवतीसुतः / समाश्वास्य मुनीन् सूतं जगाम च यथागतम्

एतावदुक्त्वा भगवान् व्यासः सत्यवतीसुतः, मुनीन् समाश्वास्य सूतं च उपदिश्य, यथागतम् जगाम।