Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Prayāga–Gaṅgā Tīrtha-māhātmya and Rules of Pilgrimage

Yātrā-vidhi

न ते जीवन्ति लोके ऽस्मिन् यत्र तत्र युधिष्ठिर / ये प्रयागं न संप्राप्तास्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

na te jīvanti loke 'smin yatra tatra yudhiṣṭhira / ye prayāgaṃ na saṃprāptāstriṣu lokeṣu viśrutam

यत्र तत्र वसन्तोऽपि, युधिष्ठिर, ये प्रयागं त्रिषु लोकेषु विश्रुतं न संप्राप्ताः, ते लोकेऽस्मिन् न जीवन्ति इव।

nanot
na:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
tethey
te:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
jīvantilive
jīvanti:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√jīv (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
lokein the world
loke:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
asminin this
asmin:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootidam (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
yatrawhere
yatra:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb): where
tatrathere/wherever
tatra:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (correlative adverb): there/wherever
yudhiṣṭhiraO Yudhiṣṭhira
yudhiṣṭhira:
Sambodhana (सम्बोधनम्)
TypeNoun
Rootyudhiṣṭhira (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन
yewho
ye:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
prayāgamPrayāga
prayāgam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprayāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
saṃprāptāḥhave reached
saṃprāptāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsam-√prāp (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘सम्प्राप्त’ = having reached
triṣuin three
triṣu:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Roottri (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; ‘लोकेषु’ इति विशेषणम्
lokeṣuin the worlds
lokeṣu:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
viśrutamfamed
viśrutam:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootvi-√śru (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; अत्र ‘प्रयागम्’ इति विशेषणम् (famed)

Vyasa (narrator/teacher) addressing King Yudhiṣṭhira

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: vira

Y
Yudhiṣṭhira
P
Prayāga

FAQs

Indirectly: it frames “true living” as life oriented to dharma and purification; visiting a famed tīrtha like Prayāga symbolizes turning the mind from mere survival toward the higher aim that culminates in Self-knowledge.

The verse highlights tīrtha-sevā as a preparatory discipline—pilgrimage, bathing, vows, and restraint—supporting inner purification (citta-śuddhi) that later matures into meditation and yoga taught elsewhere in the Kurma Purana.

By praising Prayāga (a pan-sectarian tīrtha revered across traditions), it reflects the Purana’s synthetic spirit: sacred geography functions as a shared dharmic ground where Shaiva and Vaishnava devotion converge in purification and liberation-oriented practice.