Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification

एवं पञ्चौषधीः सृष्ट्वा व्ययुञ्जत्सो ऽध्वरेषु वै / अस्य त्वादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखेपुरा

evaṃ pañcauṣadhīḥ sṛṣṭvā vyayuñjatso 'dhvareṣu vai / asya tvādau tu kalpasya tretāyugamukhepurā

एवं पञ्चौषधीः सृष्ट्वा व्ययुञ्जत्सोऽध्वरेषु वै। अस्य त्वादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखे पुरा॥

evaṃthus
evaṃ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootevaṃ (अव्यय)
FormPrakāra-avyaya (प्रकार-अव्यय) adverb
pañca-oṣadhīḥthe five herbs
pañca-oṣadhīḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpañca (अव्यय/संख्या) + oṣadhi (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Dvitīyā vibhakti (द्वितीया/2nd case), Bahuvacana (बहुवचन); dvigu-samāsa: pañca saṅkhyāyuktā oṣadhyaḥ
sṛṣṭvāhaving created
sṛṣṭvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√sṛj (सृज्, धातु)
FormKtvā-pratyaya (क्त्वा, absolutive/gerund), pūrvakāla-kriyā (prior action)
vyayuñjatemployed/applied
vyayuñjat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√yuj (युज्, धातु) with vi upasarga
FormLaṅ lakāra (लङ्, imperfect/past), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष/3rd person), Ekavacana (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
saḥhe
saḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā vibhakti (प्रथमा/1st case), Ekavacana (एकवचन)
adhvareṣuin sacrifices
adhvareṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootadhvara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Saptamī vibhakti (सप्तमी/7th case, locative), Bahuvacana (बहुवचन)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormNipāta (निपात) emphatic/assuring particle
asyaof this
asya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Ṣaṣṭhī vibhakti (षष्ठी/6th case, genitive), Ekavacana (एकवचन)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormVirodha/avadhāraṇa-nipāta (विरोध/अवधारण-निपात)
ādauat the beginning
ādau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootādi (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Saptamī vibhakti (सप्तमी/7th case, locative), Ekavacana (एकवचन)
tuand/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormNipāta (निपात)
kalpasyaof the kalpa/aeon
kalpasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkalpa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Ṣaṣṭhī vibhakti (षष्ठी/6th case, genitive), Ekavacana (एकवचन)
tretā-yuga-mukheat the beginning of the Tretā-yuga
tretā-yuga-mukhe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottretā (प्रातिपदिक) + yuga (प्रातिपदिक) + mukha (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (नपुंसकलिङ्ग), Saptamī vibhakti (सप्तमी/7th case), Ekavacana (एकवचन); tatpuruṣa chain: tretāyugasya mukhe (at the opening of the Tretā age)
purāformerly/once
purā:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpurā (अव्यय)
FormKāla-avyaya (काल-अव्यय) adverb