Shloka 154
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
पर्यायकाले संप्राप्ते संभूता निधनस्य ते / अवश्यभाविनार्ऽथेन संभध्यन्ते तदा तु ते
Transliteration
paryāyakāle saṃprāpte saṃbhūtā nidhanasya te / avaśyabhāvinār'thena saṃbhadhyante tadā tu te
Translation
पर्यायकाले संप्राप्ते ते निधनस्य संभूताः; अवश्यभाविनार्थेन तदा तु ते संबध्यन्ते।
Word by Word
पर्यायकालेat the time of the cycle/turn
पर्यायकाले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपर्यायकाल (प्रातिपदिक: पर्याय + काल)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण) एकवचन; Locative singular
संप्राप्तेwhen (it) has come
संप्राप्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootसम्√प्राप् (धातु)
Formक्त (भूतकृदन्त), सप्तमी एकवचन, पुं/नपुं; Locative absolute: ‘when (it is) arrived’
संभूताःhaving arisen / become
संभूताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्√भू (धातु)
Formक्त (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; Past participle used adjectivally
निधनस्यof death/end
निधनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootनिधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) एकवचन; Genitive singular
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; Pronoun nominative plural
अवश्यभाविनाby the inevitable
अवश्यभाविना:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootअवश्यभाविन् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, तृतीया एकवचन; Instrumental singular (qualifying अर्थेन)
अर्थेनby the reason/meaning
अर्थेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; Instrumental singular
संभध्यन्तेthey are bound/connected
संभध्यन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्√बन्ध् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद; Present 3rd pl. (they become connected/are bound)
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (then)
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अवधारण निपात (but/indeed)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; Pronoun nominative plural (repetition for emphasis)