Shloka 30
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
पर्वतैः सुमहद्भिश्च नदीभिश्च सहस्रशः / अन्तःस्थस्य त्विमे लोका अन्तर्विश्वमिदं जगत्
Transliteration
parvataiḥ sumahadbhiśca nadībhiśca sahasraśaḥ / antaḥsthasya tvime lokā antarviśvamidaṃ jagat
Translation
सुमहद्भिः पर्वतैः सहस्रशो नदिभिश्च सह; अन्तःस्थितस्य तस्य अण्डस्य मध्ये इमे लोकाः, इदं जगदन्तर्विश्वम्।
Word by Word
पर्वतैःwith mountains
पर्वतैः:
करण (Karaṇa/Instrumental)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)
सुमहद्भिःvery great
सुमहद्भिः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसु- + महत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural); पर्वतैः इत्यस्य विशेषणम्
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
नदीभिःwith rivers
नदीभिः:
करण (Karaṇa/Instrumental)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
सहस्रशःby thousands; in thousands
सहस्रशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), प्रकार/बहुत्वबोधक (distributive/multiplicity)
अन्तःस्थस्यof the one situated within; of the inner (egg)
अन्तःस्थस्य:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha/Genitive)
TypeAdjective
Rootअन्तःस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (Masculine/Neuter), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (contrast/emphasis)
इमेthese
इमे:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (demonstrative), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
लोकाःworlds
लोकाः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
अन्तर्विश्वम्the inner universe
अन्तर्विश्वम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्तर् + विश्व (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (descriptive): अन्तर् (within) + विश्व (universe); नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); जगत् इत्यस्य विशेषणम्
इदम्this
इदम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (demonstrative), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); जगत् इत्यस्य विशेषणम्
जगत्world; cosmos
जगत्:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)