Shloka 31
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
चन्द्रादित्यौ सनक्षतौ संग्रहः सह वायुना / लोकालोकं च यत् किञ्चिदण्डे तस्मिन्प्रतिष्टितम्
Transliteration
candrādityau sanakṣatau saṃgrahaḥ saha vāyunā / lokālokaṃ ca yat kiñcidaṇḍe tasminpratiṣṭitam
Translation
चन्द्रसूर्यौ नक्षत्रैः सह, वायुसहितः संहृतिसंयोगश्च; लोकालोकं च यत्किञ्चित्, तस्मिन्नण्डे प्रतिष्ठितम्।
Word by Word
चन्द्रादित्यौthe moon and the sun
चन्द्रादित्यौ:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootचन्द्र + आदित्य (प्रातिपदिकौ)
Formद्वन्द्व-समास (copulative): चन्द्रः + आदित्यः; पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual)
स-नक्षतौtogether with the stars
स-नक्षतौ:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसह (उपपद) + नक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial/comitative): स(=सह) + नक्षत्र; पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual); चन्द्रादित्यौ इत्यस्य विशेषणम्
संग्रहःthe collection/aggregate
संग्रहः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootसंग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
सहtogether with
सह:
सहकारक (Sahārtha/Comitative)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), सहार्थक (comitative)
वायुनाwith wind
वायुना:
करण (Karaṇa/Instrumental)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
लोकालोकम्the (region of) light and non-light; Lokāloka
लोकालोकम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootलोक + अलोक (प्रातिपदिकौ)
Formद्वन्द्व-समास: लोकः + अलोकः; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular)
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
यत्whatever
यत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (relative), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular)
किञ्चित्anything; something
किञ्चित्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (indefinite), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular)
अण्डेin the egg
अण्डे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootअण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (demonstrative), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
प्रतिष्ठितम्is established/placed
प्रतिष्ठितम्:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootप्र-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); (यत् किञ्चित् ... लोकालोकम्) इत्यस्य विधेयम्