Shloka 45
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
वायुं पुरा वहन्तः स्युराश्रिताः कल्पसाधकाः / यान्यण्डस्य तु भिन्नस्य प्राकृतस्याभवंस्तदा
Transliteration
vāyuṃ purā vahantaḥ syurāśritāḥ kalpasādhakāḥ / yānyaṇḍasya tu bhinnasya prākṛtasyābhavaṃstadā
Translation
पूर्वं ते वायुम् वहन्तः स्युः, कल्पसाधकाः आश्रिताः; तदा भिन्नस्य प्राकृताण्डस्य येऽवयवाः अभवन्।
Word by Word
वायुम्wind
वायुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया (Accusative, 2nd), एकवचन (Singular)
पुराformerly
पुरा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
वहन्तःcarrying
वहन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवह् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमान कृदन्त (Present Active Participle, शतृ), पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative, 1st), बहुवचन (Plural)
स्युःwould be / might be
स्युः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
आश्रिताःhaving resorted to; dependent
आश्रिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ + श्रि (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formकृदन्त (Past Passive Participle, क्त), पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative, 1st), बहुवचन (Plural); भावे/कर्मणि ‘having resorted to / dependent’
कल्पसाधकाःaccomplishers of the kalpa
कल्पसाधकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकल्प + साधक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative, 1st), बहुवचन (Plural)
यानिwhich (things)
यानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन (Plural)
अण्डस्यof the egg (cosmic egg)
अण्डस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी (Genitive, 6th), एकवचन (Singular)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेष (contrast/emphasis)
भिन्नस्यof the split/broken
भिन्नस्य:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभिन्न (प्रातिपदिक; भिद् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी (Genitive, 6th), एकवचन (Singular)
प्राकृतस्यof the primordial/material
प्राकृतस्य:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी (Genitive, 6th), एकवचन (Singular)
अभवन्came to be
अभवन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)