Shloka 41
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
यस्मिन्सो ऽग्निर्निवसति महिषो नाम वारिजः / सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुद्मान्नाम भाष्यते
Transliteration
yasminso 'gnirnivasati mahiṣo nāma vārijaḥ / saptamaḥ parvatastatra kakudmānnāma bhāṣyate
Translation
यस्मिन् सोग्निर्निवसति ‘महिषो’ नाम वारिजः। तत्र सप्तमः पर्वतः ‘ककुद्मान्’ इति कथ्यते॥
Word by Word
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)
सःthat (one)
सः:
सम्बन्ध (correlative to ‘यस्मिन्’)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संकेतवाचक सर्वनाम (demonstrative)
अग्निःfire (Agni)
अग्निः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निवसतिdwells
निवसति:
क्रिया (verbal predicate)
TypeVerb
Root√वस् (धातु) उपसर्ग-नि
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
महिषःMahisha
महिषः:
समानााधिकरण/नाम (appositive)
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नामरूपेण (as a name/apposition)
नामby name
नाम:
सम्बन्धसूचक (naming particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशक निपात (particle indicating name: ‘by name’)
वारिजःVārija (water-born; a name/epithet)
वारिजः:
समानााधिकरण (appositive to ‘अग्निः’)
TypeNoun
Rootवारिज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वारि’+‘ज’ (water-born) इति व्युत्पत्तिः
सप्तमःthe seventh
सप्तमः:
विशेषण (of ‘पर्वतः’)
TypeAdjective
Rootसप्तम (प्रातिपदिक; क्रमवाचक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ordinal adjective
पर्वतःmountain
पर्वतः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
ककुद्मान्Kakudmān
ककुद्मान्:
समानााधिकरण/नाम (name of the mountain)
TypeNoun
Rootककुद्मत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive: ‘having a hump/peak’)
नामby name
नाम:
सम्बन्धसूचक (naming particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशक निपात
भाष्यतेis called
भाष्यते:
क्रिया (verbal predicate)
TypeVerb
Root√भाष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: ‘is called/said’)