Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 50
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
चत्वारो यस्य देशा वै चतुःपार्श्वेष्वधिष्ठिताः / भद्राश्वा भरताश्वैव केतुमालाश्च पश्चिमाः
Transliteration
catvāro yasya deśā vai catuḥpārśveṣvadhiṣṭhitāḥ / bhadrāśvā bharatāśvaiva ketumālāśca paścimāḥ
Translation
यस्यान्तर्मध्ये चतुर्दिक्षु चत्वारो देशा अधिष्ठिताः—भद्राश्वः, भरताश्वः, तथा पश्चिमे केतुमालश्च।
Word by Word
चत्वारःfour
चत्वारः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; संख्याविशेषण (numeral adjective)
यस्यof whom/whose
यस्य:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध (possessive relation)
देशाःregions/countries
देशाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधान/निश्चयार्थक (emphatic)
चतुःपार्श्वेषुon the four sides
चतुःपार्श्वेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootचतुः + पार्श्व (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (संख्यापूर्वपद); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन
अधिष्ठिताःsituated/established
अधिष्ठिताः:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate participle)
TypeVerb
Rootअधि-स्था (धातु) → अधिष्ठित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगभाव (passive sense: 'having been situated/established')
भद्राश्वाःBhadrāśvas (a people/region)
भद्राश्वाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभद्र + अश्व (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (जनपदनाम)
भरताश्वाःBharatāśvas (a people/region)
भरताश्वाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभरत + अश्व (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (जनपदनाम)
एवalso/indeed
एव:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधारणार्थक (restrictive/emphatic)
केतुमालाःKetumālās (a people/region)
केतुमालाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकेतुमाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (नामरूपेण), प्रथमा, बहुवचन (जनपदनाम)
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
पश्चिमाःwestern
पश्चिमाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; दिशावाचक विशेषण