Shloka 49
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
शैलराजे प्रदृश्यन्ते शुभाश्चाप्सरसां गणाः / स तु मेरुः परिवृतो भुवनैर्भूतभावनैः
Transliteration
śailarāje pradṛśyante śubhāścāpsarasāṃ gaṇāḥ / sa tu meruḥ parivṛto bhuvanairbhūtabhāvanaiḥ
Translation
शैलराजे शुभा अप्सरसां गणाः प्रदृश्यन्ते; स तु मेरुः भूतभावनैर्भुवनैः परिवृतः।
Word by Word
शैलराजेin the king of mountains
शैलराजे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशैल + राज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन — in the king of mountains
प्रदृश्यन्तेare seen; appear
प्रदृश्यन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + दृश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद — are seen/appear
शुभाःbeautiful
शुभाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — auspicious, beautiful
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction) — and
अप्सरसाम्of apsarases
अप्सरसाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन — of Apsarases
गणाःgroups
गणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — groups
सःthat
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — he/that
तुbut; indeed
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोध (particle) — but/indeed
मेरुःMeru
मेरुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Meru
परिवृतःsurrounded
परिवृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — surrounded
भुवनैःby worlds
भुवनैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन — by/with worlds
भूतभावनैःlife-sustaining; nurturing beings
भूतभावनैः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभूत + भावन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन — nurturing/producing beings; life-sustaining